EŞYALI KİRALAMADA GÜVENİ KÖTÜYE KULLANMA

Gayrimenkul kiralamalarında eşyalı kiralama yöntemi, hem mal sahipleri için yüksek gelir potansiyeli yaratması hem de kiracılar için taşınma kolaylığı sağlaması nedeniyle son yıllarda son derece popüler bir hukuki ilişki modeli haline gelmiştir. Bu ilişkide mal sahibi, evini sadece duvarlarıyla değil, içerisindeki buzdolabı, televizyon, çamaşır makinesi, fırın, yatak ve mutfak malzemeleri gibi yüksek ekonomik değere sahip demirbaşlarla birlikte kiracıya teslim etmektedir. Bu teslim, taraflar arasındaki karşılıklı dürüstlük ve "güven ilişkisine" dayanır. Ancak bazı kötü niyetli kiracılar, kira borçlarını biriktirdikten sonra evden ani bir şekilde çıkarken, ev sahibine ait bu beyaz eşyaları, mobilyaları ve mutfak tüplerini de kamyonete yükleyip götürmekte; geride de ödenmemiş yüklü elektrik, su borçları bırakmaktadırlar. Bu eylem, sadece basit bir borçlar hukuku uyuşmazlığı (akde aykırılık) olmayıp, doğrudan Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 155. maddesinde düzenlenen "Güveni kötüye kullanma" suçuna vücut veren ağır bir cürümdür. Güven ilişkisiyle zilyetliği (kullanma yetkisi) kiracıya devredilen malların, malik gibi davranılarak (götürülerek, satılarak veya gizlenerek) mülk edinilmesi, toplumsal güveni sarsan en ağır ihlallerden biridir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi'nin bu makaleye konu olan emsal ve kira/ceza hukuku kesişiminin en önemli sütununu oluşturan kararı, bu tür kiracıların beraat ettirilemeyeceğini, eylemlerinin doğrudan güveni kötüye kullanma suçundan mahkumiyet gerektirdiğini kanun önünde ilan etmektedir. Karar uyarınca; kira sözleşmesiyle teslim edilen ev eşyalarını götüren kiracı cezalandırılmalıdır.

Uygulamada, eşyalı evlerini talan edilmiş şekilde bulan ev sahipleri savcılığa giderek hırsızlık veya güveni kötüye kullanma suçlamasıyla suç duyurusunda bulunmaktadırlar. Yargılanan kiracılar ise "eşyaları ben çalmadım, ev sahibiyle aramızda kira uyuşmazlığı vardı, depozitomu alamadığım için eşyaları teminat olarak yanıma aldım, bu hukuki bir ihtilaftır, suç kastım yoktur" şeklinde savunmalar yapmaktadırlar. İlk derece ceza mahkemeleri de bazen taraflar arasında geçerli bir kira sözleşmesi bulunduğunu, uyuşmazlığın borçlar hukukunu ilgilendiren hukuki bir alacak davası olduğunu öne sürerek sanık hakkında beraat kararı verebilmektedir. Oysa Yargıtay 15. Ceza Dairesi, bu hatalı beraat kararlarını hukuki mantıkla sarsıp bozmaktadır. Eşyaların zilyetliği, kira sözleşmesi gereğince sadece kullanılması ve iade edilmesi amacıyla kiracıya verilmiştir. Kiracının bu eşyaları evden çıkarıp kendi mülküymüş gibi başka bir yere götürmesi, satması veya saklaması, rızai zilyetlik sınırını aşarak TCK m. 155/1'deki güveni kötüye kullanma suçunu kesin olarak oluşturur. Mahkemenin beraat kararı vermesi kanuna açıkça aykırıdır.

EŞYALI KİRALAMADA TESLİM VE GÜVEN

Eşyalı kira sözleşmeleri, taşınmazın kullanımı ile birlikte içindeki menkul eşyaların kullanımını da kapsayan karma yapılı sözleşmelerdir.

Teslim edilen beyaz eşyalar ve mobilyalar, kiracının mülkiyetine geçmez. Kiracı, bu eşyaları özenle kullanmak ve sözleşme sonunda ev sahibine aynen iade etmekle yükümlüdür. Bu yasal teslim, ceza hukukunun aradığı "güven ilişkisini" kuran asli unsurdur.

TCK YÜZ ELLİ BEŞİNCİ MADDE DÜZENLEMESİ

Güveni kötüye kullanma suçunu ve cezalarını düzenleyen Türk Ceza Kanunu’nun 155. maddesinin ilk fıkrası şu şekildedir:

TCK Madde 155/1 -
"Muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan başkasına ait mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu yükümlülüğü inkâr eden kişi, şikâyet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır."

Bu madde, rızayla teslim edilen malların suiistimaline karşı yasal bir kalkandır.

GÜVENİ KÖTÜYE KULLANMA SUÇUNUN UNSURLARI

Suçun oluşması için; malın zilyetliğinin hukuka uygun bir şekilde (Örn: kira, ariyet, emanet sözleşmesiyle) faile devredilmesi şarttır.

Failin, malı devraldıktan sonra malik gibi tasarrufta bulunması (satması, rehnetmesi, evden götürerek kendi yeni evine kurması) ve iade yükümlülüğünü inkar etmesiyle suç tamamlanır. Kastın varlığı, eşyaların evden gizlice çıkarılmasıyla sabittir.

EŞYALARIN HIRSIZLIK SUÇUNDAN YASAL AYRIMI

Hırsızlık (TCK m. 141) ile güveni kötüye kullanma (TCK m. 155) suçları arasındaki en temel fark, malın faile teslim ediliş biçimidir.

Hırsızlık suçunda mal, sahibinin rızası olmaksızın bulunduğu yerden alınır. Güveni kötüye kullanmada ise mal, bizzat sahibinin rızasıyla ve sözleşmeyle kiracının eline teslim edilmiştir. Dolayısıyla eşyalı evdeki eşyaların kiracı tarafından götürülmesi hırsızlık değil, güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur.

KIRA SÖZLEŞMESİ VE DEMİRBAŞ TESPİTİ

Eşyalı kiralama yaparken, sözleşme ekine teslim edilen tüm demirbaşların marka, model ve durumunu gösteren detaylı bir listenin eklenmesi hayati önem taşır.

Bu liste, ceza davasında hangi eşyaların teslim edildiğinin ve hangilerinin sanık tarafından götürüldüğünün kanıtlanmasında en güçlü yazılı delildir. Liste olmasa dahi tanık beyanları ve faturalarla da eşyaların varlığı kanıtlanabilir.

TÜRK BORÇLAR KANUNU YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Kiracının kiralananı özenle kullanma ve geri verme borcunu düzenleyen Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri şöyledir:

TBK m. 316 uyarınca kiracı, kiralananı özenle kullanmakla yükümlüdür. TBK m. 334 uyarınca ise kira sözleşmesinin sonunda kiracı, kiralananı ne durumda teslim almışsa, o durumda geri vermekle yükümlüdür. Bu borçların ağır ihlali, borçlar hukuku tazminatının yanında ceza sorumluluğuna da yol açar.

CMK UYARINCA DELİL ELDE ETME PROSEDÜRÜ

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamında, güveni kötüye kullanma suçlarında delil toplama şu şekilde yürütülür:

CMK m. 135 ve m. 139 çerçevesinde, kiracının evden eşyaları çıkardığı anlara dair apartman güvenlik kamerası kayıtları, nakliye firmasının taşıma faturaları ve sanığın yeni taşındığı adreste yapılan fiili aramalarda ele geçirilen televizyon, buzdolabı gibi eşyaların üzerindeki seri numaraları (CMK delil bütünlüğü dairesinde) tespit edilir. Polis el koyduğu bu eşyaları ev sahibine teslim ederken, bu tespitler sanığın mahkumiyeti için doğrudan mahkemeye sunulur.

HUKUKİ YORUMLAR VE GÜVEN İLKESİ

Yargıtay 15. Ceza Dairesi'nin bu emsal kararı, ev sahiplerini koruyan, kiracıların "bu sadece hukuki ihtilaftır" diyerek eşyaları talan etmesini engelleyen son derece caydırıcı ve mülkiyet hakkını güvenceye alan muhteşem bir içtihattır.

Sonuç olarak; eşyalı olarak teslim edilen konuttaki buzdolabı, televizyon, yatak vb. eşyaların kiracı tarafından götürülmesi eylemi TCK m. 155/1 uyarınca güveni kötüye kullanma suçunu kesin olarak oluşturur. Mahkemenin sanık hakkında beraat kararı vermesi kanuna aykırıdır ve bozulmalıdır. Yargıtay, bu kararla mülkiyet ve sözleşme güvenliğini tesis ederek Türk ceza hukukuna paha biçilemez bir değer katmıştır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.