TCK 229 – Dilencilik Suçu

Suçun Tanımı ve Hukuki Niteliği

Türk Ceza Kanunu’nun 229. maddesinde düzenlenen dilencilik suçu, toplumun kamu düzenini, şehir yaşamının disiplinini ve bireylerin ekonomik sömürüye karşı korunmasını hedefleyen bir suç tipidir. Bu düzenleme, dilencilik faaliyetinin bizzat kendisini değil, dilencilik yoluyla kazanç elde edilmesini ve özellikle bu faaliyetin örgütlü veya sömürü niteliği taşıyan biçimlerini cezalandırmaktadır.

TCK 229/1 – “Dilencilik yapan kişiye, idari para cezası verilir.”

TCK 229/2 – “Dilencilikte başkalarını araç olarak kullanan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

TCK 229/3 – “Dilencilik yoluyla elde edilen kazançlara elkonulur ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir.”

Madde incelendiğinde, suçun iki farklı görünüm biçimi olduğu görülmektedir: bizzat dilencilik yapmak ve başkalarını dilencilikte araç olarak kullanmak. Özellikle ikinci fıkra, suçun daha ağır ve organize biçimlerine karşı cezai yaptırım öngörmektedir.

Korunan Hukuki Değer

Dilencilik suçu ile korunan hukuki değer çok yönlüdür. İlk olarak kamu düzeni ve şehir estetiği korunmaktadır. İkinci olarak ekonomik sömürüye karşı bireylerin korunması amaçlanmaktadır. Özellikle çocukların, engellilerin veya dezavantajlı kişilerin başkaları tarafından dilencilikte araç olarak kullanılması ciddi bir sömürü biçimi olarak kabul edilmektedir. Üçüncü olarak toplumsal güven duygusu ve kamu otoritesine olan güven de dolaylı olarak korunmaktadır.

Maddi Unsurlar

Suçun maddi unsurları fail, mağdur, fiil, netice ve nedensellik bağı kapsamında değerlendirilir.

Fail bakımından iki farklı yapı vardır. Birinci durumda dilencilik yapan kişi faildir ancak bu durumda fiil çoğu zaman idari yaptırıma bağlanmıştır. İkinci durumda ise başkalarını dilencilikte araç olarak kullanan kişi suçun gerçek faili olup hapis cezası ile cezalandırılır.

Mağdur belirli bir kişi değildir. Toplumun tamamı mağdur kabul edilir. Ancak dilencilikte araç olarak kullanılan kişiler de dolaylı mağdur konumundadır. Özellikle çocukların bu amaçla kullanılması, mağduriyetin ağırlaşmasına neden olur.

Fiil iki şekilde ortaya çıkar:

• Birincisi, kişinin bizzat dilencilik yapmasıdır.
• İkincisi ise başkalarını dilencilikte araç olarak kullanmasıdır.

Dilencilik, başkalarından yardım talep edilmesi ve bu suretle haksız kazanç elde edilmesi şeklinde tanımlanabilir. Burada önemli olan, ekonomik bir faaliyet olmaksızın yardım duygusunun sömürülmesidir.

Netice bakımından suç, tehlike suçu niteliğindedir. Özellikle ikinci fıkrada düzenlenen hali bakımından fiilin gerçekleşmesi yeterlidir; ayrıca zarar doğması aranmaz.

Nedensellik bağı, failin yönlendirmesi ile dilencilik faaliyetinin ortaya çıkması arasında kurulur.

Manevi Unsur

Suç yalnızca kastla işlenebilir. Failin, başkalarını dilencilikte kullandığını veya bu faaliyeti organize ettiğini bilmesi ve istemesi gerekir. Doğrudan kast yaygındır. Fail bilinçli şekilde dilencilik organizasyonu kurar. Olası kast da mümkündür. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.

Hukuka Aykırılık Unsuru ve Hukuka Uygunluk Nedenleri

Bu suç bakımından hukuka uygunluk nedenleri oldukça sınırlıdır. Gerçek ihtiyaç sahibi bireylerin yardım talebi ile organize dilencilik faaliyetleri birbirinden ayrılmalıdır. İnsani yardım faaliyetleri, yardım kuruluşları veya yasal sosyal yardım mekanizmaları bu suç kapsamında değerlendirilmez. Ancak bu faaliyetlerin suistimal edilmesi halinde suç oluşabilir.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

• Teşebbüs mümkündür. Özellikle başkalarını dilencilikte kullanma planı yapılmasına rağmen fiilin tamamlanmaması halinde teşebbüs hükümleri uygulanabilir.
• İştirak mümkündür. Birden fazla kişinin organize şekilde dilencilik ağı kurması halinde müşterek faillik söz konusu olur.
• İçtima bakımından, çocukların kullanılması halinde TCK 229 yanında TCK 103 veya TCK 109 gibi suçlar da gündeme gelebilir.

Nitelikli Haller

TCK 229’da en önemli ağırlaştırıcı unsur, başkalarının özellikle çocukların veya engellilerin dilencilikte araç olarak kullanılmasıdır. Ayrıca organize yapılar içerisinde sistematik şekilde dilencilik yapılması da cezanın üst sınırdan uygulanmasına neden olur.

Daha Az Cezayı Gerektiren Haller ve İndirim Sebepleri

Kanunda özel bir indirim sebebi bulunmamaktadır. Ancak genel hükümler uygulanabilir.

TCK 62 – “Failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları…” dikkate alınarak takdiri indirim yapılabilir.

Artırım Sebepleri

Çocukların veya engellilerin dilencilikte kullanılması en önemli ağırlaştırıcı unsurdur. Ayrıca suçun örgütlü şekilde işlenmesi, sistematik hale gelmesi ve birden fazla kişi tarafından yürütülmesi cezanın artırılmasına neden olur.

Şikâyet – Re’sen Soruşturma Durumu

Bu suç şikâyete tabi değildir. Cumhuriyet savcılığı tarafından re’sen soruşturulur. Kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle devlet doğrudan müdahale eder.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Yaptırım ve Hukuki Sonuçlar

TCK 229 kapsamında başkalarını dilencilikte araç olarak kullanan kişi bakımından bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Ayrıca elde edilen kazançlara el konulur ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilir. Mahkûmiyet halinde adli sicil kaydı oluşur.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.