HEKİMİN GÖREVİ İHMAL VE NAKİL KUSURU

Tıp bilimi, insan sağlığını korumayı ve hayatı kurtarmayı hedefleyen kutsal bir meslek olmakla birlikte, hekimlerin hastalarına karşı taşıdıkları hukuki ve cezai sorumluluklar da son derece ağırdır. Hekimler, tıbbi müdahalelerinde tıp biliminin güncel kurallarına (lege artis) uymak, hastanın teşhis ve tedavisinde en yüksek özeni göstermekle yükümlüdürler. Tıbbi hata veya ihmal sonucu hastanın zarar görmesi (malpraktis), tazminat sorumluluğunun yanı sıra Türk Ceza Kanunu kapsamında cezai sorumlulukları da tetikler. Bir hekimin ilk muayenedeki teşhis ve tedavisi tıp kurallarına tamamen uygun olsa dahi, hastanın durumunun ağırlaşması üzerine yapılan ikinci müracaatta gerekli özenin gösterilmemesi cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Özellikle acil durumlarda veya hekimin uzmanlık sınırını aşan vakalarda; ilgili branşlarla konsültasyon yapılmaması, hastanın donanımlı bir hastaneye sevk edilmesinde ambulans sağlanmaması ve gideceği hastaneyle irtibat (koordinasyon) kurulmadan hastanın kendi imkanlarıyla nakle zorlanması açıkça bir "görevi ihmal" (TCK m. 257/2) suçudur. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin bu makaleye konu olan emsal ve tıp hukuku dünyasında deprem etkisi yaratan kararı, hekimlerin sevk ve konsültasyon yükümlülüklerinin sınırlarını net olarak çizmektedir. Karar uyarınca; hastayı koordinasyonsuz ve ambulanssız bir şekilde sevk ederek tedavide gecikmeye yol açan hekimin eylemi, görevi ihmal suçunu oluşturur ve cezalandırılması şarttır.

Uygulamada, kamu veya özel hastanelerde görev yapan acil hekimleri ya da pratisyen hekimler, kendilerine gelen ağır vakaları ilk müdahaleden sonra "burada çocuk yoğun bakım yok, daha büyük bir hastaneye götürün" diyerek hasta yakınlarının sırtına yüklemektedirler. Çaresiz anne babalar, durumu kritik olan çocuklarını kucaklarına alıp kendi özel araçlarıyla veya taksiyle yollara düşmekte, bu sevk koordinasyonsuz yapıldığı için hastaneden hastaneye sürüklenirken hayati saatler kaybedilmektedir. Hekimler kendilerini, "ilk teşhisim doğruydu, sevk ettim" diyerek savunmaktadırlar. Yargıtay 12. Ceza Dairesi ise hekimlere ve hastane yönetimlerine mutlak bir hukuki sorumluluk yüklemektedir. Kritik bir hastanın başka bir hastaneye nakli; ancak donanımlı bir ambulansla, nakledileceği hastanenin yoğun bakım ve hekim durumunun telefonla önceden teyit edilerek onay alınmasıyla (koordinasyonla) mümkündür. Hekimin bu prosedürleri işletmeksizin hastayı kendi imkanlarıyla nakle zorlaması, tıp ahlakına ve TCK m. 257/2'ye açıkça aykırıdır. Bu yasadışı ihmal nedeniyle beraat kararı verilmesi kanuna aykırı olup, hekimin mahkumiyeti şarttır.

HEKİMİN TIBBİ VE HUKUKİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Hekimlik mesleği, doğası gereği yüksek risk barındıran ve doğrudan insan hayatıyla ilgili olan bir alandır. Bu nedenle, hukuk düzeni hekimlerin sorumluluğunu en üst düzeyde tutmuştur.

Hekimin temel yükümlülükleri; anamnez (öykü) alma, fiziksel muayene yapma, gerekli tetkikleri isteme, doğru teşhisi koyma, uygun tedaviyi uygulama ve hastayı aydınlatma borçlarıdır. Ayrıca, hekimin kendi uzmanlık alanı dışındaki veya hastanenin teknik imkanlarını aşan durumlarda hastayı doğru yönlendirme (sevk ve transfer) görevi de bu hukuki yükümlülüklerin ayrılmaz bir parçasıdır.

GÖREVİ İHMAL SUÇUNUN CEZAİ UNSURLARI

Türk Ceza Kanunu’nun 257. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenen "görevi ihmal" (görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstermek) suçu, kamu görevlilerinin görevlerini savsaklamalarını cezalandırır.

Devlet hastanesinde çalışan hekimler ve sağlık personeli, TCK m. 6 uyarınca "kamu görevlisi" sayılırlar. Bir kamu görevlisi hekimin, hastanın bakımında ve naklinde yasal mevzuatın emrettiği görevleri yerine getirmemesi veya geciktirmesi, kamu zararına veya kişilerin mağduriyetine yol açtığı takdirde, görevi ihmal suçunun maddi ve manevi unsurları tam olarak oluşur. Bu suçun cezası 3 aydan 1 yıla kadar hapistir.

İKİNCİ MÜRACAATTA KONSÜLTASYON ZORUNLULUĞU

Tıp uygulamasında "konsültasyon", bir hastanın teşhis ve tedavisi sürecinde, hekimin kendi uzmanlığı dışındaki uzman hekimlerin görüş ve yardımına başvurması sürecidir.

Hasta ilk geldiğinde tıp kurallarına uygun müdahale edilmiş olsa dahi, hastanın iyileşmeyip ikinci kez müracaat etmesi durumunda hekimin daha dikkatli olması gerekir. Durumu ciddileşen hastanın ilgili diğer tıbbi branşlarla (Örn: çocuk cerrahisi, pediatri) derhal konsülte edilmesi ve ileri tetkiklerin yapılması yasal bir zorunluluktur. Hekimin bu konsültasyonları yapmayarak hastayı geçiştirmesi mesleki ve cezai ihmaldir.

SEVK VE TRANSFER SÜRECİNDE AMBULANS

Acil sağlık hizmetlerinde, hastanın bir sağlık kuruluşundan diğerine sevk edilmesi süreci (inter-hospital transfer), Sağlık Bakanlığı mevzuatı ile çok sıkı kurallara bağlanmıştır.

Kritik durumdaki bir hastanın naklinin mutlaka tam donanımlı ve hekim/paramedik refakatindeki bir "ambulans" ile yapılması şarttır. Hastanın sedye yerine kucakta, özel araçla nakle zorlanması, nakil sırasında hastanın durumunun daha da kötüleşmesine yol açar. Hekimin ambulans ayarlamadan hastayı hastaneden çıkarması, mesleki özen yükümlülüğünün doğrudan ihlalidir.

TEDAVİDE GECİKMEYE SEBEBİYET VERME KUSURU

Tıp hukukunda en sık yaşanan ölüm veya sakatlık nedenlerinden biri, sevk süreçlerindeki koordinasyonsuzluk nedeniyle tedavide yaşanan gecikmelerdir (delay in treatment).

Sevk eden hekim, hastanın nakledileceği hastaneyi arayarak orada uygun yatak, tıbbi donanım ve ilgili uzman hekimin nöbetçi olup olmadığını sorgulamak ve onay almak zorundadır (112 Acil Komuta Merkezi aracılığıyla koordinasyon). Bu irtibat sağlanmadan "rastgele" gönderilen hasta, gittiği hastanede yer olmaması durumunda başka bir yere sevk edilmekte ve bu kaos tedaviyi geciktirerek hastanın ölümüne yol açabilmektedir. Yargıtay, bu koordinasyonsuzluğu doğrudan TCK m. 257/2 kapsamında cezai sorumluluk nedeni saymıştır.

TIP KURALLARI VE MALPRAKTİS AYRIMI

Ceza yargılamasında, hekimin eyleminin basit bir komplikasyon (öngörülemeyen ve engellenemeyen yan etki) mu yoksa malpraktis (tıbbi uygulama hatası) mi olduğu titizlikle ayırt edilmelidir.

İlk derece mahkemeleri, hekimin ilk müdahalesinin tıp kurallarına uygun olmasını gerekçe göstererek beraat kararı vermektedir. Oysa Yargıtay, eylemi bölerek incelemektedir. İlk müdahale doğru olsa bile, sevk ve konsültasyon aşamasındaki ihmal tek başına malpraktistir ve cezalandırılmalıdır. Komplikasyon yönetimi hekimin en büyük ödevidir.

TÜRK CEZA KANUNU VE SEVK MEVZUATI

Hekimin görevi ihmal suçunun ve sağlık mevzuatının yasal çerçevesini çizen temel maddeler şu şekildedir:

TCK Madde 257/2 -
"Görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."

Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği -
"Acil servislere başvuran tüm hastaların ilk tıbbi değerlendirmesi ve müdahalesi yapıldıktan sonra sevk işlemleri 112 Komuta Kontrol Merkezi koordinasyonunda ambulansla gerçekleştirilir."

Bu emredici kurallar, hasta haklarının ve can güvenliğinin yasal teminatlarıdır.

CMK UYARINCA HEKİM SORUMLULUĞUNUN TESPİTİ

Hukuk ve Ceza yargılamasında hekimin kusurunun saptanması, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) bilirkişilik usullerine tabidir. Yargılama sürecinde şu usuli yollar izlenir:

CMK m. 63 ve m. 266 uyarınca, tıbbi müdahalenin ve sevk sürecinin kusurlu olup olmadığının belirlenmesi uzmanlık gerektirdiğinden, mahkemece Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas dairesinden (Örn: Adli Tıp 8. İhtisas Dairesi) veya Yüksek Sağlık Şurası'ndan rapor alınması zorunludur. Bilirkişiler, hastanın tıbbi dosyalarını, epikriz raporlarını ve 112 kayıtlarını inceleyerek hekimin konsültasyon yapıp yapmadığını, sevk koordinasyonunu sağlayıp sağlamadığını belirler. Mahkeme, bu tıbbi kusur raporları doğrultusunda CMK uyarınca hüküm kurar. Emsal davada da Yargıtay 12. Ceza Dairesi, dosyadaki adli tıp verileri dairesinde hekimin koordinasyonsuz sevkini görevi ihmal sayarak beraat hükmünü tamamen bozmuştur.

HUKUKİ YORUMLAR VE YARGISAL SONUÇLAR

Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin bu emsal kararı, sağlık sisteminde hasta haklarını ve hasta güvenliğini en üst düzeye çıkaran, hekimlere sevk ve koordinasyon sorumluluğunu kesin olarak yükleyen mükemmel bir adalet örneğidir.

Sonuç olarak; bir hekimin hastaya ilk müracaatta tıp kurallarına uygun müdahale etmiş olması, sonraki süreçteki ihmallerini temizlemez. Durumu ciddileşen hastayı başka branşlarla konsülte etmemek, gideceği hastane ile irtibat kurmadan ve ambulans sağlamadan hastayı kendi imkanlarıyla sevk olmaya zorlamak TCK m. 257/2 kapsamında "görevi ihmal" suçunu oluşturur. Yargıtay, bu kararla tıp hukukunda "güvenli nakil" standardını tescil etmiş ve hastaların yollarda can vermesinin önüne geçecek aşılmaz bir hukuki güvence sağlayarak Türk adaletine paha biçilemez bir değer katmıştır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.