AMELİYATHANEDE HASTA GÖRSELLERİ VE İHLAL
Tıp ve dijitalleşmenin buluştuğu modern sağlık sektöründe, sosyal medyanın hekimler ve hastaneler tarafından bir pazarlama ve reklam mecrası olarak kullanılması hızla artmaktadır. Özellikle burun estetiği (rinoplasti), meme estetiği veya saç ekimi gibi görsel sonuç odaklı operasyonlarda, doktorlar operasyon öncesi ve sonrasındaki "öncesi-sonrası" (before-after) fotoğraflarını ve videolarını sosyal medya hesaplarında yaygın şekilde paylaşmaktadır. Ancak sağlık hukukunda hastanın mahremiyeti ve vücut dokunulmazlığı anayasal güvence altındadır ve kişisel verilerin korunması kanunu bu paylaşımlara son derece katı sınırlar getirmektedir. Ameliyat masasında, genel anestezi altında ve "baygın" durumda olan bir hastanın fotoğraflarının veya videolarının çekilmesi ve bunların hekimin şahsi sosyal medya hesabında rıza dışı yayınlanması, sadece meslek etiğine değil, kişisel verilerin korunması mevzuatına da açık bir tecavüzdür. Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun (KVKK) sağlık ve tıp hukuku alanında çığır açan bu emsal kararı, bu suistimallere çok sert bir yaptırım getiren örnek bir hukuki belgedir. Kararda; burun estetiği ameliyatında baygın olan hastanın görsellerini şahsi hesabından paylaşan doktoru engellemeyen, gerekli idari ve teknik denetim tedbirlerini almayan veri sorumlusu hastane hakkında, veri güvenliği yükümlülüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle 100.000 TL idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.
Sağlık kuruluşları ve özel hastaneler, bünyelerinde çalışan veya dışarıdan ameliyathane kiralayan (serbest hekim) doktorların tüm veri işleme faaliyetlerini denetlemek ve hastaların verilerini korumak zorunda olan "veri sorumlusu" (data controller) statüsündedirler. Hastanın hastaneye girerken verdiği genel "verilerimin işlenmesine izin veriyorum" şeklindeki matbu onamlar, hekimin kendi şahsi sosyal medyasında reklam yapmak amacıyla baygın hasta fotoğraflarını yayınlamasını kesinlikle meşrulaştırmaz. Açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, şahsi ve sınırlandırılmış olmak zorundadır. Hastanenin "Fotoğrafı ben paylaşmadım, doktor kendi hesabından paylaştı, benim sorumluluğum yok" şeklindeki savunması, KVKK Kurulu tarafından reddedilmiştir. Zira hastane, ameliyathaneyi ve hastayı hekime teslim eden, veri güvenliği ortamını (güvenli bölgeyi) sağlamakla yükümlü üst otoritedir; dolayısıyla hekimin bu hukuka aykırı veri sızıntısını/paylaşımını önleyici tedbirleri almadığı için bizzat cezalandırılması hukuka tamamen uygundur.
AMELİYATHANEDE BAYGIN HASTA FOTOĞRAFLARI VE HUKUK
Ameliyathane, dış dünyaya tamamen kapalı, sadece yetkili sağlık personelinin girebildiği, hastanın canını ve tüm mahremiyetini hekimlere teslim ettiği en mahrem alanlardan biridir. Genel anestezi etkisiyle baygın durumda olan bir hastanın, rızasını açıklama iradesinin bulunmadığı bir esnada fotoğraflarının çekilmesi, başlı başına hassas bir süreçtir.
Tıbbi gereklilikler (operasyonun seyri, arşivleme vb.) amacıyla çekilen fotoğraflar hastane kayıtlarında kalmak zorundadır. Ancak bu fotoğrafların, hekimin kişisel prestiji, takipçi kazanması veya hasta çekmesi amacıyla sosyal medyada paylaşılması tamamen farklı bir hukuki rejim gerektirir. Hastanın bilincinin kapalı olduğu bir esnada çekilen ve onun zafiyet halini yansıtan görsellerin paylaşılması, insan onuruna ve anayasal özel hayatın gizliliği hakkına doğrudan müdahaledir.
AÇIK RIZANIN HUKUKİ NİTELİĞİ VE SINIRLARI
KVKK'nın 6. maddesi uyarınca biyometrik veriler ile sağlık verileri "özel nitelikli kişisel veri" statüsündedir. Bu verilerin işlenmesi (çekilmesi, saklanması veya paylaşılması) ilgilinin açık, spesifik ve bilgilendirilmeye dayalı "açık rızası" olmaksızın kesinlikle yapılamaz.
Açık rıza, devredilemez ve şahsidir. Mağdur hasta, burun ameliyatı öncesinde hastaneye (veri sorumlusuna) görsellerinin hastane arşivinde tutulması veya hastane adına kullanılması için rıza vermiş olabilir. Ancak bu durum, hastanede çalışan doktorun bu fotoğrafları alıp "kendi kişisel sosyal medya hesabında" yayınlamasına izin verdiği anlamına gelmez. Doktor ve hastane iki ayrı tüzel/gerçek kişiliktir. Kurul kararında bu husus netleştirilmiştir: "açık rıza gösterdiği tarafın veri sorumlusu hastane olduğu, baygın olduğu esnada çekilen görsellerinin bahsi geçen doktor tarafından paylaşılması konusunda açık rıza beyanının bulunmadığı..." tespitiyle rızanın sınırları çizilmiştir.
HASTANENİN VERİ SORUMLUSUNUN SORUMLULUĞU
KVKK mevzuatına göre hastane, kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sistemini yöneten "veri sorumlusu"dur. Doktor ise hastanenin talimatları altında çalışan ve verileri işleyen konumundadır. Bu nedenle, çalışanların veri ihlallerinden birincil derecede hastane sorumludur.
Hastanenin, "Paylaşımı yapan doktorun kendisidir, bizim haberimiz yoktur veya sorumluluğumuz dışındadır" savunması geçersizdir. Hastane, ameliyathanede baygın yatan hastanın fotoğrafının hekim tarafından şahsi cep telefonuyla çekilmesini engellemek veya çekilen fotoğrafların doktorun şahsi hesaplarında paylaşılmasını önlemek için gerekli "idari ve teknik tedbirleri" almak zorundadır. Eğer hastane bu paylaşımlardan haberdar olmasına rağmen sessiz kalmış, doktoru uyarmamış veya sosyal medya paylaşım politikaları oluşturarak denetim yapmamışsa bizzat kusurludur.
TEKNİK VE İDARİ TEDBİRLERİN İHLALİ
KVKK'nın 12. maddesi, veri sorumlularına kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek, verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini engellemek ve uygun güvenlik düzeyini sağlamak amacıyla her türlü teknik ve idari tedbiri alma yükümlülüğü yükler.
Sağlık sektöründe idari tedbirler kapsamında hastanelerin; 1. Çalışan hekimlerle gizlilik sözleşmeleri yapması, 2. Ameliyathanelere şahsi telefon ve kamera sokulmasını kurallara bağlaması, 3. Doktorların sosyal medya paylaşımlarını düzenli denetlemesi ve ihlal durumunda disiplin süreci başlatması gerekir. Teknik tedbirler kapsamında ise hastane cihazlarının dışarıya veri aktarımının kısıtlanması şarttır. Emsal kararda, hastanenin bu tedbirleri yeterli düzeyde almadığı kanaatine varılmış ve veri güvenliği açığı nedeniyle cezalandırılmıştır.
REKLAM SAİKİYLE HASTA MAHMURİYETİ İSTİSMARI
Estetik cerrahide hekimlerin sosyal medya hesapları adeta dijital birer vitrin haline gelmiştir. Bu vitrinlerde daha fazla hasta çekmek ve maddi kazanç sağlamak amacıyla ameliyat esnasındaki kanlı veya hassas hasta görselleri fütursuzca sergilenmektedir. Hastalar ise ameliyatın başarısı için hekimle kurdukları güven ilişkisi (vekalet ilişkisi) gereği bu durumlara ses çıkarmakta zorlanmaktadır.
Ancak hukuk sistemi, ticari ve reklam amaçlı bu saikleri, hastanın anayasal haklarının üzerinde göremez. Baygın durumdaki bir insanın en savunmasız halinin ticari reklam aracı yapılması kabul edilemez. KVKK Kurulu, bu kararıyla estetik sektöründeki bu yaygın ve yasa dışı reklam furyasına çok ağır bir darbe indirmiş, ameliyathane mahremiyetini ve hasta haklarını sarsılmaz bir hukuki korumaya almıştır.
KVKK KURULUNUN TARİHİ CEZAİ KARARI
Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 29/06/2022 tarihli ve 2022/630 sayılı kararı, sağlık kuruluşlarının denetim yükümlülüklerini yeniden yazan tarihi bir içtihattır. Karar, hastanelere "Doktorlarınızın sosyal medya hesaplarını denetleyin, aksi takdirde cezayı siz ödersiniz" talimatı vermektedir.
Kurul, hastanenin ihmalkarlığını tespit ederek 100.000 TL idari para cezası uygulamıştır. Bu karar, Türkiye'deki tüm özel hastaneler, klinikler ve güzellik merkezleri için bağlayıcı bir alarm niteliğindedir. Hukuk sistemi, en savunmasız anında hekimine ve hastaneye sığınan vatandaşın mahremiyetini siber dünyanın ve ticari hırsların insafına bırakmayacak, veri güvenliğini en üst seviyede tutmaya kararlılıkla devam edecektir.
SORU – CEVAP BÖLÜMÜ
Evet, kesinlikle hukuka aykırıdır ve veri ihlalidir. Ameliyat sırasında baygınken çekilen görsellerinizin, sizin açık ve spesifik rızanız olmaksızın doktorun şahsi sosyal medyasında paylaşılması KVKK'nın 6. ve 12. maddelerinin ağır bir ihlalidir. Hem doktora hem de hastaneye karşı yasal süreç başlatabilirsiniz.
Hayır, yapmaz. Yargıtay ve KVKK Kurul kararlarına göre, hastaneye verilen genel onam, hekimin "kendi şahsi sosyal medya hesabında" reklam amacıyla paylaşım yapmasına izin vermez. Açık rızanın belirli bir konuya ilişkin, şahsi ve hangi mecrada paylaşılacağını net belirtecek şekilde (spesifik) olması şarttır.
Çünkü hastane hukuken "veri sorumlusu"dur ve ameliyathanede yatan hastanın veri güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Hastane, doktorun ameliyathanede izinsiz fotoğraf çekmesini ve bunu kendi hesabında yayınlamasını önleyici idari ve teknik denetim tedbirlerini almadığı için bizzat kusurludur ve idari para cezasına çarptırılır.
Evet, açabilirsiniz. KVKK şikayetinin yanı sıra, mahremiyetinizin ihlal edilmesi, en savunmasız halinizin rızanız dışında ifşa edilmesi nedeniyle uğradığınız ruhsal yıkım için hem hastaneye hem de ilgili doktora karşı Tüketici/Asliye Hukuk Mahkemelerinde çok yüksek miktarlı manevi tazminat davası açma hakkınız vardır.
Fotoğrafların paylaşıldığı sosyal medya gönderisinin ekran görüntülerini ve linkini (URL) derhal notere onaylatın (veya kanıt olarak kaydedin). Ardından hastaneye yazılı başvurarak fotoğrafların kaldırılmasını ve verilerinizin silinmesini talep edin. Olumsuz yanıt alırsanız veya cevap verilmezse, KVKK'ya şikayette bulunun ve tazminat davası açın.
Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir