TCK 118 Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu: Hukuki Nitelik, Unsurlar ve Cezai Sorumluluk

Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçunun Tanımı ve Hukuki Niteliği

Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 118. maddesinde düzenlenmiş olup, çalışanların sendikal faaliyetlere katılma, sendika kurma, sendikaya üye olma veya sendikal faaliyette bulunma özgürlüklerinin cebir, tehdit veya hukuka aykırı diğer yöntemlerle engellenmesini cezai yaptırıma bağlamaktadır. Bu suç tipi, iş hukukunun ötesinde ceza hukuku koruması sağlayarak sendikal özgürlüğü güvence altına alır.

TCK 118/1 hükmüne göre; “Cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla, bir kimsenin sendikaya üye olmasını, sendikal faaliyette bulunmasını veya sendikadan ayrılmasını engelleyen kişi hakkında cezai yaptırım uygulanır.” Bu düzenleme ile yalnızca sendikal faaliyetin doğrudan engellenmesi değil, dolaylı baskı ve zorlamalar da suç kapsamına alınmıştır.

Bu yönüyle suç, hem bireysel özgürlükleri hem de toplu iş ilişkilerinin demokratik işleyişini koruyan karma nitelikli bir suçtur.

Korunan Hukuki Değer

Bu suç ile korunan temel hukuki değer, Anayasa’nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika özgürlüğü ve toplu örgütlenme hakkıdır. Çalışanların ekonomik ve sosyal haklarını koruyabilmeleri, sendikal örgütlenme özgürlüğünün etkin şekilde kullanılmasına bağlıdır.

Ayrıca suç, yalnızca bireysel sendikal hakları değil, aynı zamanda demokratik çalışma yaşamını ve sosyal barışın sürdürülebilirliğini de koruma amacını taşır. Bu nedenle sendikal hakların ihlali, bireysel bir hak ihlalinin ötesinde toplumsal düzeni etkileyen bir nitelik taşır.

Maddi Unsurlar

Fail

Suçun faili herkes olabilir. İşveren, işveren vekili, üçüncü kişiler veya sendikal faaliyeti engelleyen herhangi bir kişi bu suçun faili olabilir. Özel bir sıfat aranmaz.

Mağdur

Mağdur, sendikal hakları engellenen gerçek kişidir. Çalışanların yanı sıra sendikal faaliyette bulunan temsilciler de mağdur sıfatına sahiptir. Tüzel kişilik doğrudan mağdur olmasa da sendika üyeleri üzerinden dolaylı olarak etkilenir.

Fiil

Suçun maddi unsuru seçimlik hareketli bir yapıya sahiptir. Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla;

• sendikaya üye olmanın engellenmesi,
• sendikal faaliyetin engellenmesi,
• sendikadan ayrılmaya zorlanma

fiilleri suçun oluşumuna neden olur.

Örneğin işten çıkarma tehdidiyle sendikaya üye olunmasının engellenmesi veya sendikal etkinliklere katılımın baskı yoluyla önlenmesi bu kapsamda değerlendirilir.

Netice ve Nedensellik Bağı

Suç, neticesi harekete bitişik suç niteliğindedir. Sendikal hakkın fiilen engellenmesi ile suç tamamlanır. Ayrıca somut bir zarar veya ekonomik kayıp aranmaz. Failin fiili ile sendikal hakkın kullanımının engellenmesi arasında doğrudan nedensellik bağı bulunmalıdır.

Manevi Unsur

Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu yalnızca kasten işlenebilir. Failin, mağdurun sendikal hakkını engelleme bilinci ve iradesiyle hareket etmesi gerekir.

Olası kast mümkündür. Fail, sendikal hakların engelleneceğini öngörmesine rağmen hareketine devam ediyorsa suç oluşur. Taksirle işlenmesi ise hukuken mümkün değildir.

Hukuka Aykırılık Unsuru ve Hukuka Uygunluk Nedenleri

Bu suçta hukuka aykırılık, sendikal özgürlüğe yönelik cebir, tehdit veya baskı içeren müdahale ile ortaya çıkar. Ancak bazı durumlarda hukuka uygunluk nedenleri gündeme gelebilir.

Özellikle işverenin iş hukukuna uygun disiplin işlemleri, objektif ve meşru gerekçelere dayanan iş organizasyonu kararları hukuka uygunluk kapsamında değerlendirilebilir. Bununla birlikte, sendikal faaliyetleri bastırmaya yönelik her türlü keyfi müdahale hukuka aykırı kabul edilir.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs: Failin sendikal hakkı engellemeye yönelik icra hareketlerine başlamasına rağmen fiilin tamamlanamaması halinde teşebbüs hükümleri uygulanır.

İştirak: Suç birden fazla kişi tarafından işlenebilir. İşveren, yöneticiler veya üçüncü kişiler birlikte hareket ederek suça iştirak edebilir. Azmettirme ve yardım etme de iştirak kapsamında değerlendirilir.

İçtima: Aynı fiil kapsamında başka suçların oluşması mümkündür. Örneğin tehdit (TCK 106), cebir (TCK 108) veya iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (TCK 117) ile birlikte değerlendirme yapılabilir. Bu durumda gerçek içtima hükümleri uygulanır.

Nitelikli Haller

TCK 118 kapsamında suçun nitelikli halleri, fiilin daha ağır baskı unsurları içermesi durumunda ortaya çıkar. Suçun;

• cebir veya tehdit kullanılarak,
• birden fazla kişi tarafından birlikte,
• silah kullanılarak,
• işverenin nüfuzunun kötüye kullanılması suretiyle

işlenmesi halinde cezada artırım söz konusu olur.

Bu haller, sendikal özgürlüğe yönelik baskının yoğunluğunu artırdığı için daha ağır yaptırıma bağlanmıştır.

Daha Az Cezayı Gerektiren Haller ve İndirim Sebepleri

Haksız tahrik (TCK 29) ve takdiri indirim nedenleri (TCK 62) bu suç bakımından uygulanabilir. Özellikle failin davranışının mağdurun ağır haksız fiiline tepki olarak ortaya çıkması halinde cezada indirim yapılabilir.

Ayrıca failin yargılama sürecindeki tutumu, pişmanlığı ve zararı gidermeye yönelik davranışları da indirim sebebi olarak değerlendirilebilir.

Artırım Sebepleri

Suçun silah kullanılarak, birden fazla kişiyle birlikte veya işveren gücünün kötüye kullanılması suretiyle işlenmesi cezanın artırılmasına neden olur. Ayrıca sendikal örgütlenmenin sistematik şekilde engellenmesi durumunda ceza daha ağır değerlendirilir.

Şikâyet – Re’sen Soruşturma Durumu

Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu şikâyete bağlı değildir. Savcılık tarafından re’sen soruşturulur ve kamu düzenini ilgilendiren suçlar arasında yer alır. Sendikal özgürlüğün korunması, kamu yararı niteliği taşıdığı için devletin doğrudan müdahalesi söz konusudur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Bu suç bakımından görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yer mahkemesidir. Fiilin birden fazla yerde gerçekleşmesi halinde yetki kuralları geniş yorumlanabilir.

Yaptırım ve Hukuki Sonuçlar

TCK 118 kapsamında sendikal hakların kullanılmasını engelleyen kişi hakkında hapis cezası öngörülmektedir. Suçun temel ve nitelikli hallerine göre ceza miktarı artmaktadır.

Mahkeme somut olayın özelliklerine göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), cezanın ertelenmesi veya adli para cezasına çevrilmesi gibi bireyselleştirme kurumlarını değerlendirebilir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.