Kişisel Verilerin Hukuka Aykırı Paylaşımı

Dijital çağın beraberinde getirdiği en büyük risklerden biri, kişisel verilerin korunması ve dijital mahremiyetin ihlalidir. Kişinin fotoğrafı, kimliğini belirleyen en temel kişisel verilerden biri olup, rıza dışı paylaşılması Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında ağır yaptırımlara tabidir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin yerleşik içtihatları, bir fotoğrafın rıza dahilinde çekilmiş olmasının, o fotoğrafın rıza dışı paylaşılmasını suç olmaktan çıkarmayacağını vurgulamaktadır. Kişisel veri niteliğindeki fotoğrafların, katılanın (mağdurun) rızasına aykırı şekilde başkalarının görgüsüne sunulması, TCK madde 136 uyarınca "verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme" suçunu oluşturur. Bu makalede, kişisel veri kavramı, fotoğrafların hukuki statüsü, rıza unsurunun paylaşım üzerindeki etkisi ve Yargıtay’ın dijital mahremiyet ihlallerine dair emsal kriterleri akademik bir yaklaşımla analiz edilecektir.

Kişisel verilerin korunması hakkı, Anayasal bir güvence olup, bireyin onur ve saygınlığının dijital dünyadaki izdüşümüdür. İnsanlar sosyal ilişkileri gereği bazı anılarını fotoğraflayabilir ve bu fotoğrafların çekilmesine izin verebilirler. Ancak "fotoğraf çekimine rıza göstermek", o fotoğrafın "kamuya açılmasına veya üçüncü kişilere gönderilmesine rıza göstermek" anlamına gelmez. Yargıtay, çekim anındaki rızayı, paylaşım anındaki rızadan kesin bir çizgiyle ayırmaktadır. Eğer paylaşım anında mağdurun güncel ve açık bir rızası yoksa, failin bu paylaşımı cezai sorumluluk doğurur. Dijital verilerin saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşabilme hızı, bu suçun mağdur üzerindeki yıkıcı etkisini artırmaktadır.

Kişisel Veri Kavramı ve Fotoğraflar

Kişisel veri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca, "kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi"dir. Bir kişinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası gibi bilgiler veri olduğu gibi; kişinin yüzü, boyu, vücut hatları gibi onu diğer insanlardan ayıran fiziksel özellikleri barındıran fotoğrafları da en temel kişisel verilerdir. Fotoğraf, kişinin biyometrik özelliklerini taşımasa bile, onun kimliğini teşhis etmeye yaradığı sürece veri statüsündedir.

Yargıtay ceza daireleri, fotoğrafın "kişisel veri" niteliği taşıması için o kişinin mutlaka tanınmış biri olması gerekmediğini kabul eder. Sıradan bir vatandaşın, günlük hayatta çekilmiş bir karesi de koruma altındadır. Fotoğrafın içeriği (müstehcen olsun ya da olmasın), suçun oluşumu açısından belirleyici değildir; belirleyici olan, o görselin "kişiye ait olması" ve "izinsiz paylaşılması"dır. Eğer fotoğraf mahrem bir içerik taşıyorsa, suç TCK 134 (Özel Hayatın Gizliliğini İhlal) kapsamına girebilir; ancak genel nitelikteki bir fotoğrafın paylaşımı TCK 136 kapsamındaki veri suçunu oluşturur.

Verileri Hukuka Aykırı Verme Suçu

TCK 136. maddesinde düzenlenen "verileri verme" suçu, seçimlik hareketli bir suçtur. Veriyi başkasına "vermek", "yaymak" veya "ele geçirmek" suçun tamamlanması için yeterlidir. "Verme" eylemi, kişisel verinin bir veya birkaç kişiye aktarılmasıdır (örneğin WhatsApp üzerinden birine göndermek). "Yayma" eylemi ise, verinin belirsiz sayıda kişinin erişimine sunulmasıdır (örneğin Instagram veya Twitter'da paylaşmak). Her iki durumda da mağdurun rızası yoksa suç oluşur.

Suçun manevi unsuru genel kasttır. Failin, paylaştığı bilginin kişisel veri olduğunu bilmesi ve paylaşımın hukuka aykırı olduğunu öngörmesi yeterlidir. Failin "şaka yapmak", "intikam almak" veya "öylesine paylaşmak" gibi bir saikle hareket etmesi suçun oluşumunu engellemez. Yargıtay’ın incelediği dosyada vurgulandığı üzere, verilerin "başkalarının görgüsüne sunulması" (readability/visibility), ihlalin gerçekleşmesi için yeterli bir kriterdir. Mağdurun bu paylaşımdan somut bir zarar görüp görmediğine bakılmaz; verinin usulsüz dolaşımı başlı başına suçtur.

Rıza Unsuru ve Paylaşım Sınırları

Rıza, kişisel veri hukukunun temel taşıdır. Ancak rıza, "belirli bir amaçla" ve "sınırlı olarak" verilir. Bir arkadaş ortamında fotoğraf çekilirken gösterilen rıza, o anın dondurulmasına yöneliktir. Bu rıza, fotoğrafın Facebook'ta yayınlanmasına veya bir başkasına "bak ne halde" diyerek gönderilmesine cevaz vermez. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin emsal kararında net bir ifade yer alır: "Rıza dahilinde çekilmiş olsun ya da olmasın, rızasına aykırı şekilde başkalarının görgüsüne sunulması..."

Bu ilke, özellikle ayrılan sevgililer veya bozulan dostluklar sonrası yaşanan "fotoğraf paylaşma" krizlerinde hukuki güvence sağlar. "Zamanında bu fotoğrafı bana kendisi göndermişti" savunması, o fotoğrafı başkasına yayma hakkı vermez. İlk paylaşım (mağdurdan faile) rızalı olsa da, ikinci paylaşım (failden üçüncü kişiye) hukuka aykırıdır. Rıza, her zaman geri alınabilir ve her yeni işlem (paylaşım, kopyalama, değiştirme) için ayrı ayrı mevcut olmalıdır.

TCK 136 Kapsamında Cezai Sorumluluk

TCK 136'daki suçun cezası 2 yıldan 4 yıla kadar hapistir. Bu oran, suçun "şahsa sıkı sıkıya bağlı haklara" yönelik bir saldırı olduğunu göstermektedir. Cezanın alt sınırının 2 yıl olması, hapis cezasının ertelenmesi veya adli para cezasına çevrilmesi gibi ihtimalleri sınırlamakta, sanığın hapis yatma riskini artırmaktadır. Ayrıca, suçun kamu görevlisi tarafından veya belirli bir mesleğin sağladığı kolaylıkla işlenmesi durumunda ceza yarı oranında artırılır (TCK 137).

Mahkemeler bazen bu suçu "Özel Hayatın Gizliliğini İhlal" (TCK 134) ile karıştırabilmektedir. Aradaki fark şudur: Eğer paylaşılan fotoğraf, kişinin "herkesin görebileceği" bir hali (Örn: Sokakta yürürken) ise ancak yine de izinsiz paylaşılmışsa TCK 136 uygulanır. Eğer fotoğraf kişinin "gizli alanına" (Örn: Evi, yatak odası) aitse ve mahrem bir içerik taşıyorsa TCK 134 uygulanır. Yargıtay, fotoğrafların genel niteliği nedeniyle TCK 136’dan mahkumiyet kurulması gerektiğini hatırlatarak alt mahkemelerin beraat kararlarını bozmaktadır.

Sosyal Medya ve Dijital Mahremiyet

Sosyal medya platformlarında "herkesin görebileceği şekilde" paylaşılan fotoğraflar bile, bir başkası tarafından alınıp başka bir yerde (örneğin bir web sitesinde veya başka bir hesapta) izinsiz kullanılamaz. Kişinin fotoğrafını profil resmi yapması, o fotoğrafın "kamuya mal olduğu" anlamına gelmez. Kişi, verisini sadece o platformdaki arkadaşlarına veya takipçilerine sunma iradesi göstermiştir. Bu iradenin dışına çıkılarak verinin "ele geçirilmesi" veya "başka birine verilmesi", TCK 136 suçunu oluşturur.

Günümüzde "ekran görüntüsü alma" (screenshot) ve bunu başkasına gönderme eylemi çok yaygındır. Hukuki açıdan, birinin profilinden veya WhatsApp durumundan aldığınız bir fotoğrafı, o kişinin rızası dışında bir WhatsApp grubuna göndermeniz, sizi doğrudan TCK 136 sanığı yapabilir. Dijital mahremiyet, verinin bulunduğu ortamdan bağımsız olarak "kişiye bağlı" bir haktır. Yargıtay’ın bu yöndeki kararları, dijital dünyadaki başıboşluğu önlemeyi ve veri güvenliğini sağlamayı amaçlar.

Fotoğrafın Çekilmesi ile Paylaşılması Ayrımı

Fotoğrafın çekilmesi anındaki "hukuka uygunluk", paylaşım anındaki "hukuka aykırılığı" örtmez. Bu iki eylem hukuk mantığında bağımsızdır. Fotoğraf çekilirken mağdur gülümsüyor olabilir, poz veriyor olabilir; bu sadece o anki "kayıt altına alınma" işlemine rıza verdiğini gösterir. Paylaşım ise, o kaydın "başkalarının görgüsüne sunulması"dır ve yepyeni bir irade beyanı gerektirir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin 2022 tarihli kararı, bu ayrımı yapmayan yerel mahkemelere bir ders niteliğindedir. Mahkeme "fotoğraf rızayla çekilmiş, o yüzden suç yoktur" diyerek beraat veremez. Hakim, "paylaşım anında rıza var mıydı?" sorusuna odaklanmalıdır. Dosya kapsamında rızaya aykırı bir paylaşım (görgüye sunma) varsa, sübut bulan suçtan mahkumiyet kurulması şarttır. Bu hassas ayrım, özellikle bilişim suçlarında "teknik rıza" ile "hukuki rıza" arasındaki farkı ortaya koyar.

Yargıtay'ın Güncel Veri Koruma İçtihatları

Yargıtay, son yıllarda kişisel veri suçlarını "özel hayatın gizliliği" suçlarından daha geniş yorumlamaya başlamıştır. Çünkü veri, günümüz dünyasında petrol kadar değerlidir ve korunması toplumsal düzen için elzemdir. Veriyi hukuka aykırı verme suçunda şikayetten vazgeçme dahi bazen kamu davasını düşürmeyebilir (kamu görevlisi durumunda). Yargıtay’ın "yetersiz gerekçeyle beraat verilemez" uyarısı, veri suçlarına yönelik yargısal ciddiyetin bir göstergesidir.

İçtihatlarda "hukuka aykırı olarak verme" ibaresi, kanunun izin vermediği her türlü aktarımı kapsar. Savcılar ve hakimler, failin mağdurla olan geçmiş ilişkisine (eş, sevgili, arkadaş) bakarak suçu hafife almamalıdır. İlişkinin bitmiş olması, veriler üzerindeki kontrol hakkının mağdura geri döndüğünü (veya zaten onda olduğunu) tescil eder. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, dijital dünyanın "vahşi batı" olmadığını, kanunların her türlü veri aktarımını denetlediğini bu karar ile bir kez daha hatırlatmıştır.

Sonuç

Dijital dünyada mahremiyet, bir butona basmak kadar kolay ihlal edilebilirken, bu ihlalin hukuki sonuçları yıllar süren hapis cezalarına yol açabilmektedir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin kararı, kişisel veri niteliğindeki fotoğrafların korunması konusunda çok net bir kırmızı çizgi çekmiştir: "Rıza yoksa, paylaşım suçtur." Fotoğrafın geçmişteki rızalı çekimi, gelecekteki rıza dışı yayılmasını meşrulaştırmaz. Bireyin kendi görüntüsü üzerindeki tasarruf hakkı, evrensel bir kişilik hakkıdır ve ceza hukuku bu hakkın en güçlü bekçisidir.

Sonuç olarak, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçu, günümüzün "iletişim kolaylığı" kılıfı altına gizlenmiş en yaygın ihlallerinden biridir. Alt derece mahkemelerinin "rıza vardı" diyerek verdiği beraat kararları, Yargıtay’ın bu hassas içtihadı ile bozulmaya mahkumdur. Şişman Hukuk Bürosu olarak, bilişim hukuku ve kişisel verilerin korunması alanında, dijital mahremiyeti ihlal edilen mağdurların haklarını savunmakta ve veri suçlarına karşı profesyonel hukuki danışmanlık sağlamaktayız. Dijital dünyada iz bırakmak kolaydır, ancak o izi silmek hukukla mümkündür.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.