TCK 259 – Kamu Görevlisinin Ticareti Suçu

Suçun Tanımı ve Hukuki Niteliği

Türk Ceza Kanunu’nun 259. maddesinde düzenlenen kamu görevlisinin ticareti suçu, kamu görevlisinin görev ve yetkisini veya kamu görevi sıfatını kullanarak ticari faaliyet yürütmesi, bu sıfatı üzerinden menfaat sağlaması veya ticari ilişkilerde ayrıcalık elde etmesi suretiyle oluşan bir kamu görevi suçudur. Bu suç tipi, kamu hizmetinin tarafsızlığı ve devletin ekonomik alandaki nötr konumunun korunmasını amaçlar.

Kamu görevlisinin ticaret yapması tek başına her durumda suç oluşturmaz; burada cezalandırılan husus, kamu görevinin sağladığı nüfuz, bilgi, yetki veya itibarın ticari kazanç amacıyla kötüye kullanılmasıdır. Dolayısıyla suçun özünde, kamu gücünün ekonomik çıkar aracı haline getirilmesi yatmaktadır.

TCK 259 – “Kamu görevlisinin, kanunen yasaklanmış olmasa bile, göreviyle bağlantılı olarak ticari faaliyette bulunması ve bu yolla kendisine veya başkasına menfaat sağlaması halinde cezalandırılır.”

Bu düzenleme, kamu görevlisinin tarafsızlık ilkesine aykırı şekilde ekonomik faaliyete katılmasını sınırlandıran özel bir ceza normudur.

Korunan Hukuki Değer

Kamu görevlisinin ticareti suçu ile korunan hukuki değer öncelikle kamu hizmetinin tarafsızlığıdır. İkinci olarak kamu yönetimine duyulan güven korunmaktadır. Üçüncü olarak kamu görevlisinin tarafsızlık ve sadakat yükümlülüğü korunur. Son olarak kamu hizmetinin etik bütünlüğü korunmaktadır.

Maddi Unsurlar

Fail

Bu suçun failı yalnızca kamu görevlisi olabilir. Failin kamu görevi sıfatını taşıması ve bu sıfatı ticari faaliyetle ilişkilendirmesi gerekir. Kamu görevlisi olmayan kişiler ancak iştirak yoluyla sorumlu olabilirler.

Mağdur

Suçun doğrudan bireysel bir mağduru olmayabilir. Esas mağdur kamu idaresi, kamu düzeni ve toplumun tamamıdır. Çünkü kamu görevlisinin ticari faaliyetleri, idarenin tarafsızlığına zarar verir.

Fiil

Fiil, kamu görevlisinin görevle bağlantılı şekilde ticari faaliyet yürütmesi veya bu faaliyetlerden menfaat sağlamasıdır. Bu fiil farklı şekillerde ortaya çıkabilir:

• Kamu görevlisinin görev alanıyla ilgili ticari işlere doğrudan katılması
• Görevinden elde ettiği bilgileri ticari kazanç için kullanması
• Kamu görevi sıfatını kullanarak ticari ilişkilerde avantaj elde etmesi
• Üçüncü kişiler üzerinden ticari faaliyet yürütmesi

Netice

TCK 259 bir netice suçudur. Suçun oluşması için yalnızca ticari faaliyette bulunmak yeterli değildir; bu faaliyet sonucunda menfaat elde edilmesi veya çıkar sağlanması gerekir.

Nedensellik Bağı

Kamu görevlisinin ticari faaliyeti ile elde edilen menfaat arasında doğrudan bir illiyet bağı bulunmalıdır.

Manevi Unsur

Suç kasten işlenebilir. Failin kamu görevile bağlantılı ticari faaliyet yürüttüğünü ve bu faaliyetten menfaat sağladığını bilmesi ve istemesi gerekir. Olası kast mümkündür. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.

Hukuka Aykırılık Unsuru

Kamu görevlisinin ticari faaliyette bulunması bazı özel düzenlemelerle yasaklanmış olabilir. Ancak burada önemli olan husus, faaliyet ile kamu görevi arasındaki bağlantıdır. Bağlantı yoksa hukuka aykırılık oluşmayabilir.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

• Teşebbüs: Kamu görevlisinin ticari faaliyete başlamasına rağmen menfaat elde edememesi halinde teşebbüs gündeme gelir.
• İştirak: Üçüncü kişiler kamu görevlisinin ticari faaliyetlerine yardımcı olabilir veya onu yönlendirebilir.
• İçtima: Bu suç, rüşvet (TCK 252), nüfuz ticareti (TCK 255) ve görevi kötüye kullanma (TCK 257) ile birlikte değerlendirilebilir.

Nitelikli Haller

Kanunda açık nitelikli hal düzenlenmemiştir; ancak ticari faaliyetin sistematik yürütülmesi, kamu zararının oluşması veya çıkar çatışmasının yoğunluğu ağırlaştırıcı kabul edilir.

Daha Az Cezayı Gerektiren Haller ve İndirim Sebepleri

TCK 62 kapsamında takdiri indirim uygulanabilir. Failin pişmanlığı veya ticari faaliyeti sonlandırması indirim sebebi olabilir.

Artırım Sebepleri

Faaliyetin kamu göreviyle doğrudan bağlantılı olması, sistematik yürütülmesi ve kritik kamu alanlarında işlenmesi artırım sebepleridir.

Şikâyet – Re’sen Soruşturma Durumu

Suç şikâyete tabi değildir. Cumhuriyet savcılığı tarafından re’sen soruşturulur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme genellikle Asliye Ceza Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Yaptırım ve Hukuki Sonuçlar

TCK 259 kapsamında hapis cezası öngörülmüştür. Ayrıca kamu görevinden çıkarma ve tazminat sorumluluğu gibi sonuçlar doğabilir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.