YETKİ BELGESİNDE ADA PARSEL BİLGİSİ

İcra ve İflas Kanunu kapsamında alacaklının haklarının korunması amacıyla borçlunun terekedeki hak ve hisselerinin haczedilmesi, sıklıkla başvurulan bir takip yöntemidir. Borçlunun elbirliği mülkiyetine tabi bir ortaklıkta veya miras ortaklığında hissesi bulunması halinde, alacaklının bu payı doğrudan satarak paraya çevirmesi hukuken mümkün değildir. Zira elbirliği ortaklığında paydaşların belirli ve bağımsız bir payı bulunmayıp, ortaklığın tamamı üzerinde payları söz konusudur. Bu durumda kanun koyucu, alacaklıya borçlunun ortağı olduğu taşınmazlardaki ortaklığın giderilmesi davasını açma hakkı tanımıştır. Ancak bu davanın açılabilmesi, icra mahkemesinden alınacak özel bir yetki belgesinin (İİK m. 121) varlığına bağlıdır. Yetki belgesi, alacaklının davacı sıfatını kazanmasını sağlayan yasal bir tasarruf yetkisi belgesidir. Davanın usulüne uygun yürütülebilmesi ve mülkiyet hakkının ihlal edilmemesi için, icra mahkemesince düzenlenen yetki belgelerinin belirsizlik taşımaması gerekir. Özellikle davaya konu edilecek taşınmazların tapu sicil bilgilerinin yetki belgesinde açıkça gösterilmesi, usuli bir zorunluluktur. Bu makalede, elbirliği ortaklığında alacaklının dava açma hakkı, İİK 121 yetki belgesi şartları, taşınmaz tanımlamalarında ada ve parsel bilgilerinin önemi ve icra borç kapak hesaplarının davadaki usuli rolleri incelenecektir.

ALACAKLININ ORTAKLIĞI GİDERME YETKİSİ

Borçlunun elbirliği mülkiyetine (iştirak halinde mülkiyete) tabi taşınmazlardaki miras payı haczedildiğinde, alacaklı doğrudan satış talep edemez. Çünkü miras ortaklığı tasfiye edilmeden borçlunun terekedeki payının somutlaştırılması imkanı yoktur. Bu gibi durumlarda, İcra ve İflas Kanunu'nun 121. maddesi uyarınca icra dairesi, icra mahkemesinden borçlunun hissesinin nasıl paraya çevrileceği konusunda karar verilmesini talep eder. İcra hakimliği, borçlunun elbirliği mülkiyetine tabi taşınmazlardaki payının satışı için alacaklıya ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davasını açmak üzere yetki verir. Bu yetki belgesi ile alacaklı, borçlunun yerine geçerek diğer mirasçılara karşı ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Ortaklığın giderilmesi davası, taşınmazın aynen taksim edilmesi veya bu mümkün değilse açık artırma yoluyla satılarak elde edilen bedelin paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılması amacını taşır. Alacaklının açtığı bu davada, borçlunun miras payına düşecek nakdi bedel icra dosyasına aktarılarak borcun tahsilinde kullanılır. Alacaklının dava açma hakkı, borçlunun mal varlığı üzerindeki tasarruf yetkisinin icra hukuku marifetiyle sınırlandırılmasının bir sonucudur.

İİK 121 KAPSAMINDA YETKİ BELGESİ

İİK'nın 121. maddesi çerçevesinde icra mahkemesince alacaklıya verilen yetki belgesi, sıradan bir belge olmayıp, davanın açılabilmesi için aranan özel bir dava şartıdır. Yetki belgesi olmaksızın alacaklı tarafından açılan ortaklığın giderilmesi davası, dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilir. Bu yetki belgesinin hukuki niteliği, alacaklıya kanundan doğan bir temsil ve tasarruf yetkisi vermesidir. İcra hakimliği bu belgeyi düzenlerken, alacaklının alacağının varlığını, borçlunun ilgili taşınmazda mirasçı veya elbirliği ortağı olup olmadığını denetlemek zorundadır. Yetki belgesi, davanın sınırlarını ve taraflarını belirleyen en temel usuli dayanaktır. Dolayısıyla, yetki belgesinin sınırlarının belirsiz olması, dava sürecinde hak kayıplarına ve mülkiyet uyuşmazlıklarına yol açabilir. Bu sebeple, icra mahkemesinin verdiği kararın net, anlaşılır ve infaza elverişli olması gerekmektedir.

ADA VE PARSEL BİLGİSİNİN ÖNEMİ

Taşınmaz mülkiyetinin en temel unsuru, taşınmazın tapu sicilinde net bir şekilde tanımlanmış olmasıdır. Türk Medeni Kanunu'nun tapu sicili prensipleri gereğince, her taşınmaz kendine özgü ada ve parsel numaraları ile tescil edilir. Ortaklığın giderilmesi davası gibi mülkiyet hakkını sona erdiren veya değiştiren davalarda, davanın konusunu oluşturan malların tereddütsüz bir şekilde belirlenmesi zorunludur. İcra mahkemesince alacaklıya verilen yetki belgesinde, ortaklığın giderilmesi talep edilecek taşınmazların ada ve parsel bilgilerinin bulunmaması önemli bir usuli eksikliktir. Sadece "muristen intikal eden taşınmazlar" veya "haciz konulan taşınmazlar" gibi genel ve soyut ibarelerle yetki belgesi düzenlenmesi kabul edilemez. Hangi taşınmazın ortaklığının giderileceğinin yetki belgesinde somut olarak belirtilmemesi, davanın gidişatını sakatlar ve mahkemenin yetki sınırını aşmasına neden olabilir. Bu nedenle, ada ve parsel bilgileri yazılmamış olan yetki belgelerinin usulüne uygun hale getirilmesi ve net bilgileri içeren yeni yetki belgelerinin sunulması zorunludur.

EKSİK YETKİ BELGESİNİN USULİ SONUÇLARI

Ortaklığın giderilmesi davasına bakan Sulh Hukuk Mahkemesi, önüne gelen davada alacaklının sunduğu yetki belgesini re'sen incelemekle yükümlüdür. Yetki belgesinde ada ve parsel bilgilerinin bulunmadığının saptanması halinde, mahkemenin davayı hemen reddetmesi usul ekonomisine aykırıdır. Mahkeme, davacı alacaklıya yetki belgesindeki bu eksikliği gidermesi, icra mahkemesinden ada ve parsel bilgilerinin açıkça yazılı olduğu yeni bir yetki belgesi alması veya icra dosyasından bu bilgileri gösteren belgeleri sunması için uygun bir süre (önel) vermelidir. Eğer alacaklı verilen süreye rağmen bu eksikliği gidermezse, dava usulden reddedilir. Yargıtay’ın denetim aşamasında yetki belgesindeki bu belirsizliği tespit etmesi durumunda ise, yerel mahkeme kararının esastan incelenmesi mümkün olamaz. Yargıtay, bu tür durumlarda eksikliğin giderilmesi amacıyla dosyayı mahalli mahkemesine iade eder.

BORÇ KAPAK HESABININ DOSYAYA EKLENMESİ

Alacaklının borçlunun paydaş olduğu taşınmazlar üzerinde ortaklığın giderilmesi davası açmasındaki temel amaç, alacağına kavuşmaktır. Bu nedenle, alacaklının bu davayı açmakta ve sürdürmekte hukuki yararının bulunması gerekir. Hukuki yararın tespiti için borçlunun icra dosyasındaki güncel borç miktarının (borç kapak hesabının) bilinmesi zorunludur. Eğer borçlunun toplam borcu çok cüzi bir miktar ise ve bu borç taşınmazların satılmasına gerek kalmaksızın başka yollarla tahsil edilebiliyorsa, tüm taşınmazların ortaklığının giderilmesi yoluna gidilmesi dürüstlük kuralına ve ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil edebilir. Ayrıca, dava devam ederken borç icra dosyasına ödenerek kapatılmışsa, alacaklının ortaklığın giderilmesi davasını sürdürmekte hiçbir hukuki yararı kalmaz ve dava konusuz kalır. Bu nedenlerle, yargılama makamlarının icra dosyasındaki güncel borç kapak hesaplarını temin ederek dosya arasına alması ve hukuki yarar şartının devam edip etmediğini sürekli denetlemesi gerekmektedir.

YARGISAL DENETİM VE UYGULAMA ESASLARI

Ortaklığın giderilmesi davalarında tarafların mülkiyet haklarının korunması ve usul kurallarının eksiksiz uygulanması adil bir yargılama için elzemdir. İİK 121 uyarınca verilen yetki belgelerinde ada ve parsel numaralarının açıkça yazılması, davanın konusunun netleştirilmesi bakımından vazgeçilmez bir unsurdur. Aynı şekilde, güncel borç kapak hesaplarının dosyaya eklenmesiyle hukuki yararın denetlenmesi sağlanır. Yargı organlarının bu belgelerdeki eksiklikleri gidermeden esastan karar vermesi hukuka aykırıdır. Hukuki süreçlerin uzamaması ve tarafların mağdur olmaması adına, icra mahkemelerince düzenlenen yetki belgelerinin somut veriler içermesi ve Sulh Hukuk Mahkemelerince bu şartların titizlikle aranması gerekmektedir.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların dilekçe ve hukuki işlemlerde kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynakları üzerinden ayrıca teyit edilmesi gerekmektedir.