Araç İçinde Uyuşturucu Satışı ve TCK 188/4-b Uygulaması: "Umuma Açık Yer" Tartışması ve Yargıtay'ın Güncel Yaklaşımı

Uyuşturucu madde ticareti suçları, Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) en ağır yaptırımlara bağladığı ve toplumsal sağlığın korunması amacıyla çok sayıda nitelikli halin (artırım nedeninin) öngörüldüğü suç tiplerinden biridir. Bu nitelikli hallerden biri olan TCK m.188/4-b bendinde; uyuşturucu veya uyarıcı madde ticaretinin; okul, yurt, ibadethane, sosyal veya kültürel tesis gibi alanlara 200 metreden yakın mesafedeki "umumi veya umuma açık yerlerde" işlenmesi halinde cezanın yarı oranında artırılacağı hükme bağlanmıştır. Ancak, uygulamada sıkça karşılaşılan "araba içerisinde uyuşturucu satışı" eylemlerinin bu kapsamda "umuma açık yer" sayılıp sayılmayacağı hukuki bir ihtilaf doğurmuştur. Yargıtay 20. Ceza Dairesi'nin 2018/4162 E., 2019/337 K. sayılı emsal kararı, bu uyuşmazlığa son noktayı koymuştur.

1. TCK 188/4-b Maddesinin İhdas Amacı ve Yasal Tanımlar

TCK 188/4-b maddesinin temel koruma alanı; eğitim kurumları, dini tesisler ve gençlerin yoğun olarak bulunduğu sosyal alanların uyuşturucu madde ticaretinden temiz tutulmasıdır. Kanun koyucu, uyuşturucu ticaretinin bu alanlarda kolayca erişilebilir olmasını engellemek amacıyla, suçun bu alanlara yakın "umuma açık" yerlerde işlenmesini ağırlaştırıcı bir neden olarak kabul etmiştir. Ancak bu artırımın uygulanabilmesi için iki temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
1- Suçun işlendiği noktanın yasalarda sayılan tesislerden birine (okul, mabet vs.) kuş uçuşu 200 metre mesafe içerisinde olması.
2- Suçun fiilen "umumi veya umuma açık bir alanda" işlenmiş olması.

2. "Umuma Açık Yer" Kavramı ve Aracın İç Hacmi

Hukuk öğretisinde ve yargı kararlarında umuma açık yer; her önüne gelenin herhangi bir engelle karşılaşmadan girebildiği, kamuya açık caddeler, parklar, meydanlar ve ruhsata tabi sosyal tesisler olarak tanımlanır. Bir aracın kamuya açık bir yol üzerinde (örneğin bir okulun önündeki caddede) park edilmiş olması, aracın dışının umuma açık olduğunu kanıtlasa da, aracın "iç hacminin" mahiyeti farklıdır.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere; özel bir araç, sahibinin rızası dışında kimsenin giremeyeceği, mülkiyet hakkı ve "özel hayatın gizliliği" kapsamında korunan kapalı bir alandır. Aracın camlarının şeffaf olması veya kamuya açık alanda bulunması, aracın içindeki alışverişin umuma açık bir şekilde icra edildiği anlamına gelmez. Ceza hukukunun "kıyas yasağı" ve "dar yorum" ilkeleri gereği, "umuma açık yerlerde işlenme" artırım maddesinin, özel bir konut veya özel bir araç içine teşmil edilmesi hukuken mümkün değildir.

3. Yargıtay 20. Ceza Dairesi'nin Emsal Karar Analizi

2018/4162 Esas sayılı dosyada; kolluk görevlileri sanığın bir okulun yakınında park halindeki aracında uyuşturucu satışı yaptığını tespit etmiştir. Yerel mahkeme, aracın konumu itibarıyla okulun hemen yanındaki umuma açık bir yolda bulunması nedeniyle sanığa TCK 188/4-b uyarınca yarı oranında ceza artırımı uygulamıştır. Ancak Yargıtay bu kararı yerinde bulmayarak bozmuştur.

Bozma Gerekçesi: Yüksek mahkeme, suçun aracın "içerisinde" gerçekleştiğini, aracın içerisinin ise kanunda sayılan "umumi ve umuma açık yer" tanımına girmediğini belirtmiştir. Ceza artırım hükümleri sanık aleyhine genişletilemez (kanunilik ilkesi). Dolayısıyla, satışın araç içinde yapılması durumunda, kordinat olarak okulun kapısında olunsa dahi, artırım maddesinin uygulanma koşulları oluşmamıştır. Bu karar, sanıklar için 12-15 yıllık hapis cezalarının bir anda yarıya yakın oranda düşmesi (indirilmesi) sonucunu doğuran hayati bir tespittir.

4. Savunma Stratejisi ve Maddi Gerçeğin Tespiti

Bu tür davalarda savunma makamı, uyuşturucu tesliminin ve para alışverişinin aracın neresinde (dışında mı içinde mi) yapıldığını titizlikle sorgulamalıdır. Eğer alışveriş aracın açık camından dışarıya doğru veya araç dışında ayakta yapılmışsa, artırım hükmü uygulanabilir. Ancak alışveriş şahısların araç içine girmesiyle kapalı bir ortamda yapılmışsa, TCK 188/4-b'nin uygulanmasına itiraz edilmelidir. Tutanaklar ve kamera kayıtları bu noktada en önemli delil vasıtasıdır.

5. Hukuki Sonuçlar ve Uygulama Rehberi

• Araç içi uyuşturucu satışında "umuma açık yer" niteliği oluşmadığından ceza artırımı yapılamaz.
• Mahkemenin sadece aracın konumuna bakarak karar vermesi hukuki bir hatadır.
• TCK 188/4-b maddesi sanık aleyhine kıyas yoluyla genişletilemez.
• Yargıtay'ın bu içtihadı, ceza miktarı üzerindeki ciddi fark dikkate alındığında, binlerce dosya için bir "temyiz/itiraz" dayanağı oluşturmuştur.
• Büromuz, uyuşturucu suçlarında delil analizi yaparken suç mahallinin niteliğini bu emsal kararlar ışığında titizlikle irdelemektedir.

6. Özet ve Değerlendirme

Yargıtay 20. Ceza Dairesi'nin 2019/337 K. sayılı kararı, hukuki öngörülebilirlik ve ceza hukukunun temel ilkelerinin korunması açısından büyük önem taşımaktadır. Kanun koyucunun hassasiyeti (okulların korunması) takdire şayan olsa da, cezada artırım ancak kanunun lafzına uygun bir "umuma açıklık" var ise söz konusu olabilir. Özel bir aracın kapalı hacmi içinde gerçekleşen fiiller, konumu ne kadar hassas olursa olsun, bu nitelikli hali kapsamaz. Şişman Hukuk Bürosu olarak, ceza yargılamalarında hak kayıplarının önlenmesi için yüksek yargı içtihatlarını anlık olarak takip etmekte ve savunma stratejilerimize yansıtmaktayız.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.