ÖZEL ÖĞRETİMDE SAHTECİLİK VE KAMU GÖREVLİSİ

Eğitim ve öğretim faaliyetleri, salt ticari bir hizmet veya özel hukuk sözleşmesi olmanın ötesinde, Anayasa ile güvence altına alınmış, devletin sıkı denetimi ve gözetimi altında yürütülmesi gereken en temel kamusal hizmetlerden biridir. Bu kamusal hizmeti, devlet adına veya devletin verdiği yetkiyle (ruhsatla) ifa eden özel sektör kurumları (özel okullar, dershaneler, rehabilitasyon merkezleri, çeşitli kurslar vb.) da hukuken devletin eğitim politikasının bir parçası kabul edilir. Bu nedenle, kanun koyucu bu kurumlarda görev yapan personelin işlediği veya onlara karşı işlenen suçlarda, sivil (özel sektör) statüsünden ziyade "kamusal statüyü" esas alarak çok daha ağır cezai yaptırımlar öngörmüştür. Özellikle özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri veya meslek edindirme kursları gibi kurumlarda, devlet desteklerinden (teşvik veya SGK ödemelerinden) faydalanmak amacıyla fiilen eğitim almayan kişilerin evrak üzerinde eğitime gelmiş gibi gösterilmesi (yoklama fişleri, ders çizelgeleri ve faturaların sahte düzenlenmesi) uygulamada sık karşılaşılan devasa bir suç tipidir. Yargıtay 21. Ceza Dairesi'nin uyuşmazlığa konu olan emsal kararı; 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında çalışan yönetici ve öğretmenlerin, bu tür evraklardaki imza ve onaylarının sıradan bir "özel belgede sahtecilik" değil, doğrudan "Kamu Görevlisinin Resmi Belgede Sahteciliği" gibi çok ağır bir hapis cezasını gerektiren suçu oluşturduğunu çarpıcı bir şekilde ortaya koymaktadır. Karar ayrıca, bilerek imza atmak (kast) ile okumadan/özen göstermeden imza atmak (taksir/ihmal) arasındaki hukuki çizgiyi çizerek, "Görevi Kötüye Kullanma" suçuna yönelik son derece önemli bir doktrinel analiz yapmaktadır.

ÖZEL ÖĞRETİM PERSONELİNİN HUKUKİ STATÜSÜ

Özel okullarda, etüt merkezlerinde veya rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenler, idareciler ve usta öğreticiler, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatı açısından 4/A statüsünde çalışan özel sektör işçileridir. Maaşlarını devletten almazlar, tayin sistemine tabi değillerdir. Ancak iş Ceza Hukukuna geldiğinde bu sivil statü aniden şekil değiştirir. 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 9. maddesinin son fıkrası, adeta cezai bir kalkan ve kılıç görevi gören şu emredici hükmü (amir hükmü) getirmiştir: "Kurumlarda görev yapan yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler, görevleri sırasında suç işlemeleri veya görevleri sebebiyle kendilerine karşı işlenen suçlardan dolayı 5237 Sayılı Türk Ceza Kanununun uygulanması ve ceza kovuşturması bakımından kamu görevlisi sayılır." Bu özel kanun hükmü gereği, bir özel okul öğretmeni derste öğrencisini dövdüğünde sıradan bir kasten yaralama değil, "kamu görevlisinin nüfuzunu kötüye kullanmak suretiyle yaralama" suçundan yargılanır. Veya bir veli özel okul müdürüne hakaret ettiğinde, sıradan bir hakaret değil "kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret" suçunu (ağırlaştırılmış hali) işlemiş olur. Aynı şekilde, bu personelin kuruma dair evraklarda yaptığı tahribatlar da memurların (kamu görevlilerinin) işlediği suçlar kategorisine dahil edilir.

CEZA HUKUKUNDA KAMU GÖREVLİSİ KAVRAMI

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 6. maddesi "Kamu Görevlisi" kavramını çok geniş bir biçimde tanımlamıştır: "Kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi" kamu görevlisidir. Eğitim de en asli kamusal faaliyettir. 5580 sayılı Kanun'un yukarıda anılan hükmü de, TCK m. 6'nın eğitim sektöründeki doğrudan izdüşümüdür. Ceza Hukuku felsefesi açısından kamu görevlisi statüsü, o kişiye sadece daha fazla koruma sağlamaz; aynı zamanda ona devletin (kamunun) itibarını temsil etme görevi yüklediği için, kişinin işlediği suçlarda devlete olan güveni sarsması nedeniyle daha ağır bir ceza ile karşılaşmasına (nitelikli haller) sebep olur. Özel bir şirketin muhasebecisi sahte fatura düzenlediğinde Vergi Usul Kanunu ve Özel Belgede Sahtecilik kuralları tartışılırken; özel bir okul müdürünün veya öğretmeninin ders katılım formu düzenlerken sahtekarlık yapması, sanki bir devlet memurunun devletin resmi kayıtlarında sahtekarlık yapmasıyla birebir eşdeğer tutulmaktadır.

RESMİ BELGEDE SAHTECİLİK SUÇUNUN UNSURLARI

Türk Ceza Kanunu'nun 204. maddesinde düzenlenen "Resmi Belgede Sahtecilik" suçu, hukuk düzeninin belgelere duyduğu güveni (kamu güvenini) korur. Suçun temel hali (TCK 204/1), sivil bir vatandaşın resmi bir belgeyi sahte üretmesi veya değiştirmesidir (cezası 2 ila 5 yıldır). Ancak suçun daha ağır ve nitelikli hali olan TCK 204/2'nci fıkrası şöyledir: "Görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmi bir belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren, gerçeğe aykırı olarak belge düzenleyen veya sahte resmi belgeyi kullanan kamu görevlisi üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." Emsal olaya konu edilen özel eğitim kurumundaki eylemler (derslere girmediği halde girmiş gibi gösterilen öğrenciler, aylık bireyselleştirilmiş çalışma planları) sıradan bir kağıt parçası değildir. Zira bu belgeler, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) denetimine tabi olan ve genellikle devlet bütçesinden kuruma para ödenmesini sağlayan (teşvik veya hak ediş) vesikalardır. Bu nedenle bu evraklar hukuken "resmi belge" statüsündedir. Bu belgeleri gerçeğe aykırı olarak (hayali öğrencileri var göstererek) düzenleyen, imzalayan kurum yöneticisi, öğretmen veya uzman öğretici, 5580 sayılı yasanın açık hükmü gereği kamu görevlisi sayıldığından, eylemi de TCK 204/2 (Kamu görevlisinin resmi belgede sahteciliği) kapsamında çok ağır bir cezai müeyyideyle karşılaşır.

DERS ÇİZELGELERİ VE FATURALARIN NİTELİĞİ

Emsal yargılamaya konu olan eylemde, kurs merkezindeki öğrenciler hakkında eğitim almadıkları halde "eğitim verilmiş gibi" ders çizelgeleri hazırlanmış, aylık çalışma planları düzenlenmiş ve bu hayali hizmetler faturalandırılarak devlete (veya ilgili kurumlara) sunulmuştur. Uygulamada "hayali fatura", "naylon fatura" veya "hayali öğrenci" olarak bilinen bu durum, basit bir mali usulsüzlük değildir. Bir öğretmenin veya idarecinin, o gün o saatte okulda olmayan bir öğrencinin karşısına yoklama listesinde "geldi" (var) şeklinde imza atması veya boş bir derse girmiş gibi ders defterini doldurması "gerçeğe aykırı olarak resmi belge düzenlemek (fikri sahtecilik)" suçunun ta kendisidir. Belge fiziken sahte (fotokopi vb.) olmasa dahi, belgenin içine yazılan muhteviyatın (içeriğin) yalan/gerçek dışı olması ve bunu düzenleyenin bir kamu görevlisi (veya kamu görevlisi sayılan özel okul öğretmeni) olması, suçu tamamlar.

BİLEREK İMZALAMA VE KASTIN ROLÜ

Yargıtay 21. Ceza Dairesi kararının en can alıcı noktası, suça konu belgelerin (çizelgelerin) altındaki imzaların sahiplerinin o anki ruh haline ve niyetine (manevi unsuruna) yönelik yaptığı hukuki ayrımdır. Ceza hukukunda kural olarak suçlar "Kast" ile (bilerek ve isteyerek) işlenir. Yargıtay der ki: İmzası bulunan öğretmen, müdür veya usta öğretici, o belgenin gerçeğe aykırı olduğunu, o öğrencinin derse gelmediğini "biliyor ve bunun farkında olarak" (yani devletten veya veliden haksız para almak kastıyla) bu belgeyi imzalamışsa, eylemin adı net olarak "Kamu Görevlisinin Resmi Belgede Sahteciliği"dir. Bu durumda kişi, o kurumu dolandırmak üzere kurulan organizasyonun bilinçli bir parçasıdır ve üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası gibi ağır bir tehditle karşı karşıya kalır. Kastın (bilme ve isteme iradesinin) ispatı; belgenin düzenlendiği tarihteki güvenlik kamerası kayıtları, öğretmenin aynı saatte başka bir yerde (örneğin hastanede) olduğuna dair deliller veya kurum içi şahit beyanlarıyla ortaya çıkarılır.

OKUMADAN İMZALAMANIN CEZAİ SORUMLULUĞU

Ancak pratik hayatta (özellikle büyük ve kalabalık eğitim kurumlarında) her zaman bilinçli bir sahtekarlık organizasyonu (kast) söz konusu olmayabilir. Kurum müdürü, önüne getirilen yüzlerce sayfalık ders yoklama çizelgesini (öğretmenin veya sekreterin beyanına güvenerek) hiç okumadan, detaylıca incelemeden otomatiğe bağlamış bir şekilde imzalayabilir. Veya bir öğretmen, idarecinin "şuraya imza at" demesi üzerine, öğrencinin o ay gelip gelmediğini kontrol etmeden evrakı imzalayabilir. Hukuk dilinde buna "gerekli özeni göstermeden imzalama" denir. Türk Ceza Kanunu'nda "Taksirli Sahtecilik" (yanlışlıkla evrakta sahtecilik yapma) diye bir suç türü yoktur; sahtecilik ancak ve ancak kasten (bilerek) işlenebilir. İşte Yargıtay tam bu noktada çok ince bir hukuki manevra yapmaktadır: Eğer şahsın o belgenin sahte olduğunu "bildiği" şüpheden uzak şekilde ispatlanamıyorsa, ancak konumu gereği o belgeyi okuyup denetlemesi (özen göstermesi) gerektiği halde körü körüne imzaladığı tespit ediliyorsa, bu kişi sahtecilikten (TCK 204) cezalandırılamaz. Ancak bu kişinin eylemsizliği cezasız da kalmaz.

GÖREVİ KÖTÜYE KULLANMA SUÇU AYRIMI

Özen yükümlülüğüne aykırı davranarak (okumadan, kontrol etmeden) gerçeğe aykırı belgeleri imzalayan yöneticilerin veya öğretmenlerin eylemi, sahtecilik yerine "Görevi Kötüye Kullanma" (TCK m. 257) suçunu oluşturur. TCK 257. madde, kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisinin cezalandırılmasını öngörür. O belgeyi körü körüne (ihmali davranışla) imzalayan idareci, devletin (MEB veya SGK'nın) o kuruma haksız yere teşvik veya eğitim ücreti ödemesine (kamu zararına) neden olmuştur. Dolayısıyla Yargıtay'ın bozma gerekçesindeki tespit çok hayatidir: İlk derece mahkemesi, sanıkların bu belgeleri bilerek mi (kastla/sahtecilik) yoksa gerekli özeni göstermeden mi (ihmalle/görevi kötüye kullanma) imzaladıklarını detaylıca araştırmalı, sanık savunmalarını ve dosyadaki diğer delilleri bu eksende değerlendirmelidir. Eksik inceleme ve yetersiz gerekçe ile doğrudan sahtecilikten ceza verilmesi hukuka aykırıdır.

YARGITAY 21 CEZA DAİRESİ İÇTİHADI

Yargıtay 21. Ceza Dairesi'nin 2015/7961 Esas ve 2016/7529 Karar sayılı bu içtihadı, 5580 Sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 9. maddesini ceza yargılamasının tam merkezine yerleştirmesi bakımından emsal niteliktedir. Daire, alt mahkemeye "Sanıkların kurstaki görev ve unvanlarını net olarak belirle, 5580 sayılı yasa kapsamında yönetici, öğretmen veya uzman öğretici olup olmadıklarını (kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadıklarını) MEB ruhsatlarından teyit et" talimatını vermiştir. Sonrasında ise, fiilen var olmayan eğitimleri varmış gibi gösteren belgeleri düzenleyenlerin niyetlerini (kast mı, ihmal mi) mikroskobik bir incelemeyle ayırt etmesini emretmiştir. Bu karar, özel okullarda patron baskısıyla veya idari iş yoğunluğu nedeniyle önlerine gelen her kağıdı imzalayan eğitimcilere yönelik yargılamalarda (suç vasfının değişmesi ihtimali nedeniyle) bir can simidi niteliğindedir.

SONUÇ VE KURUMLARA HUKUKİ UYARILAR

Sonuç olarak; özel okullar, dershaneler, kreşler, rehabilitasyon merkezleri ve meslek edindirme kursları gibi 5580 sayılı Kanun'a tabi kurumlarda çalışan öğretmenler ve idareciler, devlet okulu öğretmeni olmasalar dahi işledikleri görev suçları bakımından "Kamu Görevlisi" (memur) gibi yargılanırlar. Bu kurumlardaki öğrencilerin ders devamsızlıkları, notları, aylık bireysel gelişim raporları ve bu eğitimlere istinaden kesilen faturalar resmi belge niteliğindedir. Bir öğrenci derse gelmediği halde onu gelmiş gibi yoklama fişine işlemek veya görmediği bir eğitimi almış gibi rapor düzenlemek, "Kamu Görevlisinin Resmi Belgede Sahteciliği" (TCK 204/2) gibi çok ağır (3 yıldan başlayan) hapis cezasını gerektiren bir suçtur. Yargıtay'ın emsal içtihadına göre, personelin bu evrakı "sahte olduğunu bilerek ve isteyerek" imzalaması sahtecilik suçunu oluştururken; yoğunluk, dikkatsizlik veya amirine güven nedeniyle "okumadan, gerekli özeni göstermeden" imzalaması (eğer kamu zararı doğmuşsa) "Görevi Kötüye Kullanma" (TCK 257) suçunu oluşturur. Hangi suçun oluştuğunun tespiti, davanın kaderini ve ceza miktarını kökten değiştireceğinden, bu tür suçlamalarla muhatap olan eğitimcilerin ve kurum yöneticilerinin, soruşturmanın daha en başından itibaren mutlak surette uzman bir Ceza Avukatı aracılığıyla savunma haklarını kullanmaları, hukuki ve mesleki kariyerleri açısından hayati önem taşımaktadır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir