Senetle Borç ve İtiraz Davaları

Giriş

Ticari hayatta ve günlük yaşamda ödemelerin en hızlı tahsil aracı olan "Bono" (Senet), bir "Kambiyo Senedi" niteliğindedir. Alacaklıya, uzun süren mahkeme süreçlerini atlayarak doğrudan icra dairesine gidip hızlıca haciz işlemi başlatma (Örnek No: 10 takibi) yetkisi verir. Ancak bu hız, kötü niyetli kişilerin elinde büyük bir silaha dönüşebilir.

Hiç atılmamış (sahte) bir imza, çoktan ödenmiş ancak geri alınmamış bir senet, zorla (gasp/tehdit yoluyla) imzalatılan evraklar veya boş olarak verilip sonradan fahiş rakamlarla doldurulan hatır senetleri; bir anda kapınıza haciz memurlarının gelmesine, banka hesaplarınızın bloke olmasına ve tüm ticari itibarınızın zedelenmesine neden olabilir. İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümleri gereği, senetle borçlandırılan bir kişinin bu haksız takibi durdurabilmesi için çok dar ve telafisi zor süreleri (5 gün) vardır. Bu makalede; kambiyo takiplerini, imzaya itiraz davalarını, menfi tespit (borçlu olmadığının tespiti) yollarını ve senedin geçersizlik hallerini Yargıtay içtihatları ışığında tüm detaylarıyla ele alacağız.

Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu (Örnek No: 10 Takibi) Nasıl İşler?

Bir kişi veya şirket, elindeki senedi icra müdürlüğüne sunduğunda, İcra Müdürü senedin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığını (İmza, Düzenleme Tarihi, Vade, Meblağ, Düzenleme Yeri vb.) kontrol eder. Eğer evrak tamamsa, borçluya bir "Ödeme Emri" (Örnek 10) gönderilir.

Süreç tebligatın size ulaştığı (veya mernis adresinizde muhtara bırakıldığı) gün başlar. Bu aşamada kanun size şu süreleri tanır:

• Borcu Ödeme Süresi: 10 Gündür.
• İmzaya ve Borca İtiraz Süresi: SADECE 5 GÜNDÜR!
• Şikayet Süresi: Senedin unsurlarının eksik olması (Örn: Vadesi yazmıyor) veya zamanaşımına uğraması gibi durumlarda icra mahkemesine şikayet süresi de 5 gündür.

Eğer bu 5 günlük süre içinde İcra Hukuk Mahkemesine dava (itiraz) açmazsanız, senetteki imza sahte bile olsa, imzanızı "kabul etmiş" sayılırsınız ve icra takibi kesinleşerek haciz aşamasına geçilir.

Senede Karşı İmzaya İtiraz Davası (İİK m. 170)

Senedin üzerindeki imzanın kesinlikle size ait olmadığını (Örn: Sizin adınıza sahte imza atıldığını veya imza sirkülerinde yetkisi olmayan birinin imzaladığını) iddia ediyorsanız, tebliğden itibaren 5 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesi'ne (İcra dairesine değil, bizzat mahkemeye) İmzaya İtiraz Davası açmalısınız.

Dava Süreci ve Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme, sizi duruşmaya çağırarak ayakta ve oturarak (sağ/sol el) bolca imza örneğinizi alır. Ayrıca resmi kurumlardan (Noter, Banka, Nüfus, Tapu) kaza tarihinden (düzenleme tarihinden) önceki imza örnekleriniz getirilir. Dosya, Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi'ne veya Grafoloji (Yazı/İmza) uzmanlarına gönderilir.

Takip Kendiliğinden Durur mu? HAYIR! Sadece mahkemeye dava açmış olmanız, icra müdürünün evinize/işyerinize hacze gelmesini veya maaşınıza haciz koymasını ENGELLEMEZ. İcranın durması için, hakimin imza örneklerini inceledikten sonra "İcra Takibinin Geçici Olarak Durdurulmasına" (İİK m. 170/2) tensip veya ara kararla karar vermesi şarttır.

Eğer imzanın sahte olduğu ispatlanırsa, alacaklı kötü niyetli kabul edilir ve senedin %20'si oranında kötüniyet tazminatına ve %10 oranında para cezasına mahkum edilir. (Ancak alacaklı senedi ciro yoluyla alan iyi niyetli bir 3. kişiyse tazminata hükmedilmez).

Borca İtiraz (Senedi Ödedim Ama Geri Almadım) Davası (İİK m. 169)

Eğer senetteki imza gerçekten size aitse ancak; "Ben bu borcu bankadan havale ile ödedim", "Mal teslim edilmediği için borçlu değilim" veya "Bu senedi teminat olarak vermiştim" diyorsanız, yine 5 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesine "Borca İtiraz" davası açmalısınız.

Ancak burada kanun çok katıdır! Senede karşı borcunuzu ödediğinizi ŞAHİT (TANIK) İLE İSPATLAYAMAZSINIZ. Senede karşı ancak "Senet (Yazılı Delil)" ile karşı koyabilirsiniz. Yargıtay'a göre borca itirazın kabul edilebilmesi için elinizde:

• Noter onaylı veya alacaklı tarafından imzası inkar edilmeyen bir "İbraname (Borcu kalmamıştır yazısı)",
• Veya banka dekontunun açıklama kısmında AÇIKÇA ".... tarihli, .... tanzim tarihli senedin ödemesidir" şeklinde net bir ifade olmalıdır. (Sadece "Borç ödemesi" veya "Elden aldığım borcun iadesi" yazan dekontlar kambiyo senedini iptal etmeye yetmez).

Menfi Tespit Davası (Borçlu Olunmadığının Tespiti - İİK m. 72)

5 günlük süreyi kaçırdıysanız veya İcra Hukuk Mahkemesindeki itirazınız dar yetkili yargılama nedeniyle (Örn: Banka dekontunuzda senet nosu yazmıyor diye) reddedildiyse, en güçlü ve genel Hukuki koruma kalkanı olan Menfi Tespit Davasını (Asliye Hukuk veya Asliye Ticaret Mahkemesinde) açmalısınız.

Amacı: Senedin altındaki temel ilişkiyi (Örn: Arabayı bana teslim etmedi, inşaatı bitirmedi, senedi benden zorla/gasp ile aldı) detaylıca, şahitlerle, faturalarla ve her türlü delille inceletip; gerçekte borçlu olmadığınızın tespit edilmesidir.

Takibin Durdurulması (%15 / %115 Teminat Kuralı):
Eğer Menfi Tespit davasını, icra takibi başlamadan ÖNCE açarsanız, borcun %15'i oranında mahkemeye teminat yatırarak takibin hiç başlamamasını (ihtiyati tedbir) sağlayabilirsiniz.
Eğer davayı, icra takibi başladıktan SONRA açarsanız, hacizleri (icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmesini) durdurabilmek için mahkeme veznesine borcun tamamını (%100'ü + %15 Teminat = %115) veya banka teminat mektubunu depo etmeniz gerekir. Aksi takdirde dava sürerken maaşınız, eviniz haczedilir ve satılır (Siz haklı çıkarsanız İstirdat-Geri alma davasına dönüşür).

Menfi tespit davasını kazanırsanız, alacaklı aleyhine %20 İcra İnkâr (Kötüniyet) Tazminatına hükmedilir ve icra takibi iptal edilir.

Açığa (Boş) İmza Atılan Senetler ve Hatır Senetleri

Boş senede (rakam ve isim kısımları boş bırakılarak) imza atılması Hukuken geçerlidir (TTK m. 778 atfıyla 680). Kanun, senedi alan kişiye "doldurma yetkisi" verildiğini kabul eder. Eğer alacaklının senedi aranızdaki anlaşmaya aykırı doldurduğunu (Örn: 10 Bin TL borcunuz varken 1 Milyon TL yazdığını) iddia ediyorsanız, bunu kesinlikle "YAZILI" bir belge ile ispatlamak zorundasınız. Yargıtay kurallarına göre senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiası tanıkla ispatlanamaz.

Zamanaşımı ve Senedin Geçersizliği (Şikayet)

Bir bono'nun kambiyo senedi vasfını taşıyabilmesi için üzerinde yazan VADE tarihinden itibaren 3 YIL İÇİNDE icraya konulması şarttır. 3 yıl geçerse senet zamanaşımına uğrar, kambiyo (Örnek 10) yoluyla takip yapılamaz. Adi alacağa (ilamsız takibe) dönüşür. Ayrıca senette "Tanzim Yeri" (Senedin düzenlendiği yer) veya düzenleyenin imzasının yanında bir "Adres" yazmıyorsa o evrak senet vasfında değildir. Bu gibi eksikliklerde 5 gün içinde İcra Mahkemesine "Kambiyo vasfı yokluğu" nedeniyle şikayet davası açılmalıdır.

---

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)