MİRAS PAYI DEVRİ VE ŞEKİL ŞARTLARI

Mirasın paylaşılması süreci, bazen mirasçıların kendi paylarını birbirlerine devretmeleriyle sonuçlanır. Bir kardeşin payını diğerine satması veya bağışlaması, terekedeki karmaşayı gidermek için sık başvurulan bir yoldur. Ancak bu devir işlemi, özellikle okuma yazma bilmeyen mirasçılar söz konusu olduğunda, ciddi hukuki ihtilaflara kapı aralayabilir. "Bana pamuk parası alacağız dediler, mirastan feragat sözleşmesi imzalattılar" gibi hile iddiaları, miras hukukunun en sancılı uyuşmazlıklarıdır. Bu noktada hukuk, sözleşmenin içeriği kadar "şekli" ile de ilgilenir. Noter huzurunda yapılan bir işlemde, tanıkların kim olduğu, parmak izinin nasıl alındığı gibi teknik detaylar, bazen koca bir sözleşmenin iptal edilmesine yol açabilir. Ancak burada kritik bir ayrım vardır: Sözleşme kimler arasında yapılmıştır?

Türk Medeni Kanunu m. 677, mirasçılar arasında yapılan miras payı devri sözleşmeleri için sadece "yazılı şekli" yeterli görmüştür. Bu durum, noterde yapılan işlemlerdeki bazı şekil noksanlıklarının (örneğin tanıkların akraba olması), sözleşmeyi otomatik olarak geçersiz kılıp kılmayacağı sorusunu doğurur. Eğer kanun bir işlemin geçerliliği için "resmi şekil" aramamışsa, noterde yapılan usul hataları o işlemin "adi yazılı" niteliğini bozmaz. Bir mirasçının parmak iziyle veya şahit huzurunda yaptığı devir, noterlik kanununa aykırı olsa dahi, mirasçılar arası devrin o "serbest" ruhuna uygun olabilir. Yargıtay’ın emsal kararları, şekil şartlarını bir cezalandırma aracı olarak değil, iradenin korunması için bir güvence olarak görür. Bu makalemizde, miras payı devri sözleşmesinin yasal zeminini, okuma yazma bilmeyenlerin noter işlemlerindeki hassas noktaları, tanık yasaklarını ve Yargıtay’ın "adi yazılı şekil yeterliliği" üzerine kurulu güncel yaklaşımlarını akademik bir perspektifle ele alacağız.

MİRAS PAYI DEVRİ SÖZLEŞMESİ NEDİR?

Miras payının devri sözleşmesi, miras bırakanın ölümünden sonra ancak mirasın tamamen paylaşılmasından önce, bir mirasçının tereke üzerindeki payını bir başka mirasçıya veya üçüncü bir kişiye devretmesidir. Bu devir bedelli (satış gibi) veya bedelsiz (bağışlama gibi) olabilir.

Bu sözleşme ile payını devreden mirasçı, tereke ortaklığından çıkar ve onun yerine devralan kişi (eğer zaten mirasçıysa payı artarak) geçer. Bu işlem, mirasın paylaştırılmasına yönelik bir hazırlık işlemi niteliğindedir. Ancak bu sözleşmenin mülkiyeti nakledici gücü, sözleşmenin taraflarına ve şekline sıkı sıkıya bağlıdır.

ADİ YAZILI ŞEKİL YETERLİ MİDİR?

Miras hukukunda en çok karıştırılan konulardan biri şekil şartıdır. TMK m. 677/1 uyarınca; **mirasçılar arasında** yapılan miras payı devri sözleşmelerinin geçerliliği için "yazılı şekil" yeterlidir. Bu, tarafların kendi aralarında hazırladıkları bir kağıdın imzalanmasıyla bile devrin geçerli olacağı anlamına gelir.

Eğer devir mirasçı olmayan **üçüncü bir kişiye** yapılıyorsa, kanun burada daha sıkı bir kural koyarak "noterde düzenleme şeklinde" (resmi şekil) yapılmasını şart koşar. Dolayısıyla kardeşler arasındaki devirlerde notere gitme zorunluluğu yoktur; ancak taraflar notere gitmeyi tercih etmişlerse, noterlikteki usul hataları sözleşmenin "yazılı" olma vasfını kural olarak yok etmez.

OKUMA YAZMA BİLMEYENLERİN DURUMU

Okuma yazma bilmeyen bir kişinin imza atması veya parmak basması, iradesinin korunması açısından özel bir prosedüre tabidir. Noterlik Kanunu m. 87 uyarınca, bu kişilerin işlemleri sırasında iki tanığın hazır bulunması zorunludur. Noter, ilgilinin beyanını bu tanıklar huzurunda tutanağa geçirir.

Emsal olayda davacı kadın, okuma yazma bilmediği halde tanıklar huzurunda parmak basarak payını devretmiştir. Ancak burada tanıkların tarafsızlığı ve parmak izinin usulüne uygun alınıp alınmadığı tartışma konusu olmuştur. Mahkeme, "imza atan elin sahibi neyi imzaladığını bilmelidir" prensibiyle hareket eder.

TANIK YASAKLARI VE NOTERLİK KANUNU

Noterlik Kanunu m. 76, kimlerin tanık olamayacağını açıkça belirlemiştir. İlgili kişinin (devreden veya devralanın) eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve ikinci dereceye kadar sıhri hısımları (kayınbirader, baldız vb.) o işlemde tanıklık yapamazlar. Bu yasak, tanığın tarafsızlığını ve işlemin güvenliğini sağlamak içindir.

Emsal davada, tanıklardan birinin davacının kayınbiraderi olması nedeniyle yerel mahkeme sözleşmeyi iptal etmiştir. Ancak Yargıtay, sözleşmenin "mirasçılar arasında" yapıldığını hatırlatarak; bu tür devirlerde noterlik kanunundaki bu ağır tanık yasaklarının, sözleşmenin "adi yazılı" geçerliliğini tek başına sakatlamayacağını vurgulamıştır.

MİRASTAN FERAGAT İLE ARADAKİ FARK

Miras payı devri (TMK 677) ile mirastan feragat (TMK 528) hukuken bambaşka kurumlardır. Mirastan feragat, miras bırakan **hayattayken** onunla yapılan bir sözleşmedir ve resmi vasiyetname şeklinde (noterde) yapılmak zorundadır. Miras payı devri ise miras bırakan **öldükten sonra** yapılır.

Davacının "mirastan feragat" başlıklı bir belge imzalamış olması, aslında muris öldükten sonra yapıldığı için onu bir "miras payı devri" sözleşmesi haline getirir. Bu ayrım çok kritiktir; çünkü feragat resmi şekle tabi iken, mirasçılar arası devir adi yazılı şekle tabidir. Yargıtay, ismin "feragat" olmasının şekil şartını ağırlaştırmayacağını belirtmektedir.

PARMAK İZİ VE İSPAT GÜCÜ

Noterlik işlemlerinde okuma yazma bilmeyenlerin parmak izinin hangi parmağa ait olduğunun (sağ el baş parmak vb.) belirtilmesi bir usul kuralıdır. Ancak bu kuralın ihlali, o parmak izinin davacıya ait olduğu gerçeğini değiştirmez. İmzadan farksız olan parmak izi, iradenin beyan edildiğinin somut delilidir.

Yerel mahkeme, "hangi parmak olduğu yazılmamış" diyerek sözleşmeyi geçersiz saymıştır. Ancak Yargıtay, şekil şartlarının esası öldürmemesi gerektiğini; önemli olanın mirasçıların "yazılı bir irade birliğine" varmış olmaları olduğunu savunmaktadır. Teknik hatalar, gerçek iradeyi gölgelememelidir.

YARGITAY'IN "ŞEKİL SERBESTİSİ" YAKLAŞIMI VE SONUÇ

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin bu emsal kararı (2019/8152 K.), miras hukukunda şekil şartlarının "amaçsal yorumu" açısından ders niteliğindedir. Mahkeme; "Kanun mirasçılar arası devirde noter şartı aramamışken, noterdeki teknik hatalar nedeniyle sözleşmeyi çöpe atamazsınız" demiştir.

Sonuç olarak; miras payı devri sözleşmesi, mirasçıların kendi aralarındaki bir aile içi anlaşmadır. Kanun koyucu, kardeşler arasındaki bu güven ilişkisine dayanarak ağır şekil şartlarını (noter, tarafsız tanık vb.) zorunlu kılmamıştır. Okuma yazma bilmeyen bir mirasçının noterde yaptığı hata, eğer yazılı bir irade ortadaysa, sözleşmeyi otomatik olarak iptal etmez. Ancak davanın asıl can alıcı noktası olan "hile" iddiası (cotton money yalanı), şekil şartından bağımsız olarak ayrıca araştırılmalıdır. Hukuk, şekle değil öze bakar; imzalanan kağıdın içeriğinin doğru yansıtılması, tanığın kayınbirader olmasından çok daha hayatidir.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.