TCK 223 – Ulaşım Araçlarının Kaçırılması veya Alıkonulması Suçu

Suçun Tanımı ve Hukuki Niteliği

Türk Ceza Kanunu’nun 223. maddesinde düzenlenen ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması suçu, toplu taşıma ve ulaşım güvenliğini korumaya yönelik, kamu güvenliğine karşı suçlar arasında yer alan bir düzenlemedir. Bu suç tipi, ulaşım araçlarının cebir, tehdit veya hile yoluyla kontrol altına alınması suretiyle kamu düzeninin ve yolcu güvenliğinin tehlikeye sokulmasını cezalandırmaktadır.

TCK 223/1 – “Kara, deniz veya hava ulaşım araçlarını cebir veya tehdit kullanarak kaçıran veya alıkoyan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

TCK 223/2 – “Bu suçun işlenmesi sırasında başka bir suçun işlenmesi hâlinde, ayrıca bu suçtan dolayı da cezaya hükmolunur.”

TCK 223/3 – “Suçun, yolcuların hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olacak şekilde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.”

TCK 223/4 – “Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama veya kasten öldürme suçlarının işlenmesi hâlinde, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümler uygulanır.”

Madde, birden fazla fıkra ile düzenlenmiş olup suçun temel hali, nitelikli halleri ve içtima hükümleri birlikte ele alınmıştır.

Korunan Hukuki Değer

Bu suçla korunan temel hukuki değer kamu güvenliği ve ulaşım güvenliğidir. Bunun yanında yolcuların yaşam hakkı, vücut bütünlüğü ve mal güvenliği de dolaylı olarak koruma altına alınmaktadır. Ulaşım araçlarının güvenli şekilde işletilmesi, modern toplum düzeninin temel unsurlarından biri olduğundan, bu güvenliğin ihlali ciddi yaptırımlara bağlanmıştır.

Maddi Unsurlar

Suçun maddi unsurları fail, mağdur, fiil, netice ve nedensellik bağı çerçevesinde incelenir.

Fail herkes olabilir. Suç özgü suç değildir.

Mağdur, ulaşım aracında bulunan kişiler ve dolaylı olarak toplumun tamamıdır.

Fiil, kara, deniz veya hava ulaşım araçlarının cebir veya tehdit kullanılarak kaçırılması veya alıkonulmasıdır. Kaçırma, aracın hâkimiyetinin ele geçirilmesi; alıkoyma ise mevcut kontrolün hukuka aykırı şekilde sürdürülmesidir.

Netice bakımından suç, tehlike suçu niteliğindedir. Aracın fiilen zarar görmesi veya bir zarar meydana gelmesi şart değildir.

Nedensellik bağı, cebir veya tehdit ile aracın kontrolünün ele geçirilmesi arasında kurulmalıdır.

Manevi Unsur

Bu suç yalnızca kastla işlenebilir. Failin, ulaşım aracını cebir veya tehdit yoluyla kontrol altına alma iradesi bulunmalıdır. Doğrudan kast esastır. Olası kast da mümkündür. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.

Hukuka Aykırılık Unsuru ve Hukuka Uygunluk Nedenleri

Fiilin hukuka aykırı olması için herhangi bir hukuka uygunluk nedeninin bulunmaması gerekir. Bu suç bakımından hukuka uygunluk nedenlerinin uygulanma alanı oldukça sınırlıdır. Zorunluluk hali gibi istisnai durumlar teorik olarak gündeme gelebilir; ancak uygulamada oldukça dar yorumlanır.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri

• Teşebbüs mümkündür. Failin icra hareketlerine başlayıp tamamlayamaması hâlinde teşebbüs hükümleri uygulanır.
• İştirak hükümleri uygulanabilir. Birden fazla kişi birlikte suç işleyebilir.
• İçtima bakımından madde özel düzenleme içermektedir. Suç sırasında başka suçlar işlenirse ayrıca cezalandırma yapılır.

Nitelikli Haller

TCK 223/3 – “Suçun, yolcuların hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olacak şekilde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.”

Bu düzenleme, suçun yolcular açısından ağır tehlike yaratması hâlinde cezanın artırılmasını öngörmektedir. Özellikle uçak, otobüs veya gemi gibi araçlarda bu tehlike daha belirgin hale gelir.

Daha Az Cezayı Gerektiren Haller ve İndirim Sebepleri

Kanunda bu suça özgü özel bir indirim nedeni düzenlenmemiştir. Ancak genel hükümler çerçevesinde takdiri indirim uygulanabilir.

TCK 62 – “Failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları…” dikkate alınarak cezada indirim yapılabilir.

Artırım Sebepleri

Yolcuların hayatı veya sağlığı açısından tehlike yaratılması hâli, özel artırım sebebidir. Bunun dışında suç sırasında başka suçların işlenmesi hâlinde ayrıca cezalandırma yapılması, fiilen cezai yükü artırmaktadır.

Şikâyet – Re’sen Soruşturma Durumu

Bu suç şikâyete tabi değildir. Cumhuriyet savcılığı tarafından re’sen soruşturulur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Suçun yargılamasında görevli mahkeme genellikle Ağır Ceza Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Yaptırım ve Hukuki Sonuçlar

TCK 223/1 uyarınca suçun temel hali için beş yıldan on yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Nitelikli hâllerde ceza artırılır ve ayrıca işlenen diğer suçlar bakımından da cezaya hükmolunur. Mahkûmiyet halinde adli sicil kaydı oluşur ve çeşitli hak yoksunlukları gündeme gelebilir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.