TRAFİK KUSUR RAPORLARINDA ÇELİŞKİ VE ÇÖZÜMÜ

Bir trafik kazası saniyeler içinde olup biter ama hukuki yankıları yıllarca sürebilir. Kazanın hemen ardından polis tarafından tutulan kaza tespit tutanağı, olayın ilk ve en önemli kanıtıdır. Ancak, bazen o tutanaktaki "tam kusurlu" ibaresi ile daha sonra mahkemece atanan bilirkişinin "kusursuz" tespiti taban tabana zıt olabilir. Bir başka bilirkişi ise dosyaya gelip "herkes yüzde elli suçlu" diyebilir. Tek bir kaza, üç farklı senaryo ve üç farklı suçlu... Peki, hakim bu durumda kimi dinleyecektir? "En son gelen rapor en iyisidir" diyerek kestirip atabilir mi? Yoksa gerçek adaletin peşinde, bilimsel bir üst kurulun kapısını mı çalmalıdır? Trafik kusur oranlarındaki her bir yüzde, ödenecek tazminatın binlerce lira değişmesi anlamına gelir.

Yargıtay’ın emsal kararlarına göre, trafik kazası nedeniyle açılan tazminat davalarında "kusur oranlarının" duraksamaya yer vermeyecek şekilde tespiti şarttır. Eğer kaza tespit tutanağı ile bilirkişi raporu arasında veya iki farklı bilirkişi raporu arasında kusur yönünden bir çelişki varsa, mahkeme bu çelişkiyi gidermeden karar veremez. Çelişkiyi görmezden gelip herhangi bir rapora itibar etmek, "eksik inceleme" (incomplete examination) nedeniyle bozma nedenidir. Hakim; Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) veya Karayolları Fen Heyeti gibi uzman kuruluşlardan oluşan yeni bir kuruldan, tüm delilleri harmanlayan gerekçeli bir rapor aldırmak zorundadır. Bu makalemizde, trafik kazalarında kusur tespiti usulünü, raporlar arasındaki çelişkilerin giderilmesi zorunluluğunu, uzman kurulların inceleme kriterlerini ve Yargıtay’ın "kesinlik" ilkesi üzerine kurulu güncel bozma yaklaşımlarını akademik bir perspektifle ele alacağız.

TRAFİK KAZALARINDA KUSUR TESPİTİ

Trafik kazası tazminat davalarının temel direği kusurdur. Borçlar Kanunu çerçevesinde tazminatın miktarı, tarafların kazanın oluşumundaki kusur oranlarına göre belirlenir. Kusur; kurallara aykırılık, dikkatsizlik ve tedbirsizlik hallerinin matematiksel bir ifadesidir (%25, %50, %100 vb.).

Mahkeme, kazayı bizzat görmediği için teknik bir incelemeye ihtiyaç duyar. Bu inceleme, fizik kuralları, trafik mevzuatı ve araçların çarpışma dinamikleri üzerinden yapılır. Ancak her uzmanın bakış açısı farklı olabilir.

KAZA TESPİT TUTANAĞININ ÖNEMİ

Kaza anında olay yerine gelen trafik polisleri veya jandarmanın tuttuğu tutanak, olayın "sıcağı sıcağına" tespiti olduğu için çok değerlidir. Fren izleri, araçların son duruş pozisyonları ve yol durumu bu tutanakta yer alır.

Ancak kaza tespit tutanağı bir "kesin hüküm" değildir. Tutanaktaki kusur değerlendirmesi idari bir işlemdir ve yargılama sırasında aksinin ispat edilmesi her zaman mümkündür. Bilirkişi raporlarının büyük çoğunluğu bu tutanaktaki veriler üzerinden yükselir.

BİLİRKİŞİ RAPORLARI ARASINDAKİ ÇELİŞKİLER

Yargılama aşamasında bazen ilk bilirkişi, kaza tutanağını hatalı bulur. Davalı taraf itiraz edince alınan ikinci rapor ise ilkinden tamamen farklı bir sonuca varabilir. Emsal vakada olduğu gibi; polisin "yüzde yüz suçlu" dediği bir sürücüye, bir bilirkişi "suçsuz", diğeri "yarı kusurlu" diyebilir.

Bu durum, adaletin terazisinin dengesinin bozulması demektir. Hakim, "bilirkişi heyeti daha kalabalık, o zaman onlar haklıdır" veya "en son gelen rapor günceldir" mantığıyla hareket edemez.

ÇELİŞKİNİN GİDERİLMESİ ZORUNLULUĞU

Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Yargıtay içtihatları gereği, dosyadaki raporlar birbirini tutmuyorsa hakim bu çelişkiyi re'sen (kendiliğinden) gidermelidir. Çelişkiyi gidermek, her iki raporun neden farklı olduğunu analiz eden, hataları ayıklayan ve gerçek kusur oranını şüpheye yer bırakmadan belirleyen yeni bir inceleme yaptırmaktır.

Çelişkili raporlara dayanarak verilen hükümler, temyiz aşamasında "delillerin tam olarak toplanmaması" gerekçesiyle bozulur. Çünkü tazminatın miktarı doğrudan bu "şüpheli" orana dayanmaktadır.

ÜST KURUL İNCELEMESİ (ATK, İTÜ, KARAYOLLARI)

Yargıtay, kusur çelişkilerinin giderilmesi için mahkemelere adres gösterir: Adli Tıp Kurumu (ATK) Trafik İhtisas Dairesi, İTÜ Karayolları Fen Heyeti veya Karayolları Genel Müdürlüğü'nden seçilecek uzmanlar.

Bu kurumlar, "Bilirkişilerin Bilirkişisi" pozisyonundadır. Dosyadaki tüm fotoğrafları, çarpışma noktalarını, yolun eğimini ve tanık ifadelerini tek tek irdelerler. Hazırladıkları rapor, önceki raporlardaki çelişkileri neden kabul etmediklerini de bilimsel olarak açıklamalıdır.

ADLİ TIP KURUMU GENİŞLETİLMİŞ UZMANLAR HEYETİ

Eğer çelişki hala devam ediyorsa veya ATK'nın raporuna da ciddi bilimsel itirazlar varsa, dosya ATK Genişletilmiş Uzmanlar Heyeti'ne gider. Bu kurulun verdiği karar, artık "duraksamaya yer bırakmayan" nihai teknik görüştür. Mahkeme bu rapora göre tazminat miktarını belirleyerek kararını verir.

YARGITAY'IN "DURAKSAMAYA YER VERMEYECEK TESPİT" İLKESİ VE SONUÇ

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin bu emsal kararı (2014/10041 K.), mahkemelerin "kolaya kaçmasını" engellemektedir. Bir tarafta %100 kusur, diğer tarafta %50 kusur varken ortayı bulmak adalet değildir. Yargıtay, "Kusuru yeniden, duraksamaya yer vermeyecek şekilde tespit ettir" diyerek mahkemenin eksik incelemesini bozmuştur.

Sonuç olarak; trafik kazası davaları sadece rakamların değil, gerçeklerin kavgasıdır. Kusur oranındaki küçük bir değişim, bir tarafın tüm malvarlığını kaybetmesine veya diğer tarafın hakkına kavuşamamasına neden olabilir. Adalet, çelişkili raporların arasında kaybolmak değil, bilimsel verilerin ışığında o çelişkileri yok etmektir. Bir trafik kazasında suçlunun kim olduğu, polisin tutanağıyla başlayıp, uzman kurulun son imzasıyla biten bir titizlik sürecidir. Yargıtay’ın bu tavizsiz yaklaşımı, kazazedenin hakkını milimetrik bir doğrulukla teslim etmeyi amaçlar.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.