TALİMAT İCRASINDA ŞİKAYET YETKİSİ KURALLARI

İcra ve iflas hukuku, alacaklının alacağına en hızlı şekilde kavuşmasını hedeflerken borçlunun ve üçüncü kişilerin de haklarını korumak amacıyla katı kurallara bağlanmıştır. Bu kuralların başında, icra müdürlüklerince gerçekleştirilen işlemlerin denetlenmesini sağlayan "şikayet" müessesesi gelmektedir. İcra müdürünün hukuka aykırı veya usulsüz işlemlerine karşı yapılacak şikayetlerin hangi mahkemede inceleneceği hususu genel olarak kanunda belirlenmiştir. Ancak takibin yürütüldüğü asıl icra dairesi ile haciz işlemlerinin gerçekleştirildiği talimat icra dairesi farklı yargı çevrelerinde yer aldığında yetkili icra mahkemesinin tespiti karmaşık bir hal alabilmektedir. Yargıtay’ın yerleşik ve kanuna dayalı içtihatları uyarınca, talimat yoluyla gerçekleştirilen haciz işlemlerinde, haczin doğrudan uygulanış tarzına, sırasına veya talimat dairesince konulan iştirak hacizlerine ilişkin şikayetleri inceleme yetkisi, talimat icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine aittir. Asıl icra dairesinin bu yöndeki şikayetleri inceleme yetkisi bulunmamaktadır.

İCRA ENFAZ HUKUKUNDA ŞİKAYET MÜESSESESİ VE GENEL YETKİ

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesinde düzenlenen şikayet, icra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı olan veya hadiseye uygun bulunmayan işlemlerinin iptali ya da düzeltilmesi amacıyla başvurulan kendine özgü bir idari denetim yoludur. Şikayet başvurusu, icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesine yapılır. İİK’nın 4. maddesi uyarınca genel yetki kuralı, takibin yapıldığı icra dairesinin işlemlerine karşı o icra dairesinin yargısal denetimini yapan icra mahkemesinin yetkili olmasıdır. Şikayet süresi genel olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün olup, hakkın yerine getirilmemesinden veya kamu düzenine aykırılıktan kaynaklanan şikayetler ise süreye tabi değildir.

TALİMAT İCRA DAİRESİNİN GÖREV VE YETKİ ALANI

Bir icra takibinde haczedilecek malvarlığı unsurlarının (taşınır veya taşınmaz mallar) asıl icra dairesinin yetki alanı dışında bulunması halinde, İİK m. 79 uyarınca haczin yapılması için malların bulunduğu yerin icra dairesine talimat (istinabe) yazılır. Talimat dairesi, asıl icra dairesinin verdiği talimatı yerine getirmekle yükümlü yardımcı bir organdır. Talimat icra dairesinin yetkisi, haciz işlemini fiziken gerçekleştirmek, menkul malları muhafaza altına almak ve bunların kıymet takdirini yapmakla sınırlıdır. Talimat dairesi asıl takibin esasına ilişkin kararlar alamaz, ancak haciz işleminin yapılması sırasında ortaya çıkan fiili durumlarla ilgili kararları re'sen tesis eder.

ASİL DAİRE VE TALİMAT DAİRESİ İŞLEMLERİ ARASINDAKİ FARK

İcra takibinde asıl icra dairesi takibin yürütüldüğü, borçluya ödeme emrinin gönderildiği, itirazların toplandığı ve paranın paylaştırıldığı ana merkezdir. Talimat dairesi ise sadece haciz ve satış gibi fiili işlemlerin yürütülmesi için istinabe edilen dairedir. Bu iki dairenin görev ayrımı, bunlara karşı yapılacak şikayetlerin yetki sınırını da belirler. Takibin esasına ilişkin olan, yani borca itiraz, takibin iptali, ödeme iddiaları veya paraların paylaştırılmasına ilişkin şikayetler esas takibin yapıldığı asıl icra mahkemesince çözülür. Buna karşılık, haciz işleminin yapılış şekli, haczedilemezlik iddiaları veya talimat dosyasından verilen kararlara yönelik şikayetler ise talimat icra mahkemesinin görev alanına girer.

İŞTİRAK HACZİ VE HACZE İLİŞKİN ŞİKAYETLERİN USULÜ

İştirak haczi, bir alacaklının daha önce başka bir icra dosyası üzerinden haczedilmiş olan mallara kendi alacağı için de iştirak etmesi işlemidir. Somut olayda alacaklı, talimat icra dairesi olan Silivri İcra Müdürlüğünce yürütülen talimat dosyası üzerinden konulmuş olan iştirak haczinin kaldırılması amacıyla şikayette bulunmuştur. Bu iştirak haczi işlemi, asıl icra dairesi olan Bakırköy İcra Müdürlüğünün bir işlemi olmayıp, talimatı yerine getiren Silivri İcra Müdürlüğünün doğrudan kendi dosyasından tesis ettiği bir işlemdir. Bu nedenle, haciz işlemiyle doğrudan ilgili olan bu kararın hukuka uygunluğu ancak talimat icra dairesinin bağlı bulunduğu icra hukuk mahkemesi tarafından denetlenebilir.

İCRA HUKUKUNDA OLUŞAN YETKİ UYUŞMAZLIKLARI

Mahkemeler arasındaki yetki uyuşmazlıkları, davacıların hak arama süreçlerini uzatan ve usuli tıkanmalara neden olan durumlardır. Somut olayda Silivri İcra Hukuk Mahkemesi şikayetin asıl icra dairesinin bağlı olduğu Bakırköy İcra Mahkemesinde görülmesi gerektiğini belirterek yetkisizlik kararı vermiş; Bakırköy İcra Mahkemesi ise işlemin talimat dairesince yapıldığını vurgulayarak karşı yetkisizlik kararı vermiştir. Karşılıklı olarak kesinleşen bu yetkisizlik kararları neticesinde olumsuz yetki uyuşmazlığı meydana gelmiş ve dosya merci tayini için Yargıtay’a gönderilmiştir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, yasa hükümlerini açıkça yorumlayarak uyuşmazlığı nihayete erdirmiştir.

MAHKEMELERİN TALİMAT HACZİ ŞİKAYETLERİNDE KARAR USULÜ

Yargıtay kararında açıkça belirtildiği üzere, İİK'nın 79. maddesinin uygulanması gereken durumlarda talimat dairesinin yaptığı haciz işlemlerine yönelik şikayetleri inceleme yetkisi talimat mahkemesine aittir. Bu yetki kamu düzenine ilişkin olup taraflarca sözleşmeyle değiştirilemez. Mahkemelerin bu tür şikayetlerde yetkisizlik kararı vermeden önce, şikayet konusu işlemin hangi icra dairesi tarafından tesis edildiğini dosya kapsamından saptaması gerekir. Eğer şikayet edilen işlem talimat dairesinin haciz uygulamasına ilişkin bir karar ise (örneğin iştirak haczi, muhafaza tedbirleri veya kıymet takdirine itiraz), yetkisizlik kararı verilmeksizin işin esasına girilmeli ve karar tesis edilmelidir.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Danıştay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.