KİRACININ KİLİDİNİ DEĞİŞTİRMEK CEZA SUÇU

Gayrimenkul mülkiyeti ve bu mülkiyetlerin kiraya verilmesi ilişkisi, toplumsal barışın en kritik hukuki dengelerinden birini oluşturur. Türk Borçlar Kanunu (TBK) uyarınca kurulan kira sözleşmesi, kiracıya kiralanan taşınmazı kullanma ve ondan yararlanma hakkı verirken, ev sahibine de kira bedelini talep etme hakkı tanır. Ancak son dönemde enflasyonist ortamın da etkisiyle ev sahipleri ile kiracılar arasında kira bedelinin ödenmemesi veya artış oranları konusunda ciddi ihtilaflar yaşanmaktadır. Bazı ev sahipleri, kiracının kirayı ödememesi veya evi tahliye etmemesi karşısında yasal yollara başvurup icra ve mahkeme süreçlerini beklemek yerine, kendi kendilerine adalet dağıtmaya (self-help / ihkak-ı hak) çalışmaktadırlar. Ev sahibinin "kirayı alamıyorum, o halde mülk benimdir" mantığıyla, kiracı işteyken veya dışarıdayken taşınmazın kapı ve kilitlerini değiştirmesi, kiracının eve girmesini ve eşyalarını almasını engellemesi bu tür yasadışı eylemlerin en yaygın olanıdır. Hukuk düzenimiz, hak arama hürriyetinin yasal sınırlar içinde kullanılmasını emreder; kimsenin kendi hakkını zor kullanarak fiilen almaya çalışmasına izin vermez. Kiracının haklı veya haksız olarak kirayı ödememesi durumunda dahi, ev sahibinin kilit değiştirmek suretiyle zilyetliği ihlal etmesi, doğrudan Türk Ceza Kanunu’nın 154. maddesinde düzenlenen "Hakkı Olmayan Yere Tecavüz" suçunu oluşturur. Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin bu makaleye konu olan emsal ve mülkiyet hakları davalarında çığır açan kararı, kirayı alamadığı bahanesiyle kiracısının kapı ve kilidini değiştirerek onun taşınmazdan faydalanmasını engelleyen ev sahibinin beraat edemeyeceğini, eylemin hakkı olmayan yere tecavüz suçunu oluşturduğunu ve mahkum edilmesi gerektiğini kesin olarak hükme bağlamaktadır. Karar uyarınca; izinsiz kilit değiştiren ev sahibi cezalandırılır.

Uygulamada, iki aydır kirasını alamayan bir mülk sahibi, kiracıya öfkeli mesajlar gönderdikten sonra bir çilingir çağırarak dairenin kapı kilidini değiştirtmekte ve yeni anahtarı kiracıya vermemektedir. Akşam işten dönen kiracı, anahtarının kapıyı açmadığını görünce karakola başvurarak şikayetçi olmaktadır. Ev sahibi ise ifadesinde "Ev benim tapulu malım, kirayı ödemediği için kilitleri değiştirdim, mülkiyet hakkımı kullandım" savunmasını yapmaktadır. İlk derece ceza mahkemeleri bazen "mülk sahibinin kendi taşınmazı üzerinde tasarrufta bulunduğu, kiracının borçlu olduğu" gerekçesiyle davanın hukuki ihtilaf niteliğinde olduğunu belirterek ev sahibi hakkında beraat kararı verebilmekteydi. Oysa Yargıtay 8. Ceza Dairesi, bu hatalı beraat kararlarını bozmaktadır. Kira sözleşmesi sürdüğü ve yasal bir tahliye kararı icra edilmediği sürece evin zilyetliği kiracıya aittir. Kilit değiştirmek mülkiyet hakkı değil, suçtur.

ZİLYETLİK KAVRAMI VE KİRACININ HAKLARI

Zilyetlik, bir eşya veya taşınmaz üzerindeki fiili hakimiyeti ifade eden hukuki statüdür.

Kira sözleşmesi kurulduğu anda, taşınmazın maliki (ev sahibi) "dolaylı zilyet" konumuna geçerken, kiracı "doğrudan zilyet" haline gelir. Doğrudan zilyetlik, mülkiyet hakkından bağımsız olarak yasal bir koruma altındadır. Ev sahibi bile olsa, kimse zilyedin rızası veya mahkeme kararı olmadan bu fiili hakimiyete müdahale edemez.

TCK YÜZ ELLI DÖRDÜNCÜ MADDESİ

Hakkı olmayan yere tecavüz suçunu ve yaptırımlarını düzenleyen Türk Ceza Kanunu’nun 154. maddesinin ilgili kısmı şu şekildedir:

TCK Madde 154/1 -
"Bir kamu veya özel kuruluşa ait ya da bir kimsenin mülkiyetinde veya zilyetliğinde bulunan taşınmaz malları veya bunların eklentilerini, kısmen veya tamamen işgal eden veya sınırlarını değiştiren ya da her ne suretle olursa olsun hak sahibinin bunlardan kısmen de olsa yararlanmasına engel olan kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."

Bu madde, zilyetlik barışının yasal teminatıdır.

KENDİ KENDİNE HAK ARAMA YASAĞI

Modern hukuk devletlerinde, ihkak-ı hak yani kendi kendine hak arama eylemi kesinlikle yasaklanmıştır.

Bir kişinin alacaklı veya haklı olması, ona karşı tarafa zor kullanma, onun zilyetliğine tecavüz etme hakkı vermez. Hak iddiasında olan kişi, uyuşmazlığı bağımsız mahkemeler ve icra daireleri aracılığıyla çözmek zorundadır. Aksi halde orman kanunları hakim olur.

EV SAHİBİNİN KİLİT DEĞİŞTİRME EYLEMİ

Ev sahibinin dairenin kilidini çilingir vasıtasıyla izinsiz değiştirmesi, kiracının yararlanmasını engelleyen aktif bir tecavüzdür.

Bu eylemle birlikte kiracı, bedelini ödediği veya yasal olarak oturduğu konuta girememekte, eşyalarına ulaşamamakta ve sokakta kalmaktadır. Konut dokunulmazlığının ve zilyetlik hakkının bu şekilde ağır ihlali, hukuk düzeni tarafından korunamayacak açık bir haksızlıktır.

HAKKI OLMAYAN YERE TECAVÜZ SUÇU

Yargıtay, kilit değiştirme eylemini TCK 154/1 kapsamında "her ne suretle olursa olsun yararlanmaya engel olma" fiili olarak niteler.

Ev sahibinin tapu sahibi olması, bu suçun faili olmasını engellemez. Çünkü yasa maddesi sadece mülkiyeti değil, "zilyetliği" de korur. Kiracının haklı zilyetliği sürdüğü sürece, ev sahibinin oraya tecavüz etmesi bu suçu tüm unsurlarıyla tamamlar.

YASAL TAHLİYE SÜREÇLERİ VE YÖNTEMLERİ

Ev sahibinin kiracıyı evden çıkarabilmesi için yalnızca kanunun öngördüğü yasal yolları izlemesi şarttır.

Kirasını ödemeyen kiracıya karşı öncelikle icra dairesi kanalıyla "tahliye talepli icra takibi" (Örnek 13) başlatılmalı veya Sulh Hukuk Mahkemesinde "kira borcu nedeniyle tahliye davası" açılmalıdır. Mahkemeden alınan kesinleşmiş tahliye kararı, resmi icra memurları eşliğinde ve polis nezaretinde uygulanır. Bunun dışındaki her yol suçtur.

CMK UYARINCA CEZAİ YARGILAMA ESASLARI

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde, hakkı olmayan yere tecavüz suçunun yargılama esasları şu usulle yürütülür:

CMK m. 223 ve m. 230 uyarınca mahkeme, suçun sübutu için öncelikle geçerli bir kira sözleşmesinin varlığını, kiracının evi fiilen tahliye edip etmediğini ve kilit değiştirme eyleminin yapıldığı tarihi araştırır. Çilingir kayıtları, karakol tutanakları ve tanık beyanları duruşmada tartışılarak delil olarak HMK ve CMK kuralları çerçevesinde dosyaya alınır. Eylemin gerçekleştiği sabit olduğunda mahkeme, cezada indirim veya beraat yerine doğrudan mahkumiyet kurmak zorundadır.

HUKUKİ YORUMLAR VE MÜLKİYET ADALETİ

Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin bu son derece kararlı ve net emsal kararı, ev sahiplerinin kiracılara yönelik fiili ve yasadışı baskılarına karşı mülkiyet ve zilyetlik adaletini koruyan altın bir içtihattır.

Sonuç olarak; kirayı alamadığı gerekçesiyle kiracısının kapı ve kilitlerini değiştiren ev sahibinin eylemi TCK m. 154/1 uyarınca hakkı olmayan yere tecavüz suçunu oluşturur. Mahkemenin sanıkları beraat ettirmesi yasaya aykırıdır ve bozulmalıdır. Yargıtay, bu kararla ihkak-ı hak eylemini mahkum etmiş ve Türk ceza hukukuna paha biçilemez bir değer katmıştır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.