Doktor ve Hastane Sorumluluğu: Hukuki Analiz ve İlkeler
Doktorun ve hastanenin tıbbi müdahalelerden kaynaklanan hukuki sorumluluğu, özellikle tazminat davaları açısından karmaşık ve detaylı bir inceleme gerektirir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2023/2301 K. 2023/3644 E. sayılı kararı, hekimin özen yükümlülüğü, vekalet sözleşmesi hükümleri, komplikasyon ve malpraktis ayrımı ile ispat yüküne ilişkin temel kriterleri netleştirmektedir. Karar, tıbbi müdahalelerin hukuki sınırlarını ve tarafların sorumluluklarını belirleyen önemli bir emsal teşkil etmektedir.
Hekimin Özen Yükümlülüğü ve Vekalet Sözleşmesi
Hekim ile hasta arasındaki ilişki hukuki niteliği itibarıyla bir vekalet sözleşmesidir (TBK m. 502 vd.). Bu sözleşme kapsamında hekim, hastanın yaşamını ve sağlığını koruma borcu altına girer. Hekimin özen borcu, uzman bir hekimin göstermesi gereken objektif özen standartlarına göre belirlenir. Hekim, tıbbi müdahaleyi bilimsel kurallara uygun olarak yapmalı ve hastanın zarar görmemesi için asgari düzeyde dahi olsa her türlü tedbiri almalıdır. Yargıtay kararlarında vurgulandığı üzere hekim, en hafif kusurundan dahi sorumludur.
Hizmet Kusuru ve Malpraktis (Tıbbi Uygulama Hatası)
Malpraktis, hekimin tecrübesizlik, dikkatsizlik veya tıbbi kurallara aykırı davranması sonucunda hastaya zarar vermesidir. Tıbbi müdahale sırasında yapılan hatalar, teşhis, tedavi veya bakım aşamasında ortaya çıkabilir. Hizmet kusuru ise hastanenin organizasyonel veya sistemsel hataları (personel yetersizliği, hijyen kurallarına uyulmaması, tıbbi cihazların bozuk olması vb.) nedeniyle ortaya çıkar. Kararda, tıbbi müdahalenin sonuçlarından dolayı hekim ve hastanenin müştereken sorumlu olduğu hatırlatılmaktadır.
Komplikasyon ve Sorumluluktan Kurtulma
Komplikasyon, tıbbi müdahalenin doğasında var olan, her türlü özen gösterilse dahi kaçınılması mümkün olmayan risklerdir. Hekim, komplikasyonun oluşmasından sorumlu tutulamaz; ancak komplikasyonun zamanında fark edilmemesi veya yönetilememesi bir özen eksikliği olarak malpraktise dönüşebilir. Kararda, hastanın durumunun komplikasyon mu yoksa uygulama hatası mı olduğu bilirkişi raporuyla netleştirilmelidir. Eğer zarar, tıbbi bir zorunluluğun veya doğal riskin ötesindeyse, hekimin sorumluluğu gündeme gelir.
Tanınan ve Uygulanan Tedavi Standartları
Hekim, tıbbi uygulamalarda kabul görmüş bilimsel verileri ve tedavi yöntemlerini (§ lex artis) esas almalıdır. Teşhisin doğru konulması, uygun tetkiklerin yapılması ve tedavi sürecinin titizlikle izlenmesi zorunludur. Kararda, hastanın şikayetlerine yönelik yapılan tetkiklerin (endoskopi, patoloji vb.) eksik veya hatalı değerlendirilmesinin hekimin sorumluluğunu doğurabileceği belirtilmiştir. Tıbbi standartlara aykırılık, tazminatın temel dayanağıdır.
Aydınlatılmış Onam ve Hastanın Hakları
Tıbbi müdahalenin hukuka uygunluğu için hastanın müdahalenin riskleri ve sonuçları hakkında bilgilendirilmiş olması (aydınlatılmış onam) şarttır. Eğer hasta yeterince aydınlatılmadan veya rızası alınmadan müdahale yapılmışsa, sonuç başarılı olsa dahi hekimin hukuki sorumluluğu söz konusu olabilir. Ancak, acil durumlarda veya tıbbi bir zorunluluk halinde rıza aranmayabilir.
İspat Yükü ve Bilirkişi İncelemesi
Tazminat davalarında kusurun ve zararın ispatı davacı (hasta) üzerindedir. Ancak tıbbi kayıtların tutulması ve sunulması hastanenin ve hekimin yükümlülüğüdür. Mahkemeler, tıbbi hataların tespitinde Adli Tıp Kurumu veya uzman bilirkişilerden rapor almak zorundadır. Kararda vurgulandığı üzere, bilirkişi raporu doyurucu, gerekçeli ve yargı denetimine uygun olmalıdır. Çelişkili veya yetersiz raporlara dayanarak karar verilemez.
Yargıtay Kararının Uygulama Kıstasları
- Hekim, en hafif kusurundan dahi sorumludur.
- Tıbbi müdahalenin komplikasyon ve uygulama hatası ayrımı uzman görüşüyle yapılmalıdır.
- Hekimin eylemi ile zarar arasında illiyet bağı (neden-sonuç ilişkisi) bulunmalıdır.
- Hekim ve hastane, tıbbi standartlara ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmışsa tazminatla yükümlü olur.
- Mahkeme, bilirkişi raporları arasındaki çelişkileri gidermeden hüküm kuramaz.
Tazminatın Belirlenmesi
Maddi ve manevi tazminat, hastanın uğradığı bedensel zarar, iş gücü kaybı ve yaşadığı acıya göre belirlenir. TBK m. 54, 55 ve 56 kapsamında tazminatın miktarı, olayın somut özelliklerine, hekimin kusur derecesine ve zararın ağırlığına göre takdir edilir.
Sonuç
Doktor ve hastane sorumluluğu, hastanın yaşam ve sağlık hakkını koruyan hukuki bir kalkandır. Hekimin her türlü özeni gösterme yükümlülüğü, tıbbi müdahalelerin her aşamasında (teşhis, tedavi, takip) geçerlidir. Yargıtay’ın kararları, bu sorumlulukların sınırlarını belirleyerek hak arama yollarını netleştirmektedir. Hasta ve hasta yakınlarının tıbbi hatalardan kaynaklanan haklarını koruması, bu ilkelerin tam olarak uygulanmasına bağlıdır.
Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.
3. Hukuk Dairesi 2023/3644 E. , 2023/2301 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1850 E., 2022/2004 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Kayseri 2. Tüketici Mahkemesi
SAYISI : 2019/78 E., 2022/299 K.
Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.
Kararın davacı tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemecince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüledî:
I. DAVA
Davacı; 2018 yılı Ekim ayı içerisinde mide ağrısı ve yanması şikayeti ile dava dışı Kayseri Devlet Hastanesinde yapılan endoskopide biyopsi yapıldığını ve incelenmek üzere örneklerin davalı hastaneye (laboratuvarına) teslim edildiğini, laboratuvardan patoloji uzmanı davalı ... imzasını taşıyan patoloji raporunun çıktığını, rapora göre "malignitite (kanserleşme) açısından şüpheli atipik hücreler, klinik ile birlikte takibi önerilir" şeklinde görüş bildirildiğini, bunun üzerine yeniden endoskopiye girerek biyopsi aldırdığını, bu sefer sonuçlarda malignitite çıkmadığını, ancak biyopsi örneklerini üniversite hastanesinde yeniden incelettiğinde her iki örneğin de mide adenokanseri olduğunu öğrendiğini, davalıların teşhisi koyamaması nedeniyle 3 ay geç ameliyat olduğunu, teşhisdeki gecikme nedeniyle kanserin ilerlediğini, çok daha hafif geçebilecek bir durumun bu ihmal nedeniyle ağırlaştığını ileri sürerek; fazlaya ilişkin hakkı saklı kalmak üzere 5.000,00 TL maddi ve 50.000,00 TL manevi tazminatın davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalılar vekili; davanın tıp kural ve verilerine uygun olmadığını, yapılan işlemlerin standart tıp prensiplerine uygun olduğunu, patoloji raporundaki "şüpheli gelişim" notunun hekimce takibi gerektirdiğini, ihmallerinin olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; Adli Tıp Kurumundan alınan raporlarda özetle; davalı doktorun raporlarında "şüpheli gelişim" denilmek suretiyle klinik takibi önerdiği, bu uyarının hekim tarafından gözetilmesi gerektiği, patolojide kesin teşhis konulamadığı hallerde takibin önerildiği, sonuç olarak teşhisin konulamamasının tıbbi malpraktis (uygulama hatası) olarak değerlendirilemeyeceği, gecikmenin 3 ay olması ve bu sürede tedavi sürecinin aksamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı; Adli Tıp Kurumu raporları arasında çelişki olduğunu, ilk raporda hata kabul edilmişken ikincisinde reddedildiğini, patoloji uzmanının kanseri tespit edememesinin açık bir hizmet kusuru olduğunu, 3 aylık gecikmenin kanser teşhisinde geri dönülemez zararlar doğurduğunu, mahkemenin eksik inceleme ile karar verdiğini belirterek kararın kaldırılmasını istemiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; mahkemece alınan Adli Tıp raporlarının denetime elverişli olduğu, davalıların tıbbi bir kusurunun bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
İstinaf dilekçesindeki itirazlarını tekrarla; bilirkişi raporundaki çelişkilerin giderilmediğini, kanser teşhisinin yapılamamasının doktor hatası olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, vekalet sözleşmesine dayalı olarak açılan tıbbi malpraktis (uygulama hatası) iddiası nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 502 ve devamı maddeleri (vekalet sözleşmesi hükümleri).
3. Değerlendirme
Vekil, işini yerine getirirken sadakat ve özen borcu altındadır. Vekilin özen borcu, uzman bir vekilin (doktorun) göstermesi gereken objektif özen standardına göre değerlendirilir. Hekim, tıbbi müdahalelerin her aşamasında (teşhis, tedavi, bakım) en hafif kusuru nedeniyle dahi hastaya karşı sorumludur.
Somut olayda davacı, mide ağrısı şikayetiyle gittiği hastanelerde yapılan tetkikler sonucunda kanser teşhisinin gecikmeli olarak konulduğunu, bu gecikmede davalı hekimin patoloji raporundaki eksik/hatalı değerlendirmesinin payı olduğunu ileri sürmüştür. Adli Tıp Kurumu 2. İhtisas Kurulu tarafından düzenlenen ilk raporda, bir önceki incelemede kanser tespiti yapılabilecekken yapılmamasının bir hata olduğu belirtilmiş; ancak daha sonra genel kuruldan alınan raporda bu durumun bir hata sayılamayacağı sonucuna varılmıştır.
Mahkemece, bu çelişkili raporlar karşısında itirazlar giderilmeksizin ve daha kapsamlı, gerekçeli bir üniversite ana bilim dalından rapor alınmaksızın karar verilmesi doğru görülmemiştir. Kanser gibi teşhis süresinin hayati önem taşıdığı durumlarda, 3 aylık bir gecikmenin hastanın sağlığına etkisi net olarak saptanmalıdır. Eksik inceleme ile davanın reddine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Davanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 06.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
