1. Sağlık Raporu Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Ağır, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde sağlık raporu, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca; işçinin yapacağı işin niteliğine göre bedenen o işe uygun olup olmadığını tespit eden resmi tıbbi belgedir. Bu rapor, aslen iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesi için bir "erken uyarı" mekanizmasıdır. Kanun, tehlikeli sınıftaki işlerde raporu olmayan birinin çalıştırılmasını kesin olarak yasaklar. Rapor sadece "çalışabilir" demekten ibaret değildir; işçinin duyma, görme, solunum ve fiziksel güç gibi hayati fonksiyonlarının o işin getirdiği risklere karşı dayanıklılığını (Örn: Gürültülü yer için işitme testi) tescil eder.
2. Raporun Alınacağı Zamanlar
- İşe Girişte: Fiilen işe başlamadan önce mutlaka alınmalıdır.
- İş Değişikliğinde: İş yerinde daha tehlikeli veya farklı bir göreve geçişte yenilenmelidir.
- Periyodik Kontroller: Çok tehlikeli işlerde **yılda bir**, tehlikeli işlerde **3 yılda bir** yenilenmesi zorunludur.
- Geri Dönüşlerde: Uzun süreli hastalık veya kazadan sonra işe başlamadan önce sağlık durumunun uygunluğu kontrol edilmelidir.
3. Raporu Vermeye Yetkili Kurumlar
Raporlar kural olarak **İşyeri Hekimi** tarafından verilir. Ancak işyeri hekimi olmayan küçük işletmelerde kamu sağlık kuruluşlarından (Devlet hastaneleri) alınabilir. Özel poliklinik raporları genellikle geçersiz sayılır.
4. Ücret ve Masraflar
Sağlık muayenelerinin ve raporların maliyeti hiçbir şekilde işçiye yansıtılamaz; masrafların tamamı **işveren** tarafından karşılanmalıdır.
5. Yargıtay and İşçi Sağlığı Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Raporsuz çalışmanın tam kusur teşkil etmesi"dir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, sağlık raporu aldırılmadan tehlikeli bir işte çalıştırılan işçinin geçirdiği iş kazasında veya yakalandığı meslek hastalığında; işveren "kaçınılmazlık" veya "beklenmedik olay" savunması yapamaz. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi ve 21. Hukuk Dairesi, periyodik kontrolleri yaptırmayan işvereni, doğan zarardan doğrudan sorumlu tutmaktadır. Yargıtay ayrıca, sağlık raporunda "şu işlerde çalışamaz" notu olan bir işçinin o işlerde çalıştırılmasını, işverenin "ağır kusuru" olarak nitelendirmektedir.
Mahkemeler arası uygulamada, "raporun gizliliği" esastır. İşçinin tıbbi verileri sadece sağlık dosyasında kalmalı, ifşa edilmemelidir. Son dönemde Yargıtay, işe giriş raporu olan ancak periyodik kontrolü atlanan bir durumda, meslek hastalığı ile illiyet bağını kurarken işverenin bu "gözetim borcu" ihlalini tazminatın asıl gerekçesi olarak görmektedir. Sağlık verilerinin hatalı değerlendirilmesi nedeniyle doğan hak kayıplarında 10 yıllık zamanaşımı süresi işler.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Sağlık raporu, çalışma hayatındaki en büyük koruyucudur. İnsanın robot olmadığı gerçeğinin tıbbi imzasıdır.
Sonuç olarak, tehlikeli işlerde raporu olmadan çalıştırılan veya periyodik muayenesi aksatılan çalışanların; işvereni uyararak bu kontrollerin yapılmasını isteme hakları vardır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, iş sağlığı raporu eksikliğinden doğan maddi tazminat davaları; meslek hastalıklarına bağlı maluliyet tespitleri ve personelin sağlık durumuna uygun işe iadesi süreçlerinde uzman hukuk vekilliği sunmaktayız.