1. Aday Memurluk Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Devlet memurluğuna girişte sınavları kazanan adaylar, doğrudan asil memur olarak değil, "aday memur" (657 Sayılı Kanun m. 54) olarak atanırlar. Bu süreç, kamu hizmetinin kalitesini korumak ve liyakati somutlaştırmak için öngörülmüş bir deneme ve eğitim evresidir. Adaylık süresi kanunen **en az 1 yıl, en çok 2 yıldır.** Bu süre zarfında aday memur; temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve pratik staj aşamalarından geçer. Adaylık süresini başarıyla tamamlayanlar asalet tasdiki ile asli memur olurken; başarısız olanlar veya ağır disiplin suçu işleyenlerin memuriyetle ilişiği derhal kesilir.
2. Aday Memurluk Dönemindeki Eğitimler
- Temel Eğitim: Tüm memurların bilmesi gereken ortak mevzuat (Anayasa, 657, İnkılap Tarihi vb.).
- Hazırlayıcı Eğitim: Atandığı kurumun özel mevzuatı ve işleyişi hakkında bilgi.
- Staj: Teorik bilgilerin iş başında uygulanması ve amirlerce gözlemlenmesi.
3. Disiplin Rejimi ve İlişki Kesme
Aday memurlar asil memurlara göre daha kırılgan bir hukuki statüye sahiptir. Adaylık süresi içinde aylıktan kesme veya kademe durdurması cezası alanların veya eğitimde başarısız olanların memuriyetine son verilir. İlişiği kesilenler **3 yıl** boyunca bir daha devlet memurluğuna alınmazlar.
4. Temel Haklar ve Kısıtlamalar
Aday memurlar; yıllık izin (1 yıl dolmadan), nakil (yer değiştirme) gibi haklardan kısıtlıdırlar ancak aylık alma ve sendika üyeliği gibi temel haklara sahiptirler.
5. Danıştay and Yüksek Yargı Yaklaşımları
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Objektif değerlendirme"dir. Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir aday memurun ilişiğinin kesilmesi için amirin "kişisel kanati" yeterli değildir. Başarısızlık iddiası; sınav notları, somut görev hataları veya disiplin soruşturması ile kanıtlanmalıdır. Danıştay, özellikle "görevle ilgisi olmayan" veya "soyut siyasi görüş" gibi nedenlerle aday memurluğun yakılmasını hukuka aykırı bulmaktadır.
Mahkemeler arası uygulamada, "adaylıkta görev yeri değişikliği" tartışmalıdır. Danıştay, aday memurların farklı illere tayininin ancak eş durumu veya sağlık gibi çok zorunlu hallerde (onay ile) yapılabileceğini vurgular. Son dönemde yargı, aday memurlara savunma hakkı tanınmadan veya liyakat eğitimleri verilmeden yapılan ilişiği kesme işlemlerini iptal etmektedir. Ayrıca, adayken haksız yere ilişiği kesilenlerin mahkeme kararıyla dönüşünde, boşta geçen sürelerin "adaylık süresinden" sayılıp sayılmayacağı, davanın türüne göre saptanmaktadır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Aday memurluk, devletin bir süzgecidir. Bu süzgeçten geçmek sabır, dikkat ve mevzuata tam uyum gerektirir.
Sonuç olarak, aday memurluk sürecinde haksız bir değerlendirmeye veya mobbinge maruz kalan personelin yargısal güvencesi bulunmaktadır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, "adaylığı yakılan" kamu görevlisi müvekkillerimizin asalet tasdiki haklarını savunmakta; haksız ilişiği kesme kararlarını İdare Mahkemelerinde iptal ettirerek müvekkillerimizin kamu hizmetine geri dönmelerini ve 3 yıllık yasaktan kurtulmalarını sağlamaktayız.