U Dönüşü Kazalarında Bilinçli Taksir
Trafik hayatında güvenliğin sağlanabilmesi, karayolları üzerinde bulunan yatay ve dikey işaretlemelere, levhalara ve kurallara sürücülerin istisnasız olarak uymasıyla mümkündür. Kurallar, can ve mal güvenliğini korumak amacıyla getirilmiş bağlayıcı normlardır. Sürücülerin bu kuralları bilerek ve isteyerek ihlal etmeleri, yalnızca idari para cezasını gerektiren basit bir kural ihlali olarak kalmaz; aynı zamanda olası trafik kazalarında cezai sorumluluğun derecesini (basit taksir - bilinçli taksir ayrımı) belirleyen temel unsur haline gelir. Karayolu üzerinde "U dönüşü yapılamaz" yasaklama levhası bulunmasına rağmen, sürücünün bu yasağı güpegündüz veya gece vakti bilerek dikkate almaması ve aniden manevra yaparak karşı şeritten gelen başka bir araca çarpması ağır bir ihlaldir. Ceza hukuku sistemimizde bu durum "Bilinçli Taksir (TCK m. 22/3)" kapsamında değerlendirilir. Basit taksirde (neglience) fail, dikkatsizliği nedeniyle neticeyi öngöremezken; bilinçli taksirde (conscious negligence) fail, kural ihlali yaptığını ve bu ihlalin kazaya neden olabileceğini "öngörür" fakat tecrübesine, şansına veya becerisine güvenerek neticenin gerçekleşmeyeceğini ümit eder. Yasak U dönüşü levhası olan yerde dönüş yapan sürücü, karşıdan hızlıca araç gelebileceğini ve kazaya yol açabileceğini öngörmek zorundadır. Kazanın gerçekleşmesi durumunda artık cezasının basit taksire göre arttırılması zorunludur. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin bu makaleye konu olan emsal ve sarsıcı kararı, yasak levhasına rağmen U dönüşü yaparak kazaya sebebiyet veren sanık hakkında bilinçli taksir koşullarının oluştuğunu, bu nedenle cezasında TCK'nın 22/3. maddesi gereğince arttırım yapılması gerektiğini kesin çizgilerle ortaya koymaktadır. Karar uyarınca; levhayı hiçe sayan sürücü bilinçli taksirden cezalandırılır.
Uygulamada, şehir içi çift şeritli yolda aracıyla seyir halinde olan bir sürücü, yol ortasındaki refüj boşluğunda "U dönüşü yasaktır" levhası bulunmasına rağmen kestirme olsun diye dönüş yapmaktadır. Bu sırada karşı yönden kendi şeridinde normal hızda ilerleyen motosiklet sürücüsü aniden önüne çıkan bu araca çarpmaktadır. Çarpma sonucu motosiklet sürücüsü ağır şekilde yaralanmakta veya hayatını kaybetmektedir. Davalı sürücü hakkında "Taksirle Yaralama veya Öldürme" suçundan Asliye veya Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmaktadır. İlk derece ceza mahkemeleri bazen olayın "basit bir kaza" olduğunu, sanığın doğrudan çarpma kastı bulunmadığını belirterek bilinçli taksir hükümlerini uygulamadan basit taksirle cezalandırma yoluna gitmekteydi. Oysa Yargıtay 12. Ceza Dairesi, bu cezalandırmayı kanuna aykırı bularak kararı bozmaktadır. Yasak levhasına rağmen yapılan bu tehlikeli manevra, kazayı öngördüğünün kanıtıdır. TCK 22/3 uygulanarak ceza artırılmalıdır.
TAKSİR VE BİLİNÇLİ TAKSİR KAVRAMLAR
Ceza hukukunda taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir neticenin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.
Bilinçli taksir ise, kişinin öngördüğü neticenin gerçekleşmesini istememesine karşın, neticenin gerçekleşmeyeceğine yönelik ümitle hareket etmesidir (TCK m. 22/3). Bu iki kavram arasındaki sınır, ceza miktarı açısından muazzam bir fark yaratır.
TCK YİRMİ İKİNCİ MADDE
Taksir ve bilinçli taksir kurumlarını ve ceza artırım esaslarını düzenleyen Türk Ceza Kanunu’nun 22. maddesinin ilgili fıkraları şu şekildedir:
TCK Madde 22/3 -
"Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin gerçekleşmeyeceği ümidiyle hareket ederek fiili işlemesi halinde bilinçli taksir vardır; bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır."
Bu madde, kusurluluğun sınırıdır.
YASAK LEVHASINA RAĞMEN U DÖNÜŞÜ
U dönüşü yasak levhası, karayolunda o noktada dönüş yapmanın ölümcül riskler taşıdığını ilan eden resmi emirdir.
Sürücü, ehliyet sınavından itibaren bu levhanın anlamını ve orada dönüş yapmanın kazaya yol açacağını bilmek durumundadır. Levhayı görerek ve bilerek ihlal eden sürücü, kazanın gerçekleşebileceğini teorik ve pratik olarak öngörmüş kabul edilir. Bu nedenle eylem basit dikkatsizlik olamaz.
TRAFİK KAZALARINDA KUSUR VE ÖNGÖRÜ
Trafik kazalarındaki kusur tespiti, sürücünün kurallara riayet derecesine göre belirlenir.
Bilinçli taksirin tespiti için failin neticeyi somut olarak öngörmüş olması şarttır. U dönüşü yasağının bulunduğu yerde, karşı yönden gelen araçların kendi geçiş üstünlüklerine güvenerek yavaşlamayacaklarını öngören sürücü, "bana bir şey olmaz, ben dönerim" ümidiyle hareket ederek bilinçli taksir kusurunu işler.
BİLİNÇLİ TAKSİRDE CEZA ARTIRIMI ESASLARI
Bilinçli taksir durumunda mahkemece hükmolunacak ceza yasa gereği doğrudan artırılmak zorundadır.
Örneğin taksirle yaralama veya öldürme suçunun temel ceza aralığı belirlendikten sonra, TCK m. 22/3 uyarınca bu ceza 1/3 ile 1/2 oranında yukarı çekilir. Ayrıca bilinçli taksir halinde, cezanın adli para cezasına çevrilmesi veya ertelenmesi imkanları da oldukça zorlaşır.
SÜRÜCÜNÜN ASLİ KUSURU VE SORUMLULUĞU
Yasak yerde U dönüşü yapan sürücü, Karayolları Trafik Kanunu’na göre kazada tartışmasız "asli kusurlu"dur.
Karşı yönden gelen sürücünün hız sınırını aşmış olması veya hafif kusurlu olması, U dönüşü yapan sürücünün bilinçli taksir sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Zira asli ve ilk ihlal, kazaya doğrudan neden olan yasak dönüş manevrasıdır.
CMK UYARINCA TRAFİK BİLİRKİŞİSİ İNCELEMESİ
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde, trafik kazası ceza davalarında delil tespiti şu usulle yürütülür:
CMK m. 63 ve m. 139 uyarınca mahkeme, kaza mahallinde keşif yaparak olayın oluş şeklini inceler. Trafik ihtisas sahibi Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin trafik kürsülerinden "Kusur Raporu" alınır. CMK dairesinde hazırlanan bu raporlarda, kaza noktasındaki yasak levhasının varlığı, tabela görünürlüğü, fren izleri ve sürücülerin hızları HMK ve CMK normlarına göre analiz edilir. Levhanın varlığını saptayan teknik rapor, bilinçli taksir ceza artırımının temel kanıtıdır.
HUKUKİ YORUMLAR VE TRAFİK ADALETİ
Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin bu son derece kararlı ve caydırıcı emsal kararı, yollarda can veren binlerce insanın hakkını koruyan muazzam bir adalet abidesidir.
Sonuç olarak; yasak levhasına rağmen U dönüşü yaparak kazaya sebebiyet veren sürücünün eylemi basit taksir değil, TCK m. 22/3 uyarınca bilinçli taksirdir. Mahkemenin ceza artırımı uygulamayan kararı kanuna aykırıdır ve bozulmalıdır. Yargıtay, bu kararla trafik kurallarının ciddiyetini korumuş ve Türk ceza hukukuna paha biçilemez bir değer katmıştır.
SORU – CEVAP BÖLÜMÜ
Evet. Yargıtay emsal kararı gereğince bu kaza "Bilinçli Taksir" kapsamında sayılır ve taksirle yaralama veya öldürme suçundan alacağınız ceza 1/3 ile 1/2 oranında artırılarak hapis cezasına hükmedilir.
Basit taksirde kaza tamamen öngörülemeyen bir dikkatsizlik sonucu oluşur ve temel ceza verilir. Bilinçli taksirde ise sürücü kural ihlalini bilerek yapar ve ceza yasa gereği 1/3 ila 1/2 oranında artırılır.
Karşı tarafın hızlı olması onun da kusurlu olduğunu gösterir ancak sizin yasak yerde U dönüşü yapma şeklindeki "asli kusurunuzu" ve "bilinçli taksir" sorumluluğunuzu ortadan kaldırmaz.
Evet. TCK m. 53/6 uyarınca taksirle işlenen suçlarda belirli bir süre boyunca sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir. Bilinçli taksir halinde bu süre mahkemece daha uzun tutulmaktadır.
Hayır. Basit taksirle yaralama suçu şikayete tabidir ancak TCK m. 89/5 uyarınca "bilinçli taksirle" yaralamaya neden olunması durumunda suç şikayete tabi olmaktan çıkar. Mağdur şikayetten vazgeçse bile kamu davası devam eder.
Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.