DİNİ İNANÇ İSTİSMARI VE DOLANDIRICILIK

Dolandırıcılık suçu, insanlık tarihinin en eski ve en dinamik haksızlık tiplerinden biri olup, failin hileli eylemlerle mağduru aldatması ve onun veya bir başkasının zararına olarak kendisine veya üçüncü bir kişiye haksız menfaat sağlaması esasına dayanır. Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 157. maddesinde basit haliyle düzenlenen bu suç, failin hileyi uygularken kullandığı vasıtaların niteliği, mağdurun içinde bulunduğu durumun hassasiyeti ve sömürülen değerlerin kutsallığına göre ağırlaştırılarak TCK m. 158'de "Nitelikli Dolandırıcılık" olarak yaptırıma bağlanmıştır. Yargıtay 15. Ceza Dairesi'nin incelememize konu emsal kararı, ceza hukukunun en hassas alanlarından birini, yani "dini inanç ve duyguların istismarı suretiyle nitelikli dolandırıcılık" (TCK m. 158/1-a) suçunu konu almaktadır. Kararda; kendisini sosyal medyada medyum olarak tanıtan, mağdura "üzerinde cin olduğunu" ve onu iyileştirebileceğini söyleyip kandıran, ardından mağaraya götürerek dini kisve altında batıl ritüeller uygulayan ve bu yolla menfaat temin eden sanığın nitelikli dolandırıcılık suçundan mahkumiyet hükmü kusursuz bir hukuki analize tabi tutularak onanmıştır.

Uygulamada batıl inançların, manevi korkuların ve insanların dini duyarlılıklarının sömürülmesi, hileli davranışların en etkili ve en tehlikeli türlerinden biridir. İnsanlar ruhi veya bedeni bir rahatsızlığa düştüklerinde ya da çaresizlik hissettiklerinde, mantıklı muhakeme yeteneklerini geçici olarak kaybedebilirler. Dolandırıcılar, tam da bu zayıflık anından faydalanarak, dinin veya doğaüstü varlıkların (cin, büyü vb.) adını kullanarak mağdurları korku ve ümit girdabına sürüklerler. Yargıtay'ın bu emsal nitelikteki onama kararı, toplumun dini temiz duygularını ve batıl korkularını sömürerek haksız kazanç kapısı haline getiren faillere karşı hukukun ne denli katı ve koruyucu bir barikat oluşturduğunu göstermektedir.

DOLANDIRICILIK SUÇUNUN YASAL UNSURLARI VE HİLE

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için üç temel unsurun bir arada bulunması şarttır: Birincisi, failin mağdura yönelik gerçekleştirdiği "hileli davranışlar"dır. İkincisi, bu hilenin mağduru "aldatabilecek nitelikte" (kandırıcı yetenekte) olmasıdır. Üçüncüsü ise hileli hareketlerin sonucunda mağdurun veya bir başkasının zararına olarak failin veya üçüncü bir kişinin "haksız menfaat elde etmesi"dir. Bu unsurlar arasında kesintisiz bir nedensellik bağı bulunmalıdır; yani haksız menfaat doğrudan doğruya mağdurun aldatılması eyleminin sonucu olarak doğmalıdır.

Hile, ceza hukukunda nitelikli yalan olarak tanımlanır. Sadece basit bir yalan söylemek dolandırıcılık suçunun hile unsurunu oluşturmaya yetmez. Hilenin, mağdurun denetleme imkanını ortadan kaldıracak, onu hataya düşürecek yoğunlukta ve kandırıcı güçte olması aranır. Olayın özelliklerine, mağdurun eğitim, sosyal ve kültürel durumuna göre hilenin kandırıcı olup olmadığı hâkim tarafından takdir edilir. Manevi rahatsızlıkları ve inanç dünyasını hedef alan kurgular, insanoğlunun en hassas noktasını vurduğundan dolayı hilenin en yoğun ve kandırıcı hali olarak kabul edilir.

DİNİ İNANÇ VE DUYGULARIN İSTİSMARI

TCK m. 158/1-a uyarınca, dolandırıcılık suçunun "Dini inanç ve duyguların istismarı suretiyle" işlenmesi, suçun temel şekline göre daha ağır cezayı gerektiren nitelikli bir haldir. Dini inanç ve duygular, toplumun en kutsal, en hassas ve tartışmasız kabul ettiği değerlerdir. Kanun koyucu, bireylerin dine olan güven ve saygılarını sömürerek onları aldatan faillerin toplumsal düzeni daha ağır şekilde ihlal ettiğini kabul ederek bu ağır yaptırımı öngörmüştür.

Dini inanç ve duyguların istismarı kavramı, sadece semavi dinlerin resmi kurallarının kötüye kullanılmasını kapsamaz. İnsanların manevi dünyasında yer bulan her türlü kutsal inanç, ahiret korkusu, ibadet duygusu, dua beklentisi ve hatta cin, büyü, nazar gibi metafizik ve batıl inanışlar da bu kapsamda değerlendirilir. Failin, kendisinde olağanüstü güçler bulunduğunu ileri sürerek veya din adamı kisvesi altına bürünerek mağduru kandırması, bu nitelikli halin tipik örneğidir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi de kararında, batıl inanışların sömürülmesini doğrudan bu bent kapsamında nitelikli dolandırıcılık olarak kabul etmiştir.

MEDYUMLUK VE BÜYÜCÜLÜK EYLEMLERİNİN CEZAİ BOYUTU

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu yasalarından biri olan 677 sayılı "Tekke ve Zaviyeler ile Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Birtakım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun", medyumluk, büyücülük, üfürükçülük, muskacılık ve benzeri unvanların kullanılmasını ve bu unvanlarla faaliyette bulunulmasını açıkça yasaklamıştır. Bu yasaklamanın temel amacı, cehaleti ve batıl inançları sömüren kişilerin halkı aldatmasını önlemektir.

Ceza hukuku uygulaması yönünden, bir kimsenin kendisini "medyum", "büyücü" veya "şifacı" olarak tanıtıp, mağdurlara "üzerinde büyü var, cin çarpacak, kısmetin bağlı" diyerek onları korkutması ve bu durumdan kurtarmak vaadiyle para talep etmesi doğrudan TCK 158/1-a maddesindeki suçu oluşturur. Eylemin sadece 677 sayılı Kanun'a muhalefet boyutunda kalmayıp, kandırıcı nitelikteki hilelerle haksız kazanç sağlama aşamasına gelmesi, eylemi ağır bir ceza davasının konusu yapar. Yargıtay'ın onayladığı olayda da sanığın kendisini "medyum pençeli" olarak lanse edip haksız menfaat temin etmesi suçun sübuta erdiğinin en net kanıtıdır.

HAKSIZ MENFAAT TEMİNİ VE YAPTIRIMI

Dolandırıcılık suçunun tamamlanabilmesi için haksız menfaatin fiilen elde edilmiş (temin edilmiş) olması gerekir. Eğer fail hileli hareketleri gerçekleştirmiş ancak mağdur durumu fark ederek parayı veya malı vermemişse, suç tamamlanmamış olup "nitelikli dolandırıcılığa teşebbüs" aşamasında kalır. Teşebbüs halinde cezada indirime gidilir.

Emsal karara konu olayda ise sanık, mağduru ikna ettikten sonra onunla buluşmuş, hastalığının ilerlediğini ve üzerinde cin olduğunu söyleyerek 700 TL para istemiştir. Hatta hileyi daha da inandırıcı kılmak adına mağduru Sille mevkiinde bir mağaraya götürerek orada birtakım batıl seanslar uygulamış ve nihayetinde 700 TL nakit parayı fiilen alarak menfaat temin etmiştir. Suç bu paranın alınması anında tamamen işlenmiş (tamamlanmış) olduğundan, sanığın nitelikli dolandırıcılık suçunun tamamlanmış halinden cezalandırılması yasal bir zorunluluktur. TCK 158/1 uyarınca bu suçun cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır.

SOSYAL MEDYA ÜZERİNDEN HİLELİ YÖNLENDİRME

İletişim teknolojilerindeki gelişmeler, dolandırıcıların mağdurlara ulaşmasını son derece kolaylaştırmıştır. Eskiden fiziki ortamlarda aracı kişiler vasıtasıyla yürütülen dini sömürü faaliyetleri, günümüzde Facebook, Instagram gibi platformlardaki sahte veya yanıltıcı hesaplar üzerinden yürütülmektedir. Fail, kendisini sosyal medyada "medyum pençeli..." olarak tanıtarak ağını genişletmekte ve kurbanlarını bu mecralardan seçmektedir.

Yargıtay kararında, sanık ile katılan arasındaki ilk temasın sosyal medya mesajları üzerinden kurulduğu, sanığın bu mesajlarla katılanın rahatsızlıklarını öğrendiği ve kendisini iyileştirebileceği vaadiyle ilk ikna sürecini başlattığı belirtilmiştir. Bu durum, dolandırıcılık suçunun icra hareketlerinin sosyal medyada başlayıp fiziki dünyada (AVM buluşması ve mağara ritüeliyle) tamamlandığını göstermektedir. Teknolojinin suç işleme aracı olarak kullanılması, hilenin kandırıcılık gücünü ve yayılma hızını artırdığı için yargı organlarınca da titizlikle incelenmektedir.

YARGITAY KARARININ TOPLUMSAL VE HUKUKİ ETKİLERİ

Yargıtay 15. Ceza Dairesi'nin bu onama kararı, batıl inançların sömürülmesini engellemek ve ceza adaletini tesis etmek adına son derece hayati toplumsal fonksiyonlara sahiptir. Karar, dolandırıcıların "Ben sadece rızasıyla dua ettim, kendi isteğiyle para verdi, hile yapmadım" şeklindeki klasik savunmalarını boşa çıkarmaktadır. Hukuk düzeni, kişilerin zayıf ve hassas anlarındaki irade sakatlanmalarını koruma altına alır ve hileli kurgularla alınan her kuruşun hesabını sorar.

Bu karar, toplumda kendilerini doğaüstü güçlere sahipmiş gibi göstererek haksız kazanç sağlayan tüm şarlatanlara karşı yargının sıfır tolerans politikasını göstermektedir. Vatandaşların bu tür asılsız vaatlere ve sosyal medyadaki sahte profillere itibar etmemesi gerektiği gerçeği, bir kez daha mahkeme ilamlarıyla tescillenmiştir. Adalet mekanizması, insanların hem maddi varlıklarını hem de manevi inanç dünyalarını dolandırıcıların insafına bırakmayacak bir kararlılıkla korumaya devam etmektedir.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir