RESMİ TATİL ÇALIŞMASI TAM YEVMİYE

İş hukukumuzda, işçilerin dinlenme hakları ile dini ve milli değerlerin yaşatıldığı belirli özel günlerin toplumsal birliktelik içinde geçirilebilmesi amacıyla, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) günleri özel olarak korunmuştur. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 47. maddesi uyarınca, kanun kapsamındaki işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak ödenir; eğer bu günlerde çalışırlarsa, ayrıca çalışılan her gün için "bir günlük tam ücret (ilave yevmiye)" ödenmesi emredilmiştir. Çalışma hayatında en sık karşılaşılan hak gasplarından ve hesaplama hatalarından biri, işverenlerin veya bilirkişilerin bu resmi tatil günlerinde yapılan çalışmaları "saatlik hesaplama" mantığına oturtmaya çalışmasıdır. Örneğin, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda sadece 2 saat çalıştırılan bir işçiye, aylık ücretinin saatlik karşılığı bulunarak sadece o 2 saatin ek ücretinin ödenmesi uygulamada sıkça görülmektedir. Oysa Yargıtay’ın sarsılmaz içtihatları ve işçi lehine yorum ilkesi uyarınca, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma saatlik olarak bölünemez. İşçi bu özel günlerde "1 saat dahi çalıştırılmış olsa", o günün tamamında dinlenme hakkı kesintiye uğradığı için yasal olarak "bir tam günlük ilave yevmiyeye" hak kazanır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin bu makaleye konu olan emsal ve iş davalarında hesaplama standartlarını belirleyen içtihadı, UBGT günlerinde saatlik hesaplama yapılmasını ağır bir hukuki hata olarak nitelendirerek, 1 saat dahi çalışan işçiye tam yevmiye ödenmesi gerektiğini kesin olarak hükme bağlamaktadır. Karar uyarınca; resmi tatilde saatlik hesap yapılamaz.

Uygulamada, çalıştığı fabrikada Kurban Bayramı'nın ilk günü sadece 1 saat acil bir arızayı gidermek için işe çağrılan ve çalışan bir işçi, işten ayrıldıktan sonra açtığı işçilik alacakları davasında "UBGT Çalışma Ücreti" talep etmektedir. Davalı işveren ise "işçi bayramda sadece 1 saat çalışmıştır, bunun da saatlik karşılığı olan 100 TL bordroda kendisine ödenmiştir, tüm gün çalışmadığı için tam yevmiye isteyemez" savunmasını yapmaktadır. İlk derece İş Mahkemesi de atadığı hesap bilirkişisinin saatlik hesaplama içeren raporunu esas alarak işçinin talebini kısmen reddetmekteydi. Oysa Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, bu kısıtlayıcı kararları yasaya aykırı bularak tamamen bozmaktadır. Resmi tatil günlerinde çalışmanın bölünmesi mümkün değildir. İşçi o gün işyeri sınırları içine adım atıp 1 saat dahi çalışmışsa, bayramı ailesiyle geçirme hakkı elinden alınmıştır. Yasa koyucunun amacı bu hakkı korumaktır ve karşılığı tam yevmiyedir.

RESMİ TATİL ÇALIŞMALARI VE HAKLAR

Ulusal bayram ve genel tatil günleri, işçinin anayasal dinlenme hakkının özel birer parçasıdır.

Bu günlerde çalışılmaması kural, çalışılması ise istisnadır. İş sözleşmelerinde veya toplu iş sözleşmelerinde aksine hüküm bulunmadıkça, işçinin resmi tatilde çalıştırılabilmesi için yazılı rızasının alınması da yasal bir zorunluluktur. Rızası olmadan çalıştırılan işçi haklı fesih hakkına sahip olur.

İŞ KANUNU KIRK YEDİNCİ MADDE

UBGT günlerinde yapılacak ödeme rejimini düzenleyen 4857 sayılı İş Kanunu’nun 47. maddesi şu şekildedir:

İş Kanunu Madde 47/1 -
"Bu Kanun kapsamındaki işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak; tatil yapmayıp da çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir."

Bu madde, işçinin bayram mesaisinin yasal tabanıdır.

BİR SAAT ÇALIŞMAYA TAM YEVMİYE

Yargıtay’ın yerleşik kararları uyarınca, resmi tatil günlerindeki çalışmalar saat esasına göre oranlanamaz.

Resmi tatil gününde işçinin 15 dakika, 1 saat veya 5 saat çalışması fark etmeksizin hak kazanacağı ücret aynıdır: 1 tam yevmiye. Tatil gününde çalışma olgusu gerçekleştikten sonra, çalışmanın süresine bakılmaksızın o günün ek ücretinin tamamı işçiye ödenmelidir.

SAATLİK HESAPLAMA YAPILMASI HUKUKA AYKIRIDIR

İşverenlerin bayram çalışmalarını saatlik ücrete bölerek ödemesi, açık bir kanun ihlali ve usulsüzlüktür.

Eğer işçi bayramda haftalık 45 saati aşacak şekilde çalışmışsa, o çalışma ayrıca "fazla mesai (overtime)" olarak da değerlendirilir. Ancak UBGT alacağının kendisi saatlik değil, günlük yevmiye esasına göre hesaplanır. Saatlik yapılan tüm bilirkişi hesaplamaları Yargıtay'dan döner.

UBGT ALACAĞININ YASAL HESAPLAMA METODU

UBGT alacağının doğru hesaplanabilmesi için işçinin maktu aylık brüt ücreti esas alınır.

Aylık brüt ücret 30'a bölünerek işçinin 1 günlük yevmiyesi (günlük ücreti) bulunur. Çalışılan her bir UBGT günü için işçinin normal aylık ücretine ilave olarak bu 1 günlük yevmiye eklenir. Eğer işçi o ay bayramda 3 gün çalışmışsa, aylık maaşına ek olarak 3 yevmiye daha ödenir.

İŞÇİ LEHİNE YORUM İLKESİ UYGULANIR

İş hukukunun en temel yorum kuralı, mevzuatta boşluk veya yoruma açık durumlar olduğunda "İşçi Lehine Yorum" yapılmasıdır.

İşçinin zayıf taraf olması nedeniyle, resmi tatilde dinlenme hakkının bölünemezliği ilkesi bu yorumun bir gereğidir. Yargıtay, kanundaki "çalışılan her gün için" ibaresini kelime kelime yorumlayarak, günün bir kısmında bile çalışılsa o günün "çalışılmış gün" sayılması gerektiğini kabul etmiştir.

HMK UYARINCA BİLİRKİŞİ RAPORUNUN DENETİMİ

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde, iş davalarında bilirkişi raporlarının denetimi şu şekilde yürütülür:

HMK m. 266 ve m. 282 uyarınca mahkeme, teknik hesaplama gerektiren UBGT alacağı için dosyayı hesap bilirkişisine gönderir. Bilirkişi, işyeri puantaj kayıtlarını, kart basma verilerini veya tanık beyanlarını inceleyerek çalışılan günleri saptar. Bilirkişi eğer Yargıtay’ın bu emsal kararına aykırı olarak saatlik hesaplama yapmışsa, davacı vekili HMK dairesinde rapora itiraz etmelidir. Hakim, HMK uyarınca kanuna aykırı bu bilirkişi raporunu hükme esas alamaz; ek rapor veya yeni bir bilirkişi raporu almakla yükümlüdür.

HUKUKİ YORUMLAR VE İŞÇİ HAKLARI

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin bu fevkalade emsal kararı, işverenlerin kurnaz hesaplama yöntemlerine karşı işçinin emeğini ve anayasal dinlenme hakkını koruyan muazzam bir hukuk abidesidir.

Sonuç olarak; ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçinin, çalıştığı her bir gün için (1 saat dahi çalışsa) tam 1 yevmiye (aylık ücret/30) ek ücrete hak kazanacağı mutlaktır. Hesaplamanın çalışılan saat üzerinden yapılması ağır bir hukuki hatadır. Mahkemenin saatlik hesaba dayanan kararı bozulmalıdır. Yargıtay, bu kararla işçi haklarını korumuş ve Türk iş hukukuna paha biçilemez bir değer katmıştır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.