YAPI DENETİMİNİN HASARDAN SORUMLULUĞU

Ülkemizin deprem kuşağında yer alması ve yapı stokunun güvenliği meselesi, inşaat faaliyetlerinin çok sıkı bir kamusal denetime tabi tutulmasını hayati bir zorunluluk kılmaktadır. İnşaat sözleşmeleri (eser sözleşmeleri) kapsamında yüklenicilerin (müteahhitlerin) ayıpsız ve fen kurallarına uygun yapı inşa etme borcu bulunmakla birlikte, bu inşaat sürecinin mevzuata uygunluğunu denetlemek üzere "Yapı Denetim Kuruluşları" yasal bir zorunluluk olarak ihdas edilmiştir. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun uyarınca yapı denetim şirketleri; can ve mal güvenliğini teminen imalatın projeye, ruhsat ve eklerine, fen ve sanat kurallarına uygun yapılmasını denetlemekle kamu adına görevlendirilmişlerdir. Ancak inşaat sonrasında (özellikle iskân alındıktan sonra) ortaya çıkan çatı akmaları, cephe dökülmeleri, taşıyıcı sistem hasarları veya yalıtım eksiklikleri gibi yapı hasarlarında alt derece mahkemeleri, yapı denetim şirketlerinin sorumluluğunu göz ardı ederek davaları yalnızca müteahhide yöneltmekte ve yapı denetim şirketi hakkındaki davaları "husumet ehliyeti yokluğu" gerekçesiyle reddetmektedir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin inşaat hukuku ve tazminat sorumluluğunda çığır açan bu emsal kararı; yapı denetim şirketlerinin hem 4708 sayılı yasadan hem de yapı denetim hizmet sözleşmesinden kaynaklanan asli denetim sorumluluğu bulunduğunu, çatı ve diğer ayıplı imalat hasarlarından dolayı yapı sahibine karşı müteahhit ile birlikte "kusuru oranında müteselsilen" sorumlu olduğunu ve davanın yapı kullanma izninin (iskân) alınmasından itibaren 2 yıllık süre içinde açılması halinde yapı denetim şirketinin de tazminata mahkûm edilmesi gerektiğini tescil ederek alt derece mahkemesinin husumetten ret kararını kesin olarak bozmuştur.

Uygulamada yapı denetim şirketleri, "Biz sadece devlete karşı idari olarak sorumluyuz, yapı sahibine karşı hukuki veya mali bir sorumluluğumuz yoktur" gibi konforlu bir savunmanın arkasına sığınmaktaydı. Oysa Yargıtay 15. Hukuk Dairesi bu hatalı algıyı tamamen yıkmıştır. Yapı denetim sözleşmesi, doğrudan yapı sahibi ile yapı denetim kuruluşu arasında akdedilen ve kamu düzenini ilgilendiren bir hizmet sözleşmesidir. Müteahhidin inşaatı eksik veya fen kurallarına aykırı yapması (örneğin çatıyı kalitesiz yapması) durumunda, yapı denetim firması bu hatayı inşaat aşamasında tespit edip düzelttirmekle yükümlüdür. Bu denetim görevini ihmal eden firma, hasarın ortaya çıkmasında müteahhit kadar kusurludur. Yargıtay'ın bu kararı, inşaat sahiplerinin (arsa sahipleri, kat malikleri) mağduriyetlerini gidermek için çift kollu bir tazminat güvencesi sağlamıştır. Yapı sahipleri artık sadece iflas etme veya ortadan kaybolma ihtimali yüksek olan müteahhitleri değil, aynı zamanda mali gücü ve sigortası bulunan yapı denetim şirketlerini de dava ederek zararlarını kuruşu kuruşuna tahsil edebilmektedirler. Bu karar, Türkiye'deki yapı denetim firmalarını masa başı imzalardan uzaklaştırıp şantiyelerde aktif ve titiz denetimler yapmaya zorlayan en büyük yargısal kamçıdır.

YAPI DENETİM KANUNU VE ESASLARI

4708 sayılı Kanun'un 1. ve 2. maddeleri uyarınca yapı denetim kuruluşlarının temel amacı can ve mal güvenliğini korumaktır.

Bu amaç doğrultusunda yapı denetim firmaları; zemin etüdünden projelendirmeye, beton dökümünden çatı imalatına kadar inşaatın her aşamasını denetlemek ve projeye aykırı imalatları durdurarak ilgili mercilere bildirmekle kanunen görevlidir. Bu denetimin ihmali doğrudan yasal sorumluluğu tetikler.

YÜKLENİCİ İLE MÜTESELSİL SORUMLULUK

İnşaattaki eksik, hatalı ve ayıplı imalatlar nedeniyle ortaya çıkan hasarlardan yüklenici (müteahhit) bizzat sorumludur.

Ancak yapı denetim şirketi de bu hatalı imalatı denetleme ve engelleme görevini yerine getirmediği için zararın doğumuna sebebiyet vermiştir. Borçlar Kanunu'nun haksız fiil ve sözleşmeye aykırılık hükümleri uyarınca, her iki davalı da yapı sahibine karşı 'kusurları oranında müteselsilen' sorumludur.

YAPI HASARLARI VE AYIPLI İMALAT

Somut olayda inşa edilen yapının çatısı; uygulama projelerine, imar ruhsatına ve fen-sanat kurallarına tamamen aykırı, eksik ve kusurlu yapılmıştır.

Çatıdaki bu teknik ayıp, zamanla binada yapısal hasarlara ve akmalara yol açmıştır. Çatının denetimini yapıp onaylayan yapı denetim kuruluşu, görevini ağır şekilde ihmal etmiş sayılacağından, ortaya çıkan bu çatı hasarının onarım bedelinden doğrudan sorumlu tutulmuştur.

DAVA AÇMA SÜRESİ VE İSKÂN

Yapı denetim kuruluşlarına karşı açılacak tazminat davalarında dava açma süresi, Yapı Kullanma İzninin (İskân) alındığı tarihten itibaren başlar.

Yargıtay kararına göre, yapı denetim şirketinin sorumluluğuna gitmek için davanın iskân tarihinden itibaren 2 yıllık yasal süre (hak düşürücü / zamanaşımı süresi) içinde açılmış olması şarttır. Bu süre içinde açılan davalarda yapı denetim şirketinin zamanaşımı itirazları reddedilir.

HUSUMET EHLİYETİ VE HUKUKİ YARAR

Husumet ehliyeti (locus standi), bir davada kimin davacı kimin davalı olabileceğini belirleyen en temel usul kuralıdır.

Yerel mahkemenin, yapı denetim kuruluşunun yapı sahibine karşı doğrudan bir sorumluluğu olmadığı gerekçesiyle davayı husumetten reddetmesi ağır bir usul hatasıdır. Yapı denetim hizmet sözleşmesinin tarafı olan yapı sahibinin, denetim şirketine karşı dava açmakta doğrudan hukuki yararı ve husumet hakkı mevcuttur.

YARGITAY BOZMA KARARI VE ANALİZİ

Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin bu emsal kararı, inşaat sektöründe masa başı denetim dönemini kapatan tarihi bir hukuki devrimdir.

Karar sayesinde, şantiyeye uğramadan imza atan yapı denetim mühendislerinin ve firmalarının cezai ve hukuki sorumluluktan kaçamayacakları tescillenmiştir. Yapı sahipleri için sarsılmaz bir güvence sağlayan bu karar, deprem ülkesi olan Türkiye'de inşaat kalitesini artıracak en güçlü hukuki referanstır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir