TCK 230 – Birden Çok Evlilik ve Hileli Evlenme Suçu

Suçun Tanımı ve Hukuki Niteliği

Türk Ceza Kanunu’nun 230. maddesi, aile kurumunun korunması, evlilik birliğinin hukuki güvenliği ve nüfus kayıt sisteminin doğruluğunu teminat altına almak amacıyla düzenlenmiş karma nitelikli bir suç tipidir. Madde, birden fazla evlilik yapılmasını, evlenme engeli bulunduğu hâlde evlilik yapılmasını ve resmi nikâh olmaksızın yapılan dinsel törenleri cezai yaptırıma bağlamaktadır.

TCK 230/1 – “Evli olmasına rağmen başka biriyle evlenme işlemi yaptıran kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

TCK 230/2 – “Kendisinin evli olduğunu bilerek evli bir kimseyle evlenme işlemi yaptıran kişi de aynı ceza ile cezalandırılır.”

TCK 230/3 – “Evlenme işlemi yapılmış olmasa dahi, evli olduğunu bilerek evli biriyle evlilik işlemi yapılmasına aracılık eden kişi cezalandırılır.”

TCK 230/4 – “Resmî evlenme olmaksızın, aralarında evlenme engeli bulunan kişilerin evlenmiş gibi dinî tören yaptırmaları hâlinde, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.”

Madde, hem evlilik hukukunun kamu düzeni boyutunu hem de medeni hukukun emredici hükümlerinin ihlalini cezai koruma altına almaktadır. Özellikle resmi evlilik sistemi dışında yapılan dini törenlere ilişkin düzenleme, devletin evlilik üzerindeki kayıt ve denetim yetkisinin korunması açısından önem taşır.

Korunan Hukuki Değer

Bu suçla korunan hukuki değer öncelikle aile düzeni ve evlilik kurumunun hukuki güvenliğidir. Evlilik, yalnızca taraflar arasında bir birliktelik değil, aynı zamanda devletin kayıt altına aldığı hukuki bir statü olduğundan, bu statünün korunması kamu düzeni açısından zorunludur. Ayrıca nüfus kayıt sisteminin doğruluğu, miras hukuku, soybağı ilişkileri ve kişisel statü hukuku da dolaylı olarak korunmaktadır.

Maddi Unsurlar

Suçun maddi unsurları fail, mağdur, fiil, netice ve nedensellik bağı çerçevesinde değerlendirilir.

Fail herkes olabilir. Ancak bazı fıkralarda failin evli olduğunu bilmesi veya evlilik engelini bilerek hareket etmesi özel önem taşır.

Mağdur belirli bir kişi olmayıp evlilik birliğinin tarafları ve dolaylı olarak toplumdur.

Fiil birkaç farklı seçimlik hareketten oluşur:

• Birden çok evlilikte, kişinin evli olmasına rağmen ikinci bir evlilik işlemi yaptırması suçun oluşumuna neden olur. Türk hukuk sisteminde tek eşlilik esastır.
• Hileli evlenmede, evlenme engeli bulunduğu hâlde bu durumun gizlenmesi veya hukuka aykırı şekilde evlilik işlemi yapılması söz konusudur.
• Dinsel tören bakımından ise resmi nikâh olmaksızın evlenme izlenimi oluşturacak şekilde dini tören yapılması suçun konusunu oluşturur.

Netice bakımından suç, soyut tehlike suçu niteliğindedir. Evlilik işleminin hukuken geçerli olup olmaması değil, hukuka aykırı davranışın gerçekleşmesi yeterlidir.

Nedensellik bağı, hukuka aykırı evlilik işlemi ile evlilik düzeninin ihlali arasında kurulur.

Manevi Unsur

Suç yalnızca kastla işlenebilir. Failin evli olduğunu bilerek hareket etmesi veya evlilik engelini bilmesine rağmen evlilik işlemini gerçekleştirmesi gerekir. Doğrudan kast yaygındır. Fail, hukuka aykırı evlilik işlemini bilerek gerçekleştirir. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.

Hukuka Aykırılık Unsuru ve Hukuka Uygunluk Nedenleri

Bu suç bakımından hukuka uygunluk nedenleri oldukça sınırlıdır. Özellikle dini törenlerin kültürel veya sosyal gelenek kapsamında yapılması, eğer evlilik izlenimi yaratmıyorsa suç oluşturmaz. Burada belirleyici kriter, resmi evlilik kurumunun devre dışı bırakılıp bırakılmadığıdır.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

• Teşebbüs mümkündür. Örneğin evlilik işlemi başlatılmış ancak tamamlanmamışsa teşebbüs hükümleri uygulanabilir.
• İştirak mümkündür. Nikâh memuru, aracılar veya dini töreni organize eden kişiler iştirak kapsamında değerlendirilebilir.
• İçtima bakımından, özellikle resmi belgede sahtecilik (TCK 204) gibi suçlarla birlikte işlenmesi halinde gerçek içtima hükümleri uygulanır.

Nitelikli Haller

TCK 230’da açıkça ağırlaştırıcı nitelikli hal düzenlenmemiştir. Ancak özellikle hileli evliliklerin sistematik şekilde yapılması veya örgütlü bir yapının parçası olması durumunda ceza sorumluluğu ağırlaşabilir.

Daha Az Cezayı Gerektiren Haller ve İndirim Sebepleri

Kanunda özel bir indirim nedeni yoktur. Ancak genel hükümler uygulanabilir.

TCK 62 – “Failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları…” dikkate alınarak takdiri indirim uygulanabilir.

Artırım Sebepleri

Suçun organize şekilde işlenmesi, birden fazla kişiyi kapsayan sistematik hileli evliliklerin gerçekleştirilmesi ve resmi kayıtların manipüle edilmesi cezayı artırıcı etki doğurabilir.

Şikâyet – Re’sen Soruşturma Durumu

Bu suç şikâyete tabi değildir. Cumhuriyet savcılığı tarafından re’sen soruşturulur. Aile düzenine ve kamu sistemine ilişkin olması nedeniyle kamu yararı gözetilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Yaptırım ve Hukuki Sonuçlar

TCK 230 kapsamında temel yaptırım altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıdır. Dinsel tören yönünden ise altı aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Mahkûmiyet halinde adli sicil kaydı oluşur ve evlilik statüsüne ilişkin hukuki uyuşmazlıklarda önemli sonuçlar doğurabilir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.