İNTİHARA YÖNLENDİRME VE TEŞVİK AYRIMI

Ceza hukukunda yaşam hakkı (right to life), tüm hakların anası ve mutlak koruma altında olan en yüksek hukuki değerdir. Devlet, bireylerin yaşam haklarını sadece başkalarının doğrudan saldırılarına karşı değil, aynı zamanda kişiyi kendi yaşamına son vermeye sürükleyen, yönlendiren veya zorlayan dolaylı saldırılara karşı da korumakla yükümlüdür. Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 84. maddesinde "İntihara Yönlendirme" başlığı altında düzenlenen bu suç tipi; intihara başkalarını azmettiren, teşvik eden, kararını kuvvetlendiren veya intihar eylemine yardım eden kişileri cezalandırmayı hedefler. Ancak bu suç tipinin en ağır ve en trajik boyutu, TCK'nın 84. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "Kişileri cebir veya tehdit kullanarak intihara mecbur edenler kasten öldürme suçundan sorumlu tutulur" hükmüdür. Yani yasa koyucu, intihara "mecbur etmeyi" (coercing suicide) kasten öldürme (cinayet) suçuyla eşdeğer tutmuştur. Uygulamada ve yargı pratiğinde, özellikle aile içi şiddet ve töre sarmalında yaşanan intihar vakalarında, faillerin mağdurlara yönelik kaba ve tehdit dolu sözleri nedeniyle alt derece mahkemeleri, "teşvik" ile "mecbur etme" sınırlarını karıştırmakta ve yanlış nitelemeyle faillere kasten öldürmeden fahiş cezalar vermektedir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi'nin hayata karşı suçlar teorisini kusursuz şekilde analiz eden bu tarihi emsal kararı; sanığın, kızının telefon kayıtlarından şüphelenip onu darp ettikten sonra "ya sen kendin intihar edeceksin ya da ben seni döve döve öldüreceğim" diyerek evden ayrılması ve kızın intihar etmesi olayında, eylemin TCK m. 84/4 kapsamındaki "intihara mecbur etme" (cinayet) değil, TCK m. 84/3 kapsamındaki "intihara teşvik" suçunu oluşturacağını, yasal sınırları aşan ağır mahkûmiyet kararının fazla ceza tayini nedeniyle bozulması gerektiğini hükme bağlamıştır.

Uygulamada, "Mecbur etme" ile "Teşvik" arasındaki ince kırmızı çizgi, mağdurun "özgür iradesinin" (free will) tamamen ortadan kalkıp kalkmadığı ile belirlenir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi'nin bilimsel kriterlerine göre, "intihara mecbur etme" suçunun oluşabilmesi için; sanığın uyguladığı cebir veya tehdidin, mağdurun zihninde başka hiçbir kurtuluş yolu bırakmayacak, onu adeta mekanik bir araç gibi kendi ölümünü gerçekleştirmeye sürükleyecek derecede mutlak, kaçınılmaz ve sürekli olması gerekir. Somut olayda baba, kızına bu sözleri söyledikten sonra evden ayrılmıştır. Kızın önünde kaçmak, yardım istemek, sığınma evine başvurmak veya kolluğa gitmek gibi alternatif seçenekler ve irade serbestisi teknik olarak tamamen yok olmamıştır. Dolayısıyla babanın eylemi, kızın zihninde intihar fikrini uyandıran veya intihar kararını perçinleyen, intihara "teşvik ve yönlendirme" (TCK 84/3) boyutunda kalmıştır. TCK 84/3 uyarınca intiharın gerçekleşmesi halinde fail 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır; oysa kasten öldürme (TCK 84/4) müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektirir. Bu karar, ceza hukukunun duygusal tepkilerle veya toplumsal öfkelerle değil, kesin ve bilimsel usul kurallarıyla uygulanması gerektiğini gösteren, ceza adaleti dengesinin en üst düzey koruyucu içtihadıdır. Karar, ceza hukukunun adil terazisidir.

YAŞAM HAKKI VE HUKUKİ KORUMA

Yaşam hakkı, uluslararası sözleşmeler ve anayasamız ile koruma altına alınmış en temel insan hakkıdır.

Ceza yasaları, sadece bir başkasını öldürmeyi değil, bireyin kendi canına kıymasına zemin hazırlayan, onu psikolojik veya fiziki olarak bu yola sevk eden dolaylı öldürme fiillerini de ağır cezai yaptırımlara bağlamıştır.

İNTİHARA YÖNLENDİRME SUÇUNUN YASAL DÜZENLEMESİ

TCK m. 84, intihara yönlendirmeyi bağımsız ve çok katmanlı bir suç tipi olarak düzenlemiştir.

Suç; intihara azmettirme, teşvik etme, intihar kararını kuvvetlendirme veya intiharın yerine getirilmesine yardım etme seçimlik hareketleriyle işlenebilir. İntihar teşebbüsü başarısız olsa dahi yönlendiren kişi cezai olarak sorumlu tutulur.

İNTİHARA TEŞVİK VE AZMETTİRME UNSURLARI

Teşvik; mağdurun aklında yokken intihar fikrini uyandırmak veya var olan intihar düşüncesini pekiştirmektir.

Azmettirme ise mağduru intihar etmeye ikna etmektir. Failin sözlü telkinleri, 'kendini ispatla, intihar et' şeklindeki ifadeleri ve psikolojik baskıları, yasanın 3. fıkrasında yer alan intihara teşvik suçunun tipik örneğidir.

CEBİR TEHDİT VE İNTİHARA MECBURİYET

TCK m. 84/4, kişiyi cebir veya tehdit yoluyla intihara mecbur etmeyi doğrudan 'kasten öldürme' suçu saymıştır.

Bu fıkranın uygulanabilmesi için, uygulanan şiddet veya korkunun mağdurun fiziki veya ruhi direncini sıfırlaması gerekir. Silah zoruyla 'kendini vur yoksa ben vuracağım' denilmesi veya mağdurun fiilen köşeye sıkıştırılarak ölümden başka çıkış yolu bırakılmaması durumunda mecburiyet doğar.

ÖZGÜR İRADENİN ORTADAN KALKMASI ANALİZİ

Yargıtay kararlarında, 'mecbur etme' için mağdurun iradesinin tamamen felç olması kriteri aranır.

Somut olayda, babanın darp ve tehditlerinden sonra evden ayrılması, mağdurun irade serbestisini tamamen yok etmemiştir. Mağdurun kaçma, yardım isteme olanağının bulunması nedeniyle eylem mecbur etme değil, teşvik sınırında kalmıştır. Bu ince ayrım fahiş ceza farkını doğurur.

YARGITAY BOZMA KARARI VE ANALİZİ

Yargıtay 1. Ceza Dairesi'nin bu kararı, mahkemelerin duygusal veya refleksif ağır cezalandırma eğilimini frenlemiştir.

Karar, kasten öldürme (müebbet hapis) ile intihara teşvik (4-10 yıl hapis) arasındaki sınırları yasal kriterlere göre netleştirmiştir. Adalet, suçlunun hak ettiği cezayı almasıdır; yasal unsurları aşan fazla ceza tayini adaleti zedeler. Karar ceza adaletinin kılavuzudur.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir