UYUŞTURUCU TİCARETİNDE USUL VE ESAS

Uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin imali, ithali, ihracı, sevki veya ticareti toplum sağlığı ve kamu düzeni açısından en ağır yaptırımlara bağlanan suç tipleri arasındadır. Ceza Kanunumuzda bu eylemler uyuşturucu madde ticareti (TCK m. 188) kapsamında ağır hapis cezası ile yaptırımlandırılırken, kişisel tüketim amacıyla uyuşturucu madde bulundurulması (TCK m. 191) ise daha hafif cezalara ve tedavi/denetimli serbestlik gibi alternatif güvenlik tedbirlerine tabi kılınmıştır. Ceza yargılamasında bu iki suç tipi arasındaki ayrımın yapılması, sanıkların geleceği açısından hayati derecede öneme sahiptir. Diğer taraftan, ceza mahkemelerinin verdikleri kararların Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca hangi niteliğe sahip olduğu ve bu kararlara karşı hangi yasal yollara başvurulabileceği hususu usul hukukunun en temel konularındandır. Yargıtay’ın yerleşik kararları çerçevesinde, ceza mahkemesince verilen "hüküm kurulmasına yer olmadığına" dair kararlar CMK’nın 223. maddesi anlamında nihai bir "hüküm" niteliğinde olmayıp temyiz denetimine tabi tutulamaz. Ayrıca, sanığın kastının uyuşturucu ticareti mi yoksa şahsi kullanım mı olduğunun tespitinde olay tutanağı ve uyuşturucu maddelerin ele geçiriliş biçimi belirleyici kriterdir.

CEZA MUHAKEMESİ KANUNUNDA HÜKÜM KAVRAMI VE TÜRLERİ

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223. maddesi, mahkemece verilecek kararlardan hangilerinin "hüküm" niteliğinde olduğunu sınırlı sayıda (numerus clausus) olacak şekilde düzenlemiştir. Kanuna göre; beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşme kararları birer hükümdür. Adli yargı sisteminde ilk derece mahkemelerinin yargılamayı sonlandıran kararları ancak bu yasal tiplerden birine uymak zorundadır. Hüküm niteliğindeki bu kararlar, kural olarak istinaf ve temyiz yasa yollarına konu edilebilirler. Kanunda sayılmayan karar tipleri ise yasa yolu denetimi açısından farklı usullere tabidir.

HÜKÜM KURULMASINA YER OLMADIĞINA KARARLARININ HUKUKİ NİTELİĞİ

Mahkemelerin, dava konusu eylemi tek bir fiil olarak kabul etmesi veya sanık hakkında zaten başka bir suçtan hüküm tesis edildiği gerekçesiyle mükerrer cezalandırmayı önlemek amacıyla verdiği "hüküm kurulmasına yer olmadığına" dair kararlar, CMK m. 223 kapsamında düzenlenen hüküm türlerinden biri değildir. Bu kararlar, davayı nihai olarak esastan çözen bir hüküm niteliği taşımadığından temyiz kanun yoluna tabi tutulamazlar. Yargıtay, önüne gelen dosyalarda bu tür kararların varlığı halinde esasa girmeksizin dosyayı usulüne uygun şekilde merciine iade etmekle yükümlüdür.

TEDAVİ VE DENETİMLİ SERBESTLİK KARARLARININ KANUN YOLU

TCK’nın 191. maddesi uyarınca kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan dolayı verilen "tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına" ilişkin kararlar da nihai bir mahkûmiyet hükmü niteliğinde değildir. Yargıtay’ın istikrar kazanmış daire kararlarına göre, bu kararlar durma kararı niteliğinde olup, doğrudan temyiz edilmeleri mümkün değildir. Bu kararlara karşı başvurulabilecek kanun yolu "itiraz" (CMK m. 267) yoludur. Cumhuriyet savcısı veya sanık tarafından yapılan başvurular, temyiz incelemesi yapan Yargıtay ceza dairelerince incelenmez; gerekli kararların verilmesi için dosya yetkili ve görevli itiraz merciine (genellikle en yakın Ağır Ceza Mahkemesine) gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na iade edilir.

UYUŞTURUCU MADDE TİCARETİ VE BULUNDURMA SUÇU AYRIMI

Bir olayda ele geçirilen uyuşturucu maddenin ticari amaçlı mı yoksa şahsi kullanım amaçlı mı olduğunun belirlenmesinde Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun belirlediği objektif kriterler uygulanır. Birinci kriter, uyuşturucu maddenin miktarıdır. Sanığın üzerinde veya adresinde bulunan uyuşturucu miktarının, şahsi yıllık kullanım sınırlarını bariz şekilde aşması ticaret kastını gösterir. İkinci kriter, uyuşturucu maddenin bulundurulduğu yer ve ele geçiriliş şeklidir. Maddelerin küçük paketçikler (fişek tabir edilen) halinde satışa hazır bulunması, hassas terazi, paketleme malzemeleri veya uyuşturucu ticaretinden elde edildiği değerlendirilen çok miktarda bozuk para ile bir arada bulunması ticaret kastına işaret eder. Üçüncü kriter ise failin davranışları ve yakalanma anındaki fiili durumdur.

FAİLİN KASTININ SEZİLMESİ VE ELE GEÇİRİLİŞ ŞEKLİ

Kastın belirlenmesinde sanığın samimi ikrarları veya kolluk görevlilerinin tanzim ettiği olay tutanakları büyük önem taşır. Kolluğun fiziki takibi, sanığın uyuşturucu maddeyi başka bir şahsa devrederken veya satarken suçüstü yakalanması gibi durumlar, kastın uyuşturucu madde ticareti olduğunu şüpheye yer bırakmayacak biçimde ortaya koyar. Sanığın uyuşturucuyu sadece kullandığını iddia etmesi, ele geçiriliş şekli ve olay tutanağındaki somut tespitler karşısında tek başına savunma değeri taşımaz. Mahkeme, sanığın bu yöndeki soyut savunmalarına itibar etmek yerine maddi delillere göre karar vermelidir.

CEZA MAHKEMELERİNDE DELİL YETERLİLİĞİ VE BERAATİN BOZULMASI

Karara konu somut olayda, yerel mahkeme sanıklardan biri hakkında uyuşturucu ticareti suçundan beraat kararı vermiştir. Ancak Yargıtay, olay tutanağının içeriğini, suç konusu uyuşturucu maddelerin ele geçiriliş şeklini ve tüm dosya kapsamını inceleyerek sanığın uyuşturucu madde ticareti suçunu işlediğinin sabit olduğunu saptamıştır. Sanığın mahkûmiyeti yerine dosya kapsamıyla bağdaşmayan gerekçelerle beraat ettirilmesi hukuka aykırı bulunmuş ve beraat hükmü bozulmuştur. Ceza muhakemesinde beraat kararı verilebilmesi için suçun işlendiğinin sabit olmaması veya şüpheden sanık yararlanır ilkesinin uygulanması gerekir; delillerin açıkça suçun işlendiğini gösterdiği durumlarda beraat kararı verilmesi bozma nedenidir.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Danıştay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.