TRAFİK SİGORTASI MANEVİ TAZMİNAT SORUMLULUĞU

Ülkemizde meydana gelen ölümlü, yaralanmalı veya maddi hasarlı trafik kazalarının ardından zarar gören üçüncü kişilerin zararlarının hızlıca karşılanması amacıyla, araç sahipleri için yasal olarak yaptırılması zorunlu olan "Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası)" ihdas edilmiştir. Kaza neticesinde zarar gören taraflar, açtıkları tazminat davalarında hem aracın sürücüsünü ve işletenini (ruhsat sahibini) hem de aracın trafik sigortasını yapan şirketi davalı olarak göstermektedirler. Davacılar bu davalarda haklı olarak uğradıkları tedavi giderleri, iş göremezlik bedelleri gibi maddi tazminatların yanında, kazanın yarattığı derin acı, ızdırap ve ruhsal çöküntünün telafisi için "Manevi Tazminat" da talep etmektedirler. Ancak sigorta hukukunun en temel ve değişmez kuralı, Zorunlu Trafik Sigortası poliçesinin sadece "maddi ve bedensel zararları" teminat altına almasıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun (KTK) 92. maddesinin (f) bendi ile Zorunlu Trafik Sigortası Genel Şartları’nın 3. maddesinin (e) bendi uyarınca, manevi zararlar ve buna bağlı tüm yan talepler trafik sigortası teminat kapsamının kesin olarak dışındadır. Dolayısıyla sigorta şirketinin manevi tazminattan hiçbir sorumluluğu bulunmadığı gibi, bu manevi tazminat talebine isabet eden yargılama gideri, vekalet ücreti, harçlar ve faiz gibi ikincil (fer'i) borçlardan da sorumlu tutulması yasal olarak imkansızdır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin bu makaleye konu olan emsal ve sigorta davalarında yargılama giderlerinin paylaştırılması esaslarını belirleyen sarsılmaz kararı, mahkemece sigorta şirketinin manevi tazminattan sorumlu tutulmamasına rağmen, manevi tazminata dair yargılama gideri, harç ve vekalet ücretinin tamamından sorumlu tutulmasını ağır bir bozma nedeni ve hukuki hata olarak saptamaktadır. Karar uyarınca; trafik sigortası manevi tazminatın masraflarından da sorumsuzdur.

Uygulamada, geçirdiği trafik kazasında yaralanan bir davacı, kazaya sebebiyet veren aracın sürücüsüne, işletenine ve zorunlu trafik sigortacısına karşı Asliye Ticaret Mahkemesinde "Maddi ve Manevi Tazminat" davası açmaktadır. Mahkeme yargılama sonunda maddi tazminat yönünden sigorta şirketini limiti dahilinde sorumlu tutarken, manevi tazminatı (yasa gereği) sadece sürücü ve işletenden tahsil etmekte, sigorta şirketini ise bu kalemde sorumlu tutmamaktadır. Ancak karar hüküm fıkrası yazılırken yapılan fahiş bir hatayla, davada yapılan tüm yargılama giderleri, harçlar ve davacı lehine takdir edilen toplam vekalet ücretinin tamamı (hiçbir ayrım yapılmadan müştereken ve müteselsilen) sigorta şirketine de yükletilmektedir. Sigorta şirketi ise "ben manevi tazminattan sorumlu değilsem, onun masrafından da sorumlu olamam" diyerek kararı istinaf ve temyiz etmektedir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, sigorta şirketinin bu haklı itirazını kabul ederek yerel mahkeme kararını bozmaktadır. Sorumlu olunmayan bir tazminat kaleminin masrafı da sigortacıya yüklenemez.

ZORUNLU TRAFİK SİGORTASI VE KAPSAMI

Zorunlu Trafik Sigortası (ZMSS), araç sahibinin üçüncü kişilere vereceği maddi zararları güvence altına alan bir sorumluluk sigortasıdır.

Bu sigortanın limitleri ve kapsayacağı zarar türleri (maddi hasar, tedavi gideri, sürekli sakatlık ve ölüm) her yıl Hazine Müsteşarlığı tarafından resmi olarak belirlenir ve yayımlanır. Bu yasal kapsamın dışına sözleşmeyle dahi çıkılamaz. ZMSS sosyal bir güvencedir.

TRAFİK KANUNU DOKSAN İKİNCİ MADDE

Trafik sigortasının kapsam dışı bıraktığı halleri düzenleyen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 92. maddesinin ilgili bendi şu şekildedir:

KTK Madde 92 -
"Aşağıdaki hususlar, zorunlu mali sorumluluk sigortası teminat limitleri dışındadır: ... f) Manevi tazminat talepleri."

Bu yasal düzenleme, sigorta şirketlerinin manevi tazminattan muafiyetinin temel dayanağıdır.

MANEVİ TAZMİNATIN TEMİNAT DIŞI OLMASI

Manevi tazminat, trafik sigortası poliçesiyle teminat altına alınan risklerin tamamen dışındadır.

Çünkü manevi tazminat, zarar görenin ruhsal bütünlüğündeki acıyı dindirmeyi amaçlar ve tamamen kişisel niteliktedir. Sigorta şirketinin ticari ve matematiksel risk havuzunda manevi zararların yeri yoktur. Zarar görenler manevi tazminatı sadece araç sürücüsü ve sahibinden talep edebilirler.

LİMİT ÜSTÜ VE FERİLERDEN SORUMSUZLUK

Sigorta şirketi, poliçede yazan maddi teminat limitiyle sınırlı olarak sorumlu olup, bu limitin üstündeki zararlardan sorumlu değildir.

Aynı şekilde, sigortacı sorumlu olmadığı limit üstü miktarların veya teminat dışı kalan manevi tazminatın faizi, icra masrafı gibi ikincil (fer'i) borçlarından da tamamen muaftır. Asıl borçtan sorumlu olmayan kişi, onun uzantılarından da sorumlu tutulamaz.

YARGILAMA GİDERLERİ VE VEKALET ÜCRETİ

Davalarda hükmedilen yargılama giderleri ve avukatlık vekalet ücretleri, tarafların davadaki haksızlık oranına göre paylaştırılır.

Mahkeme, maddi ve manevi tazminatın toplamına göre tek bir vekalet ücretine hükmetmiş olsa dahi, sigorta şirketinin ödeyeceği payı hesaplarken manevi tazminata tekabül eden kısmı tamamen ayırmalıdır. Sigorta şirketi sadece sorumlu olduğu maddi tazminat oranındaki yargılama gideri ve harçlardan sorumludur.

MADDİ ZARARLAR VE SİGORTACININ LİMİTİ

Trafik sigortacısının tek yasal yükümlülüğü, kaza tarihindeki poliçe limitleri dahilinde kalmak kaydıyla maddi zararları ödemektir.

Eğer kazada mağdurun maddi zararı (Örn: iş göremezlik kaybı) 1.000.000 TL saptanmış ve sigorta limiti 800.000 TL ise, sigortacı en fazla 800.000 TL öder; kalan 200.000 TL maddi tazminat ile manevi tazminatın tamamı yine araç sahibinin ve sürücünün şahsi sorumluluğundadır.

HMK UYARINCA GİDERLERİN PAYLAŞTIRILMASI

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde, yargılama giderlerinin davalılara paylaştırılması şu şekilde yürütülür:

HMK m. 326 ve m. 332 uyarınca yargılama giderleri, davada haklı ve haksız çıkan taraflar arasında oranlanır. Birden fazla davalının bulunduğu tazminat davalarında hakim, her bir davalının hangi zarar kaleminden ne oranda sorumlu olduğunu gerekçeli kararında belirtmek ve HMK dairesinde harç, vekalet ücreti ve mahkeme masraflarını bu sorumluluk oranlarına göre paylaştırmak zorundadır. Ortak sorumluluğu olmayan bir zarar kaleminin yargılama gideri, o kaleme yabancı olan davalıya yüklenemez.

HUKUKİ YORUMLAR VE SİGORTA ADALETİ

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin bu son derece net ve matematiksel emsal kararı, sigorta şirketlerinin yasal limit ve kapsam sınırlarını koruyan, hatalı yargılama masrafı yüklemelerini engelleyen çok önemli bir usul rehberidir.

Sonuç olarak; Zorunlu Trafik Sigortası manevi tazminat taleplerinden kesin olarak sorumsuzdur. Asıl manevi tazminat borcundan sorumlu olmayan sigorta şirketinin, bu tazminata düşen vekalet ücreti, harç ve yargılama giderlerinden de sorumlu tutulması hukuken imkansızdır. Mahkemenin tüm masrafları sigortacıya yükleyen kararı bozulmalıdır. Yargıtay, bu kararla sigorta hukukunun sınırlarını korumuş ve Türk tazminat hukukuna paha biçilemez bir değer katmıştır.

Bu makalede yer verilen değerlendirmeler, Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararları esas alınarak ve resmi internet sitesinde yayımlanan metinler üzerinden hazırlanmıştır. Ancak olası güncellemeler ve hata ihtimallerine karşı, ilgili kararların kullanılmadan önce mutlaka Yargıtay’ın resmi kaynaklarından teyit edilmesi gerekmektedir.