AVUKATIN SORUMLULUĞU VE TAZMİNAT

Avukatlık mesleği, temelinde güven ve sadakat barındıran, kamu hizmeti niteliğinde profesyonel bir faaliyettir. Bir bireyin hak arama özgürlüğünü bir vekile teslim etmesi, o vekile sadece teknik bir iş değil, aynı zamanda hayatına ve geleceğine dair önemli bir sorumluluk yükler. Avukat ile müvekkil arasındaki ilişki, Türk Borçlar Kanunu kapsamında bir "vekalet sözleşmesi"dir. Bu sözleşme, avukata üstlendiği işi özenle, dürüstlükle ve sadakatle yürütme borcu yükler. Ancak bazen bu güven bağı zedelenebilir ve avukatın ihmali, örneğin dosyaları takipsiz bırakması, süreleri kaçırması veya yargısal süreçleri sonuçlandırmaması gibi durumlar ortaya çıkabilir. Bu tür ihmaller, müvekkilin sadece ekonomik kayba uğramasına değil, aynı zamanda adalete olan güveninin sarsılmasına da neden olur. Hukuk, avukatın bu ihmallerini "vekalet görevinin kötüye kullanılması" olarak değerlendirmekte ve doğan maddi zararların tazminini emretmektedir.

Bununla birlikte, avukatlık uyuşmazlıklarında tazminatın sınırları hukuki açıdan hassas bir tartışma konusudur. Bir avukatın dosyasını takip etmemesi nedeniyle müvekkilin "manevi tazminat" talep edip edemeyeceği sorusu, kişilik haklarının sınırlarını gündeme getirir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, bir sözleşmenin ihlali (borca aykırılık) tek başına manevi tazminat için yeterli değildir. Manevi tazminata hükmedilebilmesi için, avukatın eyleminin müvekkilin şeref, haysiyet, onur veya ruhsal bütünlüğü gibi "kişilik haklarına" doğrudan ve ağır bir saldırı teşkil etmesi gerekir. Sadece bir davanın kaybedilmesi veya bir alacağın tahsil edilememesi, genellikle "maddi zarar" kapsamında kalmakta ve "manevi çöküntü" için yeterli delil sayılmamaktadır. Bu makalemizde, avukatın özen borcunun sınırlarını, dosyaları takipsiz bırakmanın hukuki sonuçlarını, maddi ve manevi tazminat ayrımını ve Yargıtay’ın avukat sorumluluğuna ilişkin katı "ispat" standartlarını akademik bir perspektifle ele alacağız.

VEKALET SÖZLEŞMESİ VE ÖZEN BORCU

Vekalet sözleşmesi, vekilin (avukatın) vekalet verenin (müvekkilin) menfaatine ve iradesine uygun bir sonucu meydana getirmek için bir işi görmeyi veya hizmeti ifa etmeyi üstlendiği bir sözleşmedir (TBK m. 502). Avukatlık Kanunu m. 34 uyarınca avukatlar, yüklendiği görevi bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmekle yükümlüdür.

Özen borcu, avukatın benzer bir durumda bulunan, basiretli bir avukatın göstermesi gereken dikkat ve özeni göstermesini ifade eder. Bu borç, sadece yasaları bilmeyi değil, aynı zamanda müvekkilini bilgilendirmeyi, davanın aşamalarını takip etmeyi ve gerekli tüm hukuki hamleleri zamanında yapmayı kapsar. Avukatın bu borca aykırı her hareketi, "sözleşmeye aykırılık" teşkil eder ve tazminat sorumluluğunu doğurur.

Hukukumuzda avukatın sorumluluğu "kusur" prensibine dayanır. Avukatın kasten veya ihmal yoluyla müvekkiline zarar vermesi durumunda, bu zararı gidermekle mükelleftir. Ancak avukatın bir "sonuç taahhüdü" (davayı kesin kazanma garantisi) yoktur; onun borcu, davanın kazanılması için gereken tüm "çabayı ve özeni" profesyonel standartlarda göstermektir.

DOSYALARI TAKİPSİZ BIRAKMANIN SONUÇLARI

Dosyaları takipsiz bırakmak, bir avukatın özen borcuna aykırılığının en somut ve ağır biçimlerinden biridir. Davayı açıp duruşmalara gitmemek, süreleri kaçırmak veya dosyayı işlemden kaldırılmaya terk etmek, müvekkilin "hak arama hakkının" elinden alınmasıdır. Bu eylem, sadece disiplin suçunu değil, Türk Ceza Kanunu kapsamında "görevi kötüye kullanma" suçunu da (TCK m. 257) gündeme getirebilir.

Bir dosyanın takipsiz bırakılması durumunda, müvekkil o davanın sonuçlanmamasından dolayı doğrudan bir zarara uğrar. Örneğin, bir alacak davası takipsiz bırakıldığı için zamanaşımına uğramışsa veya reddedilmişse, müvekkil o alacağını tahsil edemez hale gelir. Bu durum, avukatın tazminat sorumluluğunun (maddi tazminat) kapısını açar.

Emsal kararda görüldüğü üzere, avukat hakkında ceza mahkemesinde "görevi kötüye kullanmaktan" mahkumiyet kararı verilmiş olması, hukuk mahkemesi için "maddi olgunun" (ihmalin varlığının) ispatı açısından güçlü bir delildir. Ancak tazminat miktarı, ceza davasından bağımsız olarak hukuk hakimince belirlenir.

MADDİ TAZMİNATIN KAPSAMI

Avukatın ihmali nedeniyle açılan maddi tazminat davalarında hakim, şu kritik soruyu sorar: "Eğer avukat görevini gereği gibi yerine getirseydi, bu davanın sonucu ne olurdu?" Buna "varsayımsal yargılama" denir. Eğer dosya takip edilseydi dahi davanın kaybedileceği (haklı bir gerekçe olmadığı) anlaşılıyorsa, avukatın ihmali olsa bile bir "maddi zarar" doğmadığı kabul edilebilir.

Maddi tazminat, müvekkilin malvarlığında meydana gelen reel eksilmeyi kapsar. Bu; ödenen ve boşa giden harçlar, yargılama giderleri ve eğer dava kazanılsaydı elde edilecek olan asıl alacak miktarını içerir. Ancak alacak miktarının tamamına hükmedilmeden önce, davanın "kazanılma şansı" (olasılık hesabı) bilirkişilerce titizlikle incelenir.

Müvekkilin malvarlığındaki bu eksilme ile avukatın ihmali arasında "uygun illiyet bağı" (neden-sonuç ilişkisi) bulunmalıdır. Eğer zarar başka bir nedenden (örneğin müvekkilin eksik bilgi vermesinden) kaynaklanmışsa, avukatın sorumluluğu azalabilir veya ortadan kalkabilir.

SÖZLEŞME İHLALİ VE MANEVİ TAZMİNAT

Sözleşme hukukunda (Vekalet, Eser vb.) kural olarak tazminat maddi zararlara yöneliktir. Manevi tazminat ise haksız fiillerdeki kişilik hakları ihlalleri için tasarlanmış bir müessesedir. Ancak TBK m. 114 (eski BK m. 98) delaletiyle, sözleşmeye aykırılık hallerinde de kişilik hakları zedelenmişse manevi tazminat istenebilir.

Yargıtay’ın en hassas olduğu nokta burasıdır: "Her sözleşme ihlali manevi tazminat gerektirmez." Bir avukatın dosyanızı unutması veya takip etmemesi sizi çok üzebilir, geceleri uykunuzu kaçırabilir veya öfkelendirebilir. Ancak Yargıtay bu duygusal tepkileri "doğal bir sonuç" olarak görür ve manevi tazminat için yeterli saymaz.

Manevi tazminat için, avukatın eyleminin müvekkilin "kişilik değerlerinde" irade dışında bir eksilme yaratması gerekir. Bu eksilme, kişinin şerefine, onuruna, aile hayatına veya ruhsal sağlığına yönelik "ağır" bir saldırı boyutuna ulaşmalıdır. Sadece ekonomik bir kaybın yarattığı üzüntü, manevi tazminatın konusu değildir.

KİŞİLİK HAKLARINA SALDIRI KRİTERİ

Kişilik hakları (TMK m. 24); bireyin adı, resmi, haysiyeti, onuru ve ruhsal bütünlüğüdür. Bir avukatın, müvekkilini kasten dolandırması, ona hakaret etmesi veya müvekkilinin mahrem bilgilerini ifşa etmesi kişilik haklarına saldırıdır. Ancak "takipsiz bırakma" (ihmal), genellikle teknik bir hatadır ve kişinin onuruna yönelik doğrudan bir saldırı değildir.

Emsal kararda Yargıtay, avukatın dosyaları takipsiz bırakmasını bir "vekalet görevi ihlali" olarak görmüş ancak bu eylemin "tek başına kişilik haklarına saldırı teşkil etmediğine" hükmetmiştir. Müvekkilin sadece "dosyam takip edilmediği için üzüldüm" demesi, hukuk önünde manevi tazminatı hak etmez. Davacının, bu ihmal yüzünden ruhsal bir çöküntüye girdiğini, sosyal hayatının bittiğini veya itibarının yerle bir olduğunu somut delillerle (doktor raporu, tanık vb.) ispatlaması gerekir.

Kişilik haklarının ihlali için hukuka aykırılık unsuru şarttır. Avukatın kusuru ağır olsa dahi, eğer bu kusur müvekkilin "şahsiyetine" değil sadece "parasına" dokunuyorsa, manevi tazminat talepleri reddedilmektedir.

AVUKATIN CEZAİ VE HUKUKİ SORUMLULUĞU

Avukatın sorumluluğu iki kanaldan yürür. Cezai kanal; avukatın mesleki yetkilerini kötüye kullanarak müvekkilini veya kamuyu zarara uğratması durumunda (TCK 257) hapis cezası öngörür. Hukuki kanal ise; müvekkilin zararının para ile ödenmesini (TBK) hedefler. Bu iki süreç birbirini destekler ama birbirinin aynısı değildir.

Ceza mahkemesinin mahkumiyet kararı, hukuk hakimini "fiilin işlendiği" noktasında bağlar. Yani bir avukat ceza almışsa, artık "ben dosyalara baktım, ihmalim yok" diyemez. Ancak ceza mahkemesinin mahkumiyet vermesi, otomatik olarak manevi tazminat verilmesi gerektiği anlamına gelmez. Çünkü ceza hukuku "kamu düzenini", tazminat hukuku ise "şahsi kişilik haklarını" korur.

Müvekkil için en doğru yol, önce avukatın kusurunu tespit ettirmek (disiplin soruşturması veya ceza davası), ardından maddi zararını kuruşu kuruşuna ispatlayarak tazminat davası açmaktır. Manevi tazminat talebinde ise "kişilik haklarına saldırı" unsurunu kanıtlayacak ekstra verilere ihtiyaç duyulur.

İSPAT YÜKÜ VE MANEVİ ZARARIN BELGELENMESİ

Manevi tazminat davalarında ispat yükü davacıdadır (müvekkildedir). Davacı, avukatın ihmali sonucunda sadece "parasını" değil, "kendisini" de kaybettiğini ispatlamalıdır. Bu ispat, sadece soyut beyanlarla değil; olayın gelişim şekli, tarafların sıfatı ve eylemin yarattığı somut etkilerle yapılır.

Mahkemeler manevi tazminatı takdir ederken (TBK m. 58); tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, olayın ağırlığını ve adalete olan güvenin sarsılma derecesini dikkate alır. Ancak Yargıtay’ın bu konudaki "red" eğilimi, manevi tazminatın bir "zenginleşme aracı" olarak kullanılmasını engelleme amacı taşır. Sadece avukatın ceza alması, manevi tazminat için "karine" (ön kabul) sayılmaz.

Sonuç olarak; avukatlık mesleğinde özen borcu kutsaldır ve bu borca aykırılık maddi tazminatla cezalandırılır. Ancak manevi tazminat, sadece "dosyam takip edilmedi" sitemiyle kazanılamaz. Kişilik haklarına yönelik, ağır ve ispatlanmış bir saldırı bulunmadıkça mahkemeler bu talepleri reddetmektedir. Müvekkiller için asıl güvence, avukatın maddi sorumluluğudur. Adalet, kaybettiğiniz parayı size geri verir; ancak bozulan moralinizin faturasını, kişilik haklarınız ağır bir yara almadıkça karşı tarafa kesmez. Güven esastır, ihmal ise bedeli ödenmesi gereken bir sözleşme hatasıdır.

SORU – CEVAP BÖLÜMÜ

1. Avukatım duruşmalara girmediği için davayı kaybettim, tazminat alabilir miyim?

Evet. Avukatın dosyayı takipsiz bırakması ağır bir özen borcu ihlalidir. Bu ihmal nedeniyle kaybettiğiniz maddi zararları (harçlar, alacak miktarı vb.) maddi tazminat davası ile talep edebilirsiniz.

2. Avukatımın ihmali nedeniyle çok üzüldüm, manevi tazminat alabilir miyim?

Sadece üzülmek yeterli değildir. Yargıtay'a göre, dosyanın takip edilmemesi tek başına kişilik haklarına saldırı sayılmaz. Manevi tazminat için onurunuzun zedelenmesi veya ağır bir ruhsal çöküntü yaşamanız ve bunu ispatlamanız gerekir.

3. Avukatımın ceza alması tazminat davasını nasıl etkiler?

Avukatın "görevi kötüye kullanmaktan" ceza alması, ihmalin ve kusurun varlığını ispatlar. Bu durum maddi tazminat almanızı kolaylaştırır ancak manevi tazminat için otomatik bir hak doğurmaz.

4. Avukatımın ihmali nedeniyle her kaybettiğim parayı geri alabilir miyim?

Mahkeme "varsayımsal yargılama" yapar. Eğer avukatınız görevini yapsaydı dahi davanın kaybedileceği (haksız olduğunuz) anlaşılırsa, maddi tazminat alamayabilirsiniz. Sorumluluk için "zararın ihmalden kaynaklanması" gerekir.

5. Avukat aleyhine tazminat davası nerede açılır?

Avukat ile müvekkil arasındaki ilişki vekalet sözleşmesi olduğu için uyuşmazlık türüne göre Asliye Hukuk veya Tüketici Mahkemelerinde dava açılabilir.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.

YARGITAY 13. HUKUK DAİRESİ İÇTİHAT METNİ

13. Hukuk Dairesi 2015/4104 E. , 2016/13597 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı tarafından, davalı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü. KARAR Davacı, davalının uzun süreden beri avukatlığını yaptığını, ancak yaptığı araştırmada davalarını takip etmeyerek sonuçlandırmadığının ortaya çıktığını, Ağır Ceza mahkemesi'nde davalı hakkında görevi kötüye kullanmaktan ceza verildiğini, takip etmediği dosyalar nedeni ile zarara uğradığını ileri sürerek, 15.000 TL. maddi ve 5.000 TL. manevi tazminatın olay tarihinden yasal faizi ile ödetilmesini istemiştir. Davalı, davacının bir zararının bulunmadığını savunarak davanın reddini dilemiştir. Mahkemece, 414,75 TL maddi ve 2.500 TL. Manevi tazminatın dava tarihinden yasal faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmiş; hüküm, davacı ve davalı tarafça temyiz edilmiştir. 1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacının tüm, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekir. 2-Davalı avukat hakkında vekalet görevinin gereği gibi yerine getirmeyerek, davacı adına takip ettiği dava ve takip dosyalarını sonuçsuz bıraktığı bu şekilde vekalet görevini kötüye kullandığı gerekçesi ile .. Ceza Mahkemesi'nin 2005/83 esas sayılı dosyası ile cezalandırılmasına karar verildiği anlaşılmaktadır. Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu (BK)'nun 49.maddesinde; “Şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat namıyla bir miktar para ödenmesini dava edebilir. Hakim, manevi tazminatın miktarını tayin ederken, tarafların sıfatını, işgal ettikleri makamı ve diğer sosyal ve ekonomik durumlarını da dikkate alır. Hakim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir tazmin sureti ikame veya ilave edebileceği gibi tecavüzü kınayan bir karar vermekle yetinebilir ve bu kararın basın yolu ile ilanına da hükmedebilir.” hükmü yer almaktadır. Görüldüğü üzere, 4721 sayılı TMK’nun 24.maddesinde; hukuka aykırı olarak kişilik haklarına saldırı karşısında, saldırılan kimseye hukuki koruma sağlanacağı, kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırının hukuka aykırı olduğu belirtilmiş; aynı Kanunun 25.maddesinde de, hukuka aykırı bir şekilde kişilik haklarına saldırı karşısında hangi hukuki çarelere başvurulabileceğine işaret edilmiş; mülga 818 sayılı BK'nun 49. maddesinde ise, şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişinin, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat namıyla bir miktar para ödenmesini dava edebileceği hükme bağlanmıştır. Kanunda kişilik hakkının tanımı yapılmadığı gibi, nelerin kişilik haklarına dahil olduğunu da belirtmemiştir. Kişilik hakları, hukuki bir işlemle ya da haksız bir fiil ile saldırıya uğrayabileceği gibi, sözleşmenin ihlali (borca aykırılık) dolayısıyla da ihlal edilebilir. Öyle ki, aynı Kanunun 98. maddesi delaletiyle sözleşmeye aykırılık halinde de 49. maddenin uygulanacağı duraksamasızdır. Kişinin onuru, saygınlığı gibi kişilik haklarını oluşturan değerlere saldırı halinde manevi bir zarar yani kişilik hak ve değerlerinde irade dışında gerçekleşen bir eksilmenin oluştuğunun kabulü gerekir. Nitekim, ...ve karşılaştırmalı hukuk öğretisinde de, sözleşmenin ihlalinin (borca aykırılığın), kişilik haklarına saldırı oluşturması halinde, manevi tazminatı gerektireceği kabul edilmiştir. Ancak manevi tazminat isteminde bulunmak için, bir manevi zararın doğması şarttır. Bunun için, kişilik haklarına saldırı sonucunda kişinin ruhsal çöküntüye uğraması, elem ve üzüntü duyması gibi durumlarla karşılaşması gerekir. Ayrıca, uğranılan manevi zararın usulünce ispatlanması da gerekir. Sonuç itibariyle; yalnızca sözleşmenin ihlali, manevi tazminat için yeterli olmayıp, kişilik haklarının hukuka aykırı bir biçimde saldırıya uğraması sonucu manevi bir zarar doğmalı ve bu durum da usulünce ispatlanmalıdır. Yukarıda yapılan hukuki saptama ve açıklamalar ışığında somut olayın değerlendirilmesinde; davalı avukatın dava ve takip dosyalarını takipsiz bırakarak vekalet görevini gereği gibi yerine getirmemesi eylemi nedeni ile davacının kişilik haklarının manevi zarar gördüğü kanıtlanamadığı gibi, bu eylemin yalnız başına manevi tazminatı gerektirmeyeceği kabul edilmelidir. Açıklanan nedenlerle davacının manevi tazminat isteğinin reddi gerekirken yazılı şekilde kısmen kabulü usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir. SONUÇ: Yukarda açıklanan 1. bent gereğince davacının tüm, davalının diğer temyiz itirazlarının reddine, 2. bent gereğince temyiz edilen kararın davalı yararına BOZULMASINA, aşağıda dökümü yazılı 4,00 TL. harcın davacıdan alınmasına, peşin alınan 25,20 TL harcın davalıya iadesine, 26/05/2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Şişman Hukuk Bürosu - Av. Oğuzhan ŞİŞMAN

Hukuki Danışmanlık İçin Bize Yazın