AÇIĞA ATILAN İMZANIN KÖTÜYE KULLANIMI

Ticari hayatta ve bireysel ilişkilerde, işlerin hızlı yürümesi veya bir borcun teminatı olarak "açığa imza atılması" (boş kağıdın veya boş senedin sadece imza atılarak karşı tarafa verilmesi) oldukça sık başvurulan hukuki riskler barındıran bir yöntemdir. Birey, güvendiği bir kişiye veya iş ortağına boş bir kağıt vererek, aralarındaki anlaşmaya uygun olarak üzerinin doldurulmasını kabul etmektedir. Ancak bu boş evrakın, muhatap tarafından hukuka uygun olarak elinde bulundurulmasına rağmen, sonradan aradaki anlaşmaya fahiş bir biçimde aykırı olarak doldurulması ve kullanılması durumunda ceza hukukunun devreye girmesi kaçınılmazdır. Türk Ceza Kanunu'nda (TCK) bu eylemler için birden fazla suç tipi öngörülmüş olup, eylemin hangi maddede düzenlenen suça vücut vereceği hukuki nitelendirme açısından büyük önem taşır. Yargıtay 15. Ceza Dairesi'nin bu tarihi emsal kararı; sanığın katılandan rızasıyla aldığı imzalı boş kağıdın/senedin üzerini gerçeğe aykırı olarak doldurarak icra takibine koymak suretiyle kullanmasından ibaret eyleminin, TCK'nın 209. maddesinde düzenlenen "Açığa Atılan İmzanın Kötüye Kullanılması Suçu"nu oluşturacağını, unsurları oluşmadığı halde sanık hakkında TCK'nın 156. maddesinde yer alan "Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu"ndan mahkûmiyet hükmü kurulmasının kanuna aykırı olduğunu tescil etmiştir.

Uygulamada bazı mahkemeler ve savcılıklar, boş senedin anlaşmaya aykırı doldurulup tahsile konulması durumunu doğrudan "Bedelsiz Senedi Kullanma" veya "Nitelikli Dolandırıcılık" gibi suçlar kapsamında değerlendirme hatasına düşmektedir. Oysa bedelsiz senedi kullanma suçunun (TCK 156) oluşabilmesi için; ortada başlangıçta hukuken tamamen geçerli ve içi dolu olarak düzenlenmiş bir senedin bulunması, bu senedin bedelinin (borcunun) sonradan tamamen veya kısmen ödenmiş olmasına rağmen, senedi elinde bulunduran kişinin bu ödemeyi gizleyerek senedin tamamını tahsile koyması gerekir. Yani TCK 156, zaten var olan ve ödenmiş bir senedin haksız kullanılmasını cezalandırır. Ancak en başta içi boş olarak verilen ve anlaşmaya aykırı olarak sonradan gerçeğe aykırı şekilde doldurulan senetlerde ortada ödenmiş bir senet değil, baştan beri anlaşmaya aykırı olarak sahte olarak inşa edilmiş bir senet vardır. Bu eylem doğrudan TCK 209'da düzenlenen sahtecilik suçunun özel bir türü olan açığa atılan imzanın kötüye kullanılmasıdır. Yargıtay'ın bu kararı, her iki suç arasındaki ince çizgiyi kusursuz bir netlikle çizerek adli hataları önleyen bir rehber niteliğindedir.

AÇIĞA ATILAN İMZANIN HUKUKİ TANIMI

Açığa imza atılması (blank signature), bir kişinin beyaz bir kağıt üzerine veya basılı bir evrakın (örneğin poliçe, bono, sözleşme) boş kısımları doldurulmadan sadece imzasını atarak karşı tarafa teslim etmesidir.

Bu eylemle imza sahibi, karşı tarafa aralarındaki anlaşma çerçevesinde bu kağıdın üzerini doldurma konusunda örtülü veya açık bir yetki (doldurma yetkisi) vermektedir. Türk Borçlar Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca açığa atılan imza geçerlidir ve üzerinin doldurulmasıyla birlikte imza sahibini bağlayan yasal bir belge haline gelir.

AÇIĞA ATILAN İMZANIN KÖTÜYE KULLANILMASI

TCK'nın 209. maddesinde düzenlenen bu suç; belirli bir tarzda doldurulmak üzere kendisine teslim edilen imzalı boş kağıdı, teslim edenin rızasına veya aralarındaki anlaşmaya aykırı olarak dolduran failin cezalandırılmasını öngörür.

Suçun oluşabilmesi için failin imzalı boş kağıdı hukuka uygun bir yolla (yani hırsızlık, yağma veya dolandırıcılık olmaksızın) elde etmiş olması şarttır. Fail, kendisine güvenilerek verilen bu belgenin boş kısımlarını, anlaşma sınırlarını aşarak gerçeğe aykırı doldurur ve bunu hukuki bir sonuç doğuracak şekilde (örneğin icraya koyarak) kullanırsa suç tamamlanmış olur.

BEDELSİZ SENEDİ KULLANMA SUÇU UNSURU

TCK'nın 156. maddesinde düzenlenen bedelsiz senedi kullanma suçu; bedeli tamamen veya kısmen ödenmiş olan bir senedi, borçluya iade etmeyerek veya ödenen miktar belirtilmeyerek kısmen veya tamamen kullanan faili cezalandırır.

Bu suçun kurucu unsuru, senedin "bedelsiz" kalmasıdır. Senet başlangıçta geçerlidir, ancak borç ödenmiştir. Failin görevi senedi iade etmektir; ancak o, ödemeyi inkar ederek senedi tahsil etmek amacıyla kullanır. Boş kağıdın sonradan anlaşmaya aykırı doldurulmasında ise ödenen bir borç değil, baştan beri anlaşmaya aykırı doldurulan geçersiz bir miktar söz konusudur.

İKİ SUÇ TİPİ ARASINDAKİ FARKLAR

TCK 209 (Açığa imzanın kötüye kullanılması) ile TCK 156 (Bedelsiz senedi kullanma) suçları arasındaki en temel fark, suçun konusunu oluşturan senedin/belgenin failin eline geçiş anındaki durumudur.

TCK 209'da failin eline geçen belge boştur, sadece imza vardır; sonradan doldurulur. TCK 156'da ise failin eline geçen belge doludur, geçerlidir, ancak sonradan borcu ödenerek bedelsiz kalmıştır. Ayrıca TCK 209 belgede sahtecilik (kamu güvenine karşı) suçları arasında yer alırken, TCK 156 malvarlığına karşı işlenen suçlar arasında yer alır. Yargıtay bu yapısal farkı kararıyla kesinleştirmiştir.

ANLAŞMAYA AYKIRI DOLDURMA VE İSPAT

Hukuk davalarında açığa atılan imzanın anlaşmaya aykırı doldurulduğunun ispatı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca son derece katı kurallara tabidir.

İmza sahibi, senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğunu kural olarak ancak "yazılı bir delille" (yazılı anlaşma, ibraname vb.) ispat edebilir; tanık dinletemez. Ancak ceza yargılamasında maddi gerçek araştırıldığından, taraflar arasındaki ilişkiler, yazılı delil başlangıçları ve hayatın olağan akışı ceza hâkimi tarafından serbestçe değerlendirilir. Bu nedenle ceza davaları, mağdurun haklarını araması açısından kritik bir öneme sahiptir.

YARGITAYIN BOŞ KAĞIT BOZMA İÇTİHADI

Yargıtay 15. Ceza Dairesi'nin bu emsal kararı, senet uyuşmazlıklarında ceza kanununun doğru uygulanması açısından tarihi bir yargısal düzeltmedir. Karar, sahtecilik suçlarında hukuki güvenliği sağlamıştır.

Bu karar sayesinde, imzalı boş kağıt alan kişilerin bunu anlaşmaya aykırı doldurarak haksız icra takipleri yapması durumunda, doğrudan TCK 209 uyarınca cezalandırılacakları kesinleşmiştir. Mahkemelerin de bu eylemi bedelsiz senet gibi yanlış maddelerle cezalandırmasının önüne geçilerek, suç tiplerinin tasnifi ve ceza adaletinin hatasız tecellisi sarsılmaz bir güvenceye bağlanmıştır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir