DESTEKTEN YOKSUN KALMA VE 25 YAŞ SINIRI

Bir trafik kazası sonucu henüz hayatının baharında olan bir evladını kaybeden anne ve baba için hukuk, sadece manevi bir teselli değil, çalınan bir geleceğin de hesabını tutar. "Destekten yoksun kalma tazminatı", bir insanın vefatıyla geride kalanların mahrum kaldığı maddi desteği ölçer. Ancak bir çocuğun ailesine vereceği "destek" ne zaman başlar ve ne zaman biter? Bir çocuk sadece 18 yaşına kadar mı anne ve babasının umududur, yoksa üniversite diplomasıyla taçlanacak bir kariyerin getireceği yüksek refah da bu tazminatın bir parçası mıdır? Hukuk, bir çocuğun hayallerini sadece asgari ücret üzerinden mi fiyatlandırır?

Yargıtay’ın en güncel ve yerleşik emsal kararlarına göre, çocuklarda destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanırken, çocuğun ve ailesinin sosyo-ekonomik durumu hayati bir kriterdir. Eğer ailenin yaşam standartları ve çocuğun eğitim düzeyi, onun üniversite okuyacağını işaret ediyorsa, desteğin sona erme yaşı 18 değil, **25** olarak kabul edilmelidir. Dahası, 25 yaşından sonraki aktif çalışma döneminde gelir hesabı sadece asgari ücret üzerinden yapılamaz; üniversite mezunu bir bireyin alabileceği "emsal ücret" üzerinden bir projeksiyon kurulmalıdır. Ayrıca tazminat hesaplarında yapılan "mükerrer indirimler" (iskontolar), hak sahiplerinin tazminatını haksız yere eritmemelidir. Bu makalemizde, destekten yoksun kalma tazminatında yaş sınırlarını, üniversite eğitimi projeksiyonunu, emsal ücret ilkesini ve Yargıtay’ın "gelecek vizyonu" odaklı güncel onama yaklaşımlarını akademik bir perspektifle ele alacağız.

DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATININ AMACI

Destekten yoksun kalma tazminatı, ölenin desteğinden mahrum kalan kişilerin, ölüm olayı gerçekleşmeseydi sahip olacakları ekonomik standartları korumayı amaçlar. Burada asıl olan, ölenin sağlığında sağladığı veya gelecekte sağlaması beklenen "yardım ve hizmetlerin" nakdi karşılığını bulmaktır.

Çocuklar söz konusu olduğunda destek, sadece para değil, aynı zamanda yaşlılıkta anne ve babaya bakma, ev işlerine yardım etme gibi "hizmet" unsurlarını da içerir. Bu nedenle, çocuğun vefatı ailesi için somut bir ekonomik kayıptır.

DESTEĞİN SONA ERME YAŞI: 18, 22 VE 25

Yargıtay uygulamasında çocukların anne ve babaya olan destek süresi standart yaşlarla belirlenmiştir:
- **Erkek Çocuklar:** Kural olarak 18 yaş.
- **Kız Çocuklar:** Sosyal yapı gereği genellikle 22 yaş (evlenme yaşı varsayımıyla).
- **Yükseköğrenim (Üniversite):** Her iki cinsiyet için de eğitimin sona erdiği kabul edilen **25 yaş**.

ÜNİVERSİTE EĞİTİMİ VE 25 YAŞ KRİTERİ

Bir çocuğun 18 yaşında hayata atılacağı mı yoksa üniversiteye gideceği mi sadece bir varsayım değildir. Mahkemeler; ailenin mali durumuna, çocuğun okuldaki başarısına ve yaşadığı çevreye bakarak "makul bir gelecek projeksiyonu" kurmalıdır.

Emsal kararda vurgulandığı üzere; ailenin sosyo-ekonomik durumu çocuğun üniversite okuyacağını gösteriyorsa, destek süresinin 18 yaş ile sınırlandırılması hukuka aykırıdır. 25 yaşına kadar destek süresi kabul edilmelidir.

GELİR TESPİTİNDE "EMSAL ÜCRET" İLKESİ

En kritik tartışmalardan biri gelirdir. Yargıtay, üniversite mezunu olması beklenen bir çocuğun hayatı boyunca "asgari ücret" alacağını varsaymayı hayatın olağan akışına aykırı bulur.
- Mezuniyete kadar: Asgari ücret.
- Mezuniyetten sonra: **Üniversite mezunu bir kimsenin alacağı emsal ücret.**
Bu tespit için ilgili meslek odalarından veya sendikalardan "emsal ücret araştırması" yapılması zorunludur.

SOSYO-EKONOMİK DURUMUN TAZMİNATA ETKİSİ

Tazminat hesaplanırken aile bir rakamdan ibaret değildir. Ailenin sosyal statüsü, yaşadığı şehir ve eğitim vizyonu, vefat eden çocuğun gelecekteki "verimliliğini" belirleyen unsurlardır. Hukuk, zengin veya eğitimli ailelerin çocuklarının daha yüksek bir kariyer potansiyeline sahip olduğunu varsayarak tazminatı bu potansiyel üzerinden şekillendirir.

TEKNİK HESAPLAMA VE MÜKERRER İNDİRİM YASAĞI

Tazminat hesapları "peşin ödeme indirimi" (iskonto) adı verilen bir işleme tabi tutulur. Ancak bu işlem yapılırken matematiksel hatalara düşülmemelidir. Bir zarar henüz başlamadan (Örn: 1 yıl sonra başlayacak zarar için) hem peşin ödeme indirimi yapıp hem de zararı geriye çekmek, "mükerrer indirim" (çifte indirim) yaratarak tazminatı haksız yere düşürür. Yargıtay bu tür teknik hesap hatalarını bozma sebebi sayar.

YARGITAY'IN "GELECEK PROJEKSİYONU" DENETİMİ VE SONUÇ

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin bu emsal kararı (2022/14654 K.), bir evladını kaybeden ailenin tazminatının "asgari" seviyeden değil, çocuğun "hak ettiği gelecek" seviyesinden hesaplanmasını emretmiştir. Karar, 18 yaş sınırını yıkarak 25 yaş ve emsal ücret kriterlerini koruma altına almıştır.

Sonuç olarak; destekten yoksun kalma tazminatı, sadece geçmişin değil, yaşanamamış bir geleceğin de tazminidir. Bir çocuğun vefatı, anne ve babanın sadece bugünkü neşesini değil, yarınki ekonomik güvencesini de yok eder. Adalet, o çocuğun sadece biyolojik varlığını değil, üniversite mezunu bir profesyonel olma potansiyelini de tazminata yansıtmakla yükümlüdür. 25 yaş sınırı ve emsal ücret ilkesi, bir gencin hayallerinin hukuki bir matematik karşılığıdır. Hak, varsayımların en düşük seviyesinde değil, potansiyelin en gerçekçi zirvesinde aranmalıdır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.