Şirket Halı Saha Maçı İş Kazasıdır

İş hukuku ve sosyal güvenlik hukuku sistemimizin en temel yapı taşlarından biri, sigortalı çalışanların fiziksel ve ruhsal sağlıklarının işyeri içinde veya işverenin otoritesi altında bulundukları her an koruma altına alınmasıdır. Bu korumanın en kritik kavramı "İş Kazası"dır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi, hangi olayların iş kazası sayılacağını kesin sınırlarla belirlemiştir. Genellikle kamuoyunda ve işverenler arasında, iş kazasının yalnızca fabrikada makine başında çalışırken veya ofiste masa başında otururken meydana gelebilecek kazaları kapsadığı yönünde hatalı ve dar bir algı mevcuttur. Oysa yasa koyucu, iş kazası kavramını oldukça geniş tutmuştur. İşverenin işyeri dışındaki organizasyonları, şirket piknikleri, sosyal sorumluluk projeleri veya şirketler arası düzenlenen spor turnuvaları da bu kapsamdadır. Son dönemde kurumsal şirketlerin çalışan motivasyonunu artırmak amacıyla halı saha futbol turnuvaları düzenlemeleri çok yaygındır. İşverenin talimatıyla veya onun organizasyonel desteğiyle kurulan bir şirket futbol takımında görev alan işçinin, bu resmi müsabakada halı sahada futbol oynarken sakatlanması, basit bir kişisel aktivite veya spor yaralanması olarak görülemez. Eğer futbol takımı kadrosu şirket yetkililerince oluşturulmuşsa, halı saha ücreti ve forma giderleri şirket tarafından karşılanmışsa ve işçilerin sahaya gidiş-gelişleri için şirket tarafından servis tahsis edilmişse; bu müsabaka işverenin organizasyon alanı içindedir. Dolayısıyla bu sırada yaşanan sakatlanma, 5510 sayılı Kanun'un 13/1-c maddesinde belirtilen "işveren tarafından görevli olarak başka bir yere gönderilme ve asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda" meydana gelen bir kaza olarak doğrudan "İş Kazası" niteliğindedir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin bu makaleye konu olan emsal ve sarsıcı kararı, işverenin organizasyonu ile katılım sağlanan halı saha futbol maçında sakatlanan işçinin geçirdiği kazanın iş kazası olarak kabul edilmesi gerektiğini kesin çizgilerle hükme bağlamaktadır. Karar uyarınca; şirket turnuvasında halı sahada sakatlanmak iş kazasıdır.

Uygulamada, bir metal fabrikasında çalışan işçi, şirketin üye olduğu sanayiciler derneğinin düzenlediği "Şirketler Arası Halı Saha Futbol Turnuvası" için işverenin talimatıyla kurulan şirket futbol takımına seçilmektedir. Şirket, işçilere antrenman yapması için halı saha kiralamakta, formalarını bastırmakta ve maç günleri sahaya gitmeleri için fabrika servisini tahsis etmektedir. İşçi, 20 Ocak tarihindeki maçta rakibiyle girdiği ikili mücadelede diz çapraz bağlarını kopararak ağır şekilde sakatlanmakta ve uzun süre ameliyat ile tedavi süreçleri geçirmektedir. SGK ise olayın "mesai saatleri dışında ve kişisel eğlence amaçlı halı sahada geçtiği" gerekçesiyle iş kazası başvurusunu reddetmektedir. İşçi, mahkemede "İş Kazası Tespiti" davası açmaktadır. İşveren ve SGK vekilleri "Kendi rızasıyla top oynarken sakatlandı, iş kazası olamaz" savunmasını yapmaktadır. İlk derece İş Mahkemesi davayı reddetmiştir. Ancak Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, dosyadaki somut kanıtları (servis tahsisi, organizasyon ücretlerinin ödenmesi, takım sorumlusunun şirketçe atanması) inceleyerek kararı bozmuş ve olayın kesin olarak iş kazası olduğuna hükmetmiştir. Şirket maçı kişisel eğlence değil, işin uzantısıdır.

SOSYAL GÜVENLİK HUKUKUNDA İŞ KAZASI

İş kazası, sigortalının hemen veya sonradan bedence veya ruhça arıza uğratan olaydır.

Bir kazanın iş kazası sayılabilmesi için illiyet bağının (nedensellik ilişkisinin) kurulması gerekir. Bu illiyet bağı, sadece işyerindeki mekanla sınırlı olmayıp, işverenin emir ve talimat zinciriyle veya işverenin yarattığı organizasyon alanı ile de kurulabilir.

BEŞ YÜZ ON SAYILI KANUN

İş kazası kavramının yasal tanımını ve sınırlarını çizen 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesinin ilgili c bendi şu şekildedir:

5510 S.K. Madde 13/1-c -
"İş kazası; Sigortalının, işveren tarafından görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedence veya ruhça arıza uğratan olaydır."

Bu bent, dış görevlerdeki kazaların yasal koruma şemsiyesidir.

İŞVERENİN ORGANİZASYON VE TALİMAT GÜCÜ

İşverenin organizasyonel gücü, işçinin davranış alanını ve hukuki sorumluluk sınırlarını belirler.

İşçi, sırf kendi zevki için halı sahaya gidip sakatlansaydı bu şüphesiz şahsi bir kaza olurdu. Ancak işveren, takım kurulmasını emretmiş, müdürleri takım sorumlusu yapmış, servis tahsis etmiş ve tüm turnuva katılım ücretlerini şirket bütçesinden ödemiştir. Bu durum, eylemi işverenin egemenlik alanına sokar.

ŞİRKET FUTBOL TAKIMINDA SAKATLANMA EYLEMİ

Şirket futbol takımında oynamak, işçi açısından iş ilişkisinden doğan bir sosyal ödev niteliğindedir.

İşçi, işverenin prestijini korumak ve şirketi temsil etmek amacıyla o maça çıkmaktadır. Halı sahada koşarken menisküsün yırtılması veya ayağın kırılması, fabrikadaki pres makinesinde elin sıkışması ile hukuki ve cezai olarak tamamen eşdeğer bir iş kazası sonucunu doğurur.

ASIL İŞİN DIŞINDA GEÇEN ZAMANLAR

Yasa maddesi, işçinin "asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarını" da iş kazası kapsamında korur.

Örneğin bir işçinin fuara katılmak üzere başka bir şehre gönderilmesi sırasında otelde düşüp ayağını kırması nasıl iş kazası ise, şirket futbol takımıyla maça gönderildiğinde sahada sakatlanması da asıl işini yapmadan geçen süre içindeki görev kazasıdır.

İŞ KAZASI TESPİT DAVASI SÜREÇLERİ

SGK tarafından iş kazası olarak kabul edilmeyen durumlarda, işçi mahkemede tespit davası açabilir.

İş Kazasının Tespiti Davası, SGK ve işverene karşı ortaklaşa açılır. Mahkeme, kazanın oluş şeklini inceleyerek olayın iş kazası olup olmadığını tespit eder. Karar kesinleştiğinde SGK, işçiye sürekli iş göremezlik geliri bağlamak ve tedavi giderlerini karşılamakla yükümlü hale gelir. Ayrıca işçinin işverene maddi/manevi tazminat davası açma hakkı doğar.

HMK UYARINCA ORGANİZASYONUN İSPATI USULÜ

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde, halı saha kazasının iş kazası olduğunun ispatı şu usulle yürütülür:

HMK m. 190 ve m. 200 uyarınca, olayın işverenin talimatı ve organizasyonu ile gerçekleştiğini ispat yükü davacı işçidedir. İşçi, HMK dairesinde bu durumu "şirket içi e-posta yazışmaları", "turnuva katılım belgesi", "servis araç takip (GPS) kayıtları", "fatura ve ödeme dekontları (forma/saha kiralama ödemeleri)" veya "tanık çalışan beyanları" ile ispatlar. HMK uyarınca bu belgeler sunulduğunda, işverenin "kişisel spor etkinliğidir" savunması mahkemece kesin olarak reddedilir.

HUKUKİ YORUMLAR VE SOSYAL ADALET

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin bu son derece geniş ufuklu ve sosyal adaleti gözeten emsal kararı, işçi haklarını siber ve sosyal çağın gereklerine göre koruyan muhteşem bir içtihat örneğidir.

Sonuç olarak; işverenin organize ettiği turnuvada halı sahada futbol oynarken sakatlanan işçinin kazası 5510 S.K. m. 13/1-c uyarınca iş kazasıdır. Mahkemenin davayı reddeden kararı yasaya aykırıdır ve bozulmalıdır. Yargıtay, bu kararla işçi sağlığını geniş kapsamda korumuş ve Türk sosyal güvenlik hukukuna paha biçilemez bir değer katmıştır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.