KİŞİSEL WEB SİTESİ VE KAMU ZARARI
Demokratik hukuk devletlerinde kamu kaynaklarının yönetimi, toplanan vergilerin harcanması ve bütçe disiplini, "kamu yararı" (public interest) ve "şeffaflık" ilkeleri gereği en üst düzey anayasal denetime tabidir. 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Sayıştay Kanunu, devletin, belediyelerin ve diğer kamu kuruluşlarının bütçelerini harcarken etkinlik, tasarruf ve yasalara uygunluk sınırları içinde kalmasını emreder. Özellikle yerel yönetimlerin (belediyelerin) bütçeleri, Anayasa ve Belediye Kanunu uyarınca sadece ve sadece "mahalli müşterek nitelikteki" (local common needs) hizmetlerin karşılanması amacıyla kullanılabilir. Diğer bir deyişle, yerel halkın ortak bir ihtiyacını karşılamayan, kamusal fayda üretmeyen hiçbir harcamanın belediye bütçesinden ödenmesi hukuken mümkün değildir. Ancak uygulamada, bazı belediye başkanları ve idareciler, belediyenin gücünü ve bütçesini kendi kişisel reklamları, siyasi propagandaları veya şahsi tanıtımları için kullanmakta; bu ödemeleri de "belediyenin tanıtım ve basın yayın gideri" adı altında kamudan karşılamaktadır. Sayıştay 7. Dairesi'nin yerel yönetimlerdeki mali yozlaşmayı ve keyfi harcamaları önleyen bu tarihi ve sarsıcı emsal kararı; belediye bütçesinden ödenerek belediye başkanı adına kurulan ve tasarlanan web sitesinin (başkanın özgeçmişi dışında hiçbir kamu hizmeti bilgisi barındırmayan sitenin) mahalli müşterek nitelikte bir hizmet olmadığını, doğrudan belediye başkanının kişisel tanıtımına yönelik olduğunu ve bu harcamanın belediye bütçesinden karşılanmasının kesin olarak "Kamu Zararı" (public loss) teşkil ettiğini karara bağlamıştır.
Uygulamada, "Kamu Zararı" kavramının tespiti ve rücu (recourse) süreçleri idare hukukunun en çetin konularından biridir. Sayıştay 7. Dairesi bu kararında belediye giderlerinin sınırlarını yasal hükümlerle harikulade şekilde çizmiştir. 5393 Sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesinde belediyelerin görev ve sorumlulukları, 60. maddesinde ise yasal olarak yapabileceği giderler tek tek sayılmıştır. Bir harcamanın belediye gideri sayılabilmesi için o harcamanın yerel halkın ortak menfaatine yönelik olması şarttır. Bir belediye başkanının kişisel özgeçmişini, şahsi siyasi faaliyetlerini, fotoğraflarını barındıran ve belediyenin kurumsal yapısıyla ilgisi olmayan bir kişisel web sitesi (örneğin belediye başkanının adını taşıyan internet sitesi), mahalli müşterek bir hizmet değildir. Kamu kaynaklarının bu şekilde şahsi siyasi çıkarlar ve reklam için harcanması, tüyü bitmemiş yetimin hakkının gasp edilmesidir. Sayıştay, bu yasa dışı harcamanın bedelinin, ödeme emrini imzalayan gerçekleştirme görevlisi, harcama yetkilisi ve bizzat belediye başkanından yasal faiziyle birlikte müştereken ve müteselsilen tazmin edilmesine (kamu zararının rücu edilmesine) karar vermiştir. Bu karar, Türkiye'deki tüm belediye başkanlarına ve harcama yetkilisi kamu görevlilerine, milletin parasını kendi şahsi ve siyasi reklamları için kullanamayacaklarını hatırlatan, Sayıştay denetiminin asil ruhunu yansıtan muazzam bir hukuk abidesidir. Karar, kamu maliyesinin sarsılmaz kalkanıdır.
BELEDİYE KANUNU VE MAHALLE MÜŞTEREK HİZMET
Belediyeler, sadece yerel nitelikteki ortak ihtiyaçları karşılamak üzere kurulmuş kamu tüzel kişileridir.
Belediye Kanunu m. 14 uyarınca, belediyenin yapacağı tüm harcamaların ortak özelliği 'mahalli müşterek' nitelikte olmasıdır. Yerel halkın tamamını veya büyük kısmını ilgilendirmeyen, kişisel nitelikteki harcamaların belediye bütçesinden ödenmesi yasal olarak kesinlikle yasaktır.
KAMU ZARARI KAVRAMI VE DENETİMİ
5018 sayılı Kanun m. 71, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan zararları düzenler.
Mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemler sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması kamu zararıdır. Kamu zararının oluştuğu durumlarda, bu tutar doğrudan zarara sebep olan kamu görevlilerinden tahsil edilir.
KİŞİSEL TANITIM VE BELEDİYE BÜTÇESİ YASAĞI
Belediye bütçesi, belediye başkanının şahsi reklam ajansı veya bütçesi gibi kullanılamaz.
Sözleşmeye konu web sitesinde sadece belediye başkanının biyografisi ve şahsi bilgileri yer almaktadır. Belediyenin kurumsal hizmetlerini barındırmayan, halka yönelik e-belediye, imar durumu veya duyuru hizmeti içermeyen bir sitenin masrafları kamuya yüklenemez.
SAYIŞTAY DENETİMİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ
Sayıştay, kamu kurumlarının bütçe ve harcamalarını meclis adına denetleyen en yüksek anayasal organdır.
Sayıştay dairelerinin ilamları (kararları), mahkeme kararı niteliğindedir ve kesin hüküm ifade eder. Sayıştay'ın kamu zararı kararları doğrultusunda, harcanan paraların faiziyle birlikte kamu görevlilerinin kişisel mal varlıklarından tahsil edilmesi zorunludur.
KAMU GÖREVLİLERİNİN MALİ SORUMLULUĞU
Yasa dışı ödeme emrini imzalayan her memur ve siyasetçi ortaya çıkan kamu zararından şahsen sorumludur.
Harcama yetkilisi (müdür/daire başkanı) ve gerçekleştirme görevlisi, yapılan ödemenin yasalara uygun olup olmadığını denetlemekle yükümlüdür. 'Başkanın talimatıyla imzaladım' savunması memuru mali ve cezai sorumluluktan kurtarmaz.
SAYIŞTAY KARARI VE DETAYLI ANALİZİ
Sayıştay 7. Dairesi'nin bu kararı, belediyelerdeki tanıtım ve reklam bütçelerinin suiistimal edilmesine karşı örülen yasal settir.
Kararla birlikte, kamu bütçesiyle kişisel web sitesi tasarlatma dönemine son verilmiştir. Yapılan harcamanın yerel ortak ihtiyaçla bağı olmadığı tescil edilmiş ve paranın iadesine hükmedilmiştir. Karar kamu maliyesinin dürüstlük ve namus belgesidir.
SORU – CEVAP BÖLÜMÜ
Hayır, kesinlikle karşılayamaz. Sayıştay 7. Dairesi'nin emsal kararına göre, sadece belediye başkanının kişisel tanıtımına ve siyasi faaliyetlerine yönelik olan web sitesi ve reklam harcamaları mahalli müşterek nitelik taşımadığı için belediye bütçesinden ödenemez. Ödenmesi halinde 'Kamu Zararı' oluşur ve bu para başkandan şahsen tahsil edilir.
Kamu zararı; mevzuata aykırı işlemlerle kamu kaynağında eksilmeye sebep olunmasıdır. Sayıştay denetçileri bir harcamada kamu zararı tespit edip ilam düzenlerse, o para harcamayı yapan veya onaylayan kamu görevlilerinden (başkan, müdür, memur) müştereken ve müteselsilen yasal faiziyle tahsil edilir ve hazineye aktarılır.
Eğer web sitesi belediyenin kurumsal sitesi (www.belediyeadi.bel.tr) ise ve orada belediye hizmetleri tanıtılıyorsa bu kamusal bir harcamadır. Ancak web sitesi doğrudan başkanın şahsi adını taşıyorsa ve içerik sadece başkanın kişisel biyografisi ve şahsi fotoğraflarından ibaretse, Sayıştay bu savunmayı reddeder ve harcamayı şahsi reklam kabul eder.
Hayır, kurtulamaz. Anayasa m. 137 'Kanunsuz Emir' ilkesi uyarınca, amirin emri kanuna aykırı ise yerine getirilemez. Memur, emrin kanuna aykırı olduğunu yazılı olarak amirine bildirmeli, amir yazılı olarak ısrar ederse emri yerine getirmelidir. Ancak ceza gerektiren ve kamu zararı doğuran işlemlerde memur yazılı emir olsa dahi sorumluluktan kurtulamaz, imza atan her memur mali olarak sorumludur.
Sayıştay Daireleri tarafından verilen ilamlara karşı, kararın tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu'na temyiz başvurusunda bulunulabilir. Temyiz Kurulu kararları kesin olup, bu kararlara karşı idari yargıda veya Anayasa Mahkemesi'ne (hak ihlali varsa) bireysel başvuru yapılabilir.
Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir