ANLAŞMALI BOŞANMA SONRASI TAZMİNAT TALEBİ

Aile birliğinin ve evlilik müessesesinin hukuki yollarla sona erdirilmesi süreci, taraflar arasında maddi ve manevi birçok alanda köklü değişiklikler ve tasfiyeler meydana getirir. Türk Medeni Kanunu kapsamında düzenlenen boşanma davaları içinde, tarafların süreci en hızlı ve en az hasarla tamamlamalarına imkan tanıyan yöntem "Anlaşmalı Boşanma" müessesesidir. Ancak bu hızlı çözüm yolu, kendi içinde son derece katı usul ve maddi hukuk kurallarını barındırır. Anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için eşlerin evlilik birliğinin mali sonuçları (maddi-manevi tazminat ve nafaka) ile müşterek çocukların durumu üzerinde mutabakata varmış olmaları ve bu mutabakatın hakim tarafından onaylanması zorunludur. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan hukuki ihtilaflardan biri, tarafların anlaşmalı olarak boşanmalarının ve bu kararın kesinleşmesinin ardından, eşlerden birinin evlilik birliği içindeki sadakatsizlik (aldatma) veya diğer kusurlu davranışları gerekçe göstererek adli yargıda yeniden "manevi tazminat" davası açmasıdır. Yargıtay’ın yerleşik ve emsal kararları, anlaşmalı boşanma protokolünün imzalanması ve boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte, tarafların evlilik birliğinden kaynaklanan tüm geçmiş mali hak ve alacaklarını nihai olarak tasfiye ettiklerini kabul etmektedir. Dolayısıyla, anlaşmalı boşanmadan sonra, boşanma öncesi olaylara dayanarak yeni bir tazminat davası açılması hukuken mümkün olmayıp, bu tür davaların esasa girilmeksizin doğrudan reddedilmesi gerekmektedir.

ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ VE HUKUKİ NİTELİĞİ

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma iradeleri ile birlikte boşanmaya bağlı ikincil nitelikteki hukuki sonuçlar (velayet, nafaka, tazminat) üzerinde tam bir mutabakata varmış olmalarını şart koşar. Bu mutabakatı gösteren belgeye "anlaşmalı boşanma protokolü" denir. Protokol, niteliği itibariyle borçlar hukuku anlamında bir sulh sözleşmesidir. Taraflar bu sözleşmeyle karşılıklı fedakarlıklarda bulunarak aralarındaki evlilik ilişkisinden kaynaklanan hukuki uyuşmazlıkları nihai olarak karara bağlarlar. Hakimin bu protokolü onaylamasıyla birlikte sözleşme, mahkeme hükmünün ayrılmaz bir parçası haline gelir ve ilam niteliği kazanır. Bu yönüyle protokol, sadece tarafları değil, gelecekteki olası yargısal süreçleri de bağlayan kesin bir hukuki çerçeve çizer.

BOŞANMAYA BAĞLI MALİ SONUÇLARIN NİHAİ TASFİYESİ İLKESİ

Anlaşmalı boşanma davası, taraflar arasındaki tüm hesapların ve taleplerin kapatıldığı, geçmişe dönük tüm iddiaların eritildiği bir tasfiye sürecidir. Kanun koyucu, tarafların anlaşmalı boşanma iradesini gösterirken evliliğin mali sonuçları üzerinde uzlaşmış olmalarını arayarak, boşanma sonrasında yeni davaların açılmasını ve uyuşmazlıkların sonsuza dek sürmesini engellemeyi amaçlamıştır. Yargıtay kararlarında sıklıkla vurgulanan "nihai tasfiye ilkesi" uyarınca, tarafların anlaşmalı boşanma davasında tazminat talep etmemiş olmaları veya protokolde bu hususta sessiz kalmış olmaları, geçmiş haklarından zımnen feragat ettikleri anlamına gelir. Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştiği andan itibaren, evlilik birliğinin tasfiye edildiği ve taraflar arasında boşanma nedenine dayalı hiçbir borç-alacak ilişkisinin kalmadığı hukuken kesinlik kazanır.

EVLİLİK SÜRECİNDEKİ SADAKAT YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN İHLALİ VE TAZMİNAT

Maddi ve manevi tazminat talepleri, kural olarak Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi uyarınca boşanmada kusursuz veya daha az kusurlu olan tarafın, kusurlu taraftan talep edebileceği haklardandır. Evlilik birliği devam ederken eşlerden birinin sadakat yükümlülüğüne aykırı davranması (sadakatsizlik/aldatma), diğer eşin kişilik haklarına ağır bir saldırı teşkil eder ve çekişmeli boşanma davalarında yüksek miktarlı manevi tazminatların hüküm altına alınmasına neden olur. Ancak, aldatılan eş bu durumu bilmesine rağmen veya bilme imkanına sahipken çekişmeli yargı yolunu seçmeyip eşiyle anlaşmalı olarak boşanma yoluna gitmişse, hukuki statüsü tamamen değişir. Anlaşmalı boşanma yolunu seçen taraf, evlilik birliğinin temelindeki sarsıntıyı ve buna yol açan olayları (sadakatsizlik dahil) bir bütün olarak kabul etmiş ve bu çerçevede sulh olmuştur. Dolayısıyla, sadakat yükümlülüğünün ihlali iddiası, anlaşmalı boşanmanın kesinleşmesiyle birlikte hukuki olarak tükenmiş olur.

ANLAŞMALI BOŞANMANIN KESİNLEŞMESİNİN SONRAKİ DAVALARA ETKİSİ

Bir mahkeme kararının kesinleşmesi, o kararın içeriğinin ve hukuki sonuçlarının artık tartışılamayacağını gösteren kesin hüküm (res judicata) etkisini doğurur. Anlaşmalı boşanma davası sonucunda verilen karar kesinleştiğinde, tarafların boşanmanın mali sonuçları konusunda anlaştıkları hususu da kesin hüküm gücüne kavuşur. Bu kesinleşmeden sonra, taraflardan birinin "aslında benim manevi olarak çok büyük zararım vardı, sadakatsizlik nedeniyle yıprandım" diyerek genel mahkemelerde manevi tazminat davası açması, kesin hüküm engeline takılır. Kesinleşmiş anlaşmalı boşanma kararı, sonraki davanın mahkemesince resen gözetilmesi gereken bir dava şartı engeli oluşturur. Hukuk düzeni, aynı maddi vakıaya ve boşanma sebebine dayanılarak mükerrer yargılama yapılmasını ve kesinleşmiş kararların dolaylı yoldan delinmesini kesinlikle kabul etmez.

TAZMİNAT HAKKINDAN ZIMNEN VEYA AÇIKÇA FERAGAT EDİLMESİ

Feragat, bir haktan kendi isteğiyle vazgeçilmesini ifade eden maddi hukuka ve usul hukukuna ilişkin bir işlemdir. Anlaşmalı boşanma protokollerinde sıklıkla "tarafların birbirlerinden maddi ve manevi tazminat talebi yoktur" şeklinde açık feragat beyanlarına yer verilir. Bu açık beyanlar, sonraki davaların reddi için doğrudan kanıt oluşturur. Ancak protokolde tazminat konusuna hiç değinilmemiş olsa dahi, Yargıtay içtihatları bu durumu "zımni feragat" olarak değerlendirmektedir. Zira anlaşmalı boşanma davasının doğası gereği, mali konularda tam bir mutabakat sağlanmadan hakimin boşanma kararı vermesi yasal olarak mümkün değildir. Dava dosyasında tazminat talebinin ileri sürülmemiş olması ve hakimin protokolü onaylayarak davayı bitirmiş olması, tarafların bu haklarından vazgeçtiklerinin zımni bir kabulüdür. Bu nedenle "protokolde tazminat istemediğimi yazmadım, o yüzden şimdi istiyorum" savunması hukuken geçersizdir.

HUKUKİ GÜVENLİK VE AHDE VEFA İLKELERİNİN UYGULANMASI

Anlaşmalı boşanma sonrasında tazminat davalarının reddedilmesi, hukukun en temel ilkelerinden olan "hukuki güvenlik" ve "ahde vefa" (pacta sunt servanda) ilkelerinin bir gereğidir. Hukuki güvenlik ilkesi, bireylerin devletin yargısal kararlarına ve hukuki ilişkilere güven duyabilmesini, geleceğe yönelik planlarını bu kesinleşmiş hukuki durumlara göre yapabilmesini sağlar. Anlaşmalı olarak boşanan ve evliliğin tüm mali yükümlülüklerinden kurtulduğunu düşünen bir eşin, yıllar sonra eski eşi tarafından açılacak sürpriz bir tazminat davasıyla karşılaşması hukuki güvenlik ilkesini zedeler. Aynı şekilde, tarafların mahkeme huzurunda verdikleri "anlaştık" sözü ve imzaladıkları protokol, ahde vefa ilkesi gereğince kendilerini bağlar. Bir kez üzerinde anlaşılan ve mahkemece onaylanan şartların, sonradan tek taraflı olarak bozulmaya çalışılması dürüstlük kuralına (TMK m. 2) da açıkça aykırıdır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Danıştay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.