1. AİHM Kavramının Tanımı
AİHM, "hak arama özgürlüğünün" son durağıdır. Bir devlet, kendi yasalarıyla veya mahkeme kararlarıyla bir bireyin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ile korunan haklarını ihlal ederse, o birey devlete karşı AİHM'de dava açabilir. AİHM, Türkiye'deki mahkemelerin üstü bir temyiz makamı değildir; bir ceza davasına bakmaz. Sadece davanın sürecini inceler. Eğer "İhlal" bulursa, Türkiye devletini **tazminat** ödemeye mahkum eder. Ayrıca AİHM'in verdiği ihlal kararı, Türkiye'de kesinleşmiş olan ceza davasının **"Yargılamanın Yenilenmesi"** yoluyla tekrar görülmesini sağlar.
2. Başvuru Şartları ve Süresi
- İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi: Türkiye'deki tüm mahkemeler ve (kural olarak) Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru yolu bitmiş olmalıdır.
- Süre: Kesinleşme kararından (veya AYM kararından) itibaren **4 ay** (Önceden 6 aydı) içinde başvuru yapılmalıdır.
- Sözleşme Kapsamı: İddia edilen ihlal, AİHS'teki maddelerden (Örn: İşkence yasağı, mülkiyet hakkı, adil yargılanma) birine dayanmalıdır.
3. AİHM Kararlarının Sonuçları
AİHM bir davanın sonucunda;
- Dostane Çözüm: Devlet ve birey ihlal konusunda uzlaşabilir.
- Hak İhlali: Mahkeme haklı bulursa "İhlal Vardır" der ve maddi/manevi tazminat belirler.
- İade-i Muhakeme: İhlal kararı, Türkiye'deki davanın yeniden görülmesi için yasal bir zorunluluk oluşturur.
4. Uygulama Alanı
Karakol süreçlerindeki kötü muameleler, uzun tutukluluk süreleri, adil olmayan yargılamalar ve mülkiyet haklarına haksız el koymalar ana çalışma alanlarıdır.
5. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi ile İlişkisi
AİHM kararları, Türk mahkemeleri için "yol gösterici" değil, "bağlayıcı"dır. Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca, uluslararası sözleşmeler ile yasalar çatışırsa, sözleşme hükümleri esas alınır. Yargıtay, son yıllarda pek çok içtihadını AİHM kararları ışığında revize etmiştir. Özellikle "makul sürede yargılanma" ve "silahların eşitliği" prensiplerinde AİHM standartları artık Türk hukukunun da standartları haline gelmiştir.
Mahkemeler, AİHM'in saptadığı bir ihlali görmezden gelemez. Yargıtay, AİHM ihlal kararına rağmen yeniden yargılama yapmayan veya ihlali gidermeyen mahkeme kararlarını bozmaktadır. Ancak AİHM süreci çok yavaştır; bir davanın sonuçlanması yıllar sürebilir. Bu nedenle AYM (Anayasa Mahkemesi) ara bir durak olarak kurgulanmıştır. AYM'nin çözemediği düğümleri AİHM çözer. AİHM, başvuruların kabul edilebilirliği konusunda çok katı bir form incelemesi yapar; avukat desteği olmadan yapılan başvuruların %90'ından fazlası "kabul edilemez" bulunarak esasa girilmeden reddedilmektedir.
6. Değerlendirme ve Sonuç
AİHM, hukukun evrensel vicdanıdır. Hiçbir devletin "kendi haksızlığında ısrar edemeyeceğini" gösteren en üst otoritedir.
Sonuç olarak, Türkiye'deki tüm yollar kapandığında Strasburg'a doğru bir pencere açmak, bazen tek çözüm yolu olabilir. AİHM başvurusu, sadece dilekçe yazmak dğil, davayı evrensel hukuk normlarıyla yeniden kurgulamaktır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuru dosyasının hazırlanması, İngilizce/Fransızca yazışmaların takibi ve hak ihlallerinin uluslararası düzeyde tespiti için uzman avukatlık hizmeti sağlamaktayız.