6222 SAYILI KANUNDA ŞİDDETİ TEŞVİK

Spor, sadece fiziksel bir aktivite veya eğlence aracı olmanın ötesinde, milyarlarca insanı peşinden sürükleyen, devasa bir ekonomik sektörü temsil eden ve toplumsal birleştiricilik gücü en yüksek olan sosyal olgulardan biridir. Ancak sporun, özellikle de futbolun yarattığı yüksek aidiyet ve rekabet duygusu, zaman zaman kontrolsüz fanatizme, düşmanlığa ve şiddet eylemlerine dönüşebilmektedir. Spor alanlarında ve kitle iletişim araçlarında ortaya çıkan bu düzensizlik ve şiddet eğilimi, toplumsal huzuru doğrudan tehdit eden ciddi bir asayiş sorunu haline gelmiştir. Yasama organı, spor müsabakalarının centilmenlik ruhuna uygun, güvenli ortamlarda gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla 6222 sayılı "Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun"u ihdas etmiştir. Bu kanun, spor alanlarındaki fiziki şiddetin yanı sıra, kitle iletişim araçları ve sosyal medya üzerinden gerçekleştirilen, taraftarları kışkırtan ve şiddeti körükleyen söylemleri de yasal yaptırım kapsamına almıştır. Sosyal medya platformlarının (Twitter/X, Instagram, Facebook vb.) kontrolsüz bilgi ve hakaret yayma gücü, 6222 sayılı Kanun'un uygulanmasında yeni bir denetim alanı doğurmuştur. Yargıtay 19. Ceza Dairesi'nin sosyal medya üzerinden yapılan taraftar paylaşımlarına ilişkin verdiği kararlar, dijital ortamda sarf edilen hakaretamiz ve kışkırtıcı sözlerin, spor müsabakalarında taraftarları karşı karşıya getirme ve şiddeti teşvik etme potansiyeli taşıdığını teyit ederek, siber ortamdaki sporda şiddet ihlallerine karşı sarsılmaz bir yasal set çekmiştir.

6222 SAYILI KANUNUN GENEL AMAÇLARI VE REFORMSAL BOYUTU

6222 sayılı Kanun, spor müsabakalarından önce, müsabaka esnasında veya sonrasında, spor alanlarında ya da bunların çevresinde taraftarların güvenliğini sağlamak, her türlü düzensizliği, holiganlığı ve şiddeti engellemek amacıyla yürürlüğe konmuştur. Bu kanun, sadece müsabaka alanlarını değil; taraftarların gidiş ve geliş güzergahlarını, antrenman tesislerini ve kitle iletişim araçlarında yapılan açıklamaları da kapsama dahil ederek son derece geniş bir koruma alanı yaratmıştır. Kanunun temel felsefesi, sporu bir savaş veya düşmanlık alanı olmaktan çıkarıp, barışçıl ve kültürel bir etkinlik olarak muhafaza etmektir. 6222 sayılı Kanun, ihlallere karşı hem Türk Ceza Kanunu kapsamındaki suç tanımlarını genişletmiş hem de "seyirden yasaklanma" (spor müsabakalarını izleyememe) gibi çok katı ve caydırıcı idari/cezai yaptırımlar getirmiştir. Kanunun bu bütüncül ve önleyici yaklaşımı, toplumsal barışın korunmasında hayati bir rol oynamaktadır.

KİTLE İLETİŞİM ARAÇLARI VE SOSYAL MEDYA ÜZERİNDEN ŞİDDETİ TEŞVİK

Geleneksel medyanın yanı sıra, sosyal medya araçlarının yaygınlaşması, bireysel taraftarların ve spor kulübü yöneticilerinin milyonlarca kişiye anında ulaşmasını sağlamıştır. Bu dijital özgürlük, ne yazık ki kışkırtıcı, nefret dolu ve hakaret içerikli söylemlerin de hızla yayılmasına zemin hazırlamıştır. 6222 sayılı Kanun'un 22. maddesinin birinci fıkrası, bu tehlikeyi önceden öngörerek; "spor alanlarında veya spor müsabakalarında veya bunların yapılacağı yerlere gidiş ve geliş güzergahlarında ya da kitle iletişim araçlarıyla spor kulüplerine, sporculara, taraftarlara veya diğer kişilere yönelik olarak hakaret, tehdit içeren veya şiddeti teşvik edecek nitelikte açıklamada bulunulmasını" açıkça kabahat ve bazı hallerde suç olarak nitelendirmiştir. Kitle iletişim araçları ifadesi, internet sitelerini, televizyon ve radyo kanallarını, gazeteleri ve en önemlisi bireysel sosyal medya hesaplarını da kapsar. Failin evinde, bilgisayar başında veya cep telefonuyla attığı tek bir tweet dahi, kitleleri harekete geçirme ve şiddeti sokağa taşıma potansiyeline sahip olduğundan bu yasanın doğrudan denetim alanına girmektedir.

SPOR KULÜPLERİNE VE TARAFTARLARA YÖNELİK HAKARETİN ETKİSİ

Spor kulüpleri, milyonlarca taraftarın manevi ve duygusal bağlarla bağlandığı, tüzel kişiliğe sahip köklü sosyal kurumlardır. Bir spor kulübüne veya onun taraftar kitlesine yönelik olarak kitle iletişim araçlarından yapılan kaba, aşağılayıcı ve onur kırıcı hakaretler, sıradan bir kişisel hakaret davasının çok ötesinde toplumsal sonuçlar doğurur. Yargıtay 19. Ceza Dairesi'nin incelemesine konu olan olayda, bir şahsın kişisel Twitter hesabı üzerinden Beşiktaş Spor Kulübü'ne yönelik galiz küfürler içeren bir paylaşım yapması bu durumun en somut örneğidir. Spor kulüplerine yönelik bu tür ağır hakaretler, o kulübü destekleyen milyonlarca insanda doğal bir öfke, incinmişlik ve karşı tepki (reaksiyon) uyandırır. Taraftarlık psikolojisi gereği, kutsal kabul edilen renklere veya kulübe yapılan saldırılar, taraftarlarca kendilerine yapılmış gibi algılanır. Bu durum, dijital ortamda başlayan gerilimin, fiziksel spor alanlarına ve sokaklara taşınmasına zemin hazırlar.

ŞİDDETİ TEŞVİK ETMEK VE TARAFTARLARI KARŞI KARŞIYA GETİRME KRİTERİ

6222 sayılı Kanun'un 22/1. maddesindeki "şiddeti teşvik edecek nitelikte olma" unsuru, yapılan açıklamanın veya paylaşımın yaratacağı muhtemel toplumsal tehlikeyi ifade eder. Yargıtay, bir paylaşımın şiddeti teşvik edip etmediğini değerlendirirken son derece objektif ve sosyolojik kriterler kullanmaktadır. Paylaşımın yapıldığı platformun yaygınlığı, kullanılan kelimelerin ağırlığı ve taraftar grupları üzerindeki etkisi mercek altına alınır. Kararda da açıkça belirtildiği üzere, spor kulübüne yönelik galiz küfürlü paylaşımların, kulübü destekleyenlerde uyandıracağı öfke, müteakip (gelecek) müsabakalar esnasında rakip takım destekçilerinin karşı karşıya gelmesine yol açacak niteliktedir. İki takım arasındaki tarihi rekabet ve geçmiş uyuşmazlıklar da göz önünde bulundurulduğunda, bu tür kışkırtıcı paylaşımların taraflar arasında fiziki çatışma ve şiddete sebep olabileceği kaçınılmaz bir gerçektir. Dolayısıyla, söz konusu paylaşımın sadece ahlak dışı bir hakaret olmadığı, aynı zamanda toplumsal şiddeti doğrudan tetikleyen ve 6222 sayılı Kanun anlamında "şiddeti teşvik eden" bir eylem olduğu sabittir.

6222 SAYILI KANUN UYARINCA SEYİRDEN YASAKLANMA TEDBİRİ

6222 sayılı Kanun kapsamında hakaret içeren veya şiddeti teşvik eden açıklamalarda bulunan kişiler hakkında uygulanan en etkili ve caydırıcı yaptırımlardan biri "seyirden yasaklanma" koruma tedbiridir. Kanunun 18. maddesinde düzenlenen bu tedbire göre, kanunda tanımlanan suçlardan veya kabahatlerden dolayı hakkında soruşturma başlatılan kişiler, alkol veya uyuşturucu madde etkisinde spor alanlarına girenler ve şiddeti teşvik edenler, geçici bir süreyle spor müsabakalarını stadyum ve salonlarda izlemekten (seyirden) yasaklanırlar. Seyirden yasaklanan kişilerin en büyük yükümlülüğü, taraftarı olduğu takımın müsabaka günlerinde ve saatlerinde, en yakın karakola giderek imza vermesidir (adli kontrol benzeri bir yükümlülük). Bu yaptırım, holiganların ve sosyal medyada klavye silahşörlüğü yaparak şiddeti körükleyenlerin spor alanlarından tamamen arındırılmasını amaçlar. Seyirden yasaklanma tedbirine uymayanlar hakkında ayrıca adli para cezaları ve hapis cezaları da gündeme gelebilmektedir.

YARGITAY 19. CEZA DAİRESİ KARARININ HUKUKİ ANALİZİ

Yargıtay 19. Ceza Dairesi'nin 2019/28151 Esas ve 2020/7047 Karar sayılı ilamı, siber alandaki taraftar davranışlarının spor hukuku ve ceza hukuku çerçevesinde nasıl konumlandırılması gerektiğini gösteren çığır açıcı bir içtihattır. Yerel mahkemenin ve savcılığın kabahatlinin Twitter paylaşımını basit bir hakaret eylemi olarak görüp 6222 sayılı Kanun kapsamı dışında tutma eğilimine karşı, Yargıtay son derece geniş ve vizyoner bir yorum getirmiştir. Üst mahkeme, "o... çocuğu Beşiktaş diyeceğiz" şeklindeki paylaşımın Beşiktaş kulübünü rencide edeceğini, taraftarlarda öfke yaratacağını ve gelecek maçlarda rakip taraftarlarla çatışma çıkarma riski taşıdığını belirterek, eylemin 6222 sayılı Kanun’un 22/1. maddesindeki "şiddeti teşvik edecek nitelikte olma" unsurunu mutlak surette gerçekleştirdiğine hükmetmiştir. Bu karar, sosyal medya platformlarının sporda şiddetin en büyük besleyicisi haline geldiği günümüzde, siber holiganlığa karşı yargının gösterdiği tavizsiz duruşun ve yasal sınırların en net kanıtıdır.

SOSYAL MEDYA KULLANICILARI VE TARAFTARLAR İÇİN HUKUKİ REHBER

Spor kulübü taraftarları, dernek yöneticileri ve sosyal medya fenomenleri, dijital alanda yaptıkları paylaşımların yasal sorumluluklarının bilincinde olmalıdır. Takım sevgisi veya rakip takıma yönelik eleştiri sınırları, hiçbir koşulda hakaret, küfür, tehdit veya şiddet çağrısı boyutuna ulaşmamalıdır. Siber Suçlarla Mücadele ekipleri ve spor güvenlik şubeleri, sosyal medya platformlarını sürekli olarak taramakta ve spor kulüplerine yönelik bu tür paylaşımları tespit ederek failler hakkında 6222 sayılı Kanun kapsamında yasal işlem başlatmaktadır. Bir taraftarın anlık bir öfkeyle veya beğeni (etkileşim) alma amacıyla yaptığı bir paylaşım, onun ömür boyu veya uzun yıllar boyunca stadyumlara girmesinin yasaklanmasına, adli sicil kaydının bozulmasına ve ağır idari para cezalarıyla karşılaşmasına neden olabilir. Sporda centilmenliğin korunması, sadece sporcuların saha içindeki davranışlarıyla değil, taraftarların da klavye başındaki sorumluluk bilinciyle mümkündür.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.