1. Azmettiren Kavramının Tanımı
Azmettirme (TCK 38), dolaylı faillik hallerinden biridir. Azmettirenin en büyük farkı, suçu kendisi işlemeyip, asıl faili bir piyon gibi kullanmasıdır. Ancak burada failin "akli dengesinin yerinde olması" gerekir (Eğer fail çocuk veya akıl hastasıysa, azmettiren doğrudan fail sayılır). Azmettirme için failde başlangıçta o suçu işleme niyetinin olmaması şarttır; eğer sanık zaten suçu işleyecektiyse, onu sadece teşvik eden kişiye "azmettiren" değil, "yardım eden" denir. Azmettiren, işlenen suçun kanundaki cezasının aynısını (Hatta bazen alt-üst soy ilişkisi varsa daha fazlasını) alır.
2. Azmettirenin Sorumluluğunun Şartları
- Suç Kararı Uyandırmak: Failin zihninde suçu işlemeye dair hiçbir niyet yokken onu bu karara itmek.
- Suçu Belirlemek: Belirli bir suçun (Örn: Şu kişiyi yarala) işlenmesini istemek. Genel suçlamalar azmettirme sayılmayabilir.
- Suçun Gerçekleşmesi: Azmettirilen kişinin o suçu en azından teşebbüs aşamasına getirmesi.
3. Üstsoy-Altsoy İlişkisinde Azmettirme
Eğer bir baba çocuğunu veya bir dede torununu suça azmettirirse (TCK 38/2), azmettirenin cezası belirli oranlarda artırılır. Bu, aile bağlarının kötüye kullanılmasına karşı yasaların koyduğu bir önlemdir.
4. Uygulama Alanı
Kan davaları, kiralık katil vakaları, iş dünyasındaki tehditlerin maşalar aracılığıyla yapılması gibi durumlarda azmettiren makamı yargılanır.
5. Yargıtay ve Mahkeme Yaklaşımları
Yargıtay, azmettirme fiilinin "her türlü şüpheyi dışlayan" somut delillerle kanıtlanmasını arar. Sırf failin "beni x kişi gönderdi" demesi azmettirme mahkumiyeti için yetmez; mutlaka telefon kayıtları, para transferleri veya tanık anlatımlarıyla desteklenmelidir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, birine sadece "Onu döv" demek, o kişinin gidip mağduru "öldürmesi" durumunda azmettireni öldürmeden sorumlu yapmaz; azmettiren sadece dövme (yaralama) niyetinden sorumludur.
Mahkemeler, sanığın iradesinin azmettiren tarafından sakatlanıp sakatlanmadığına bakmalıdır. Yargıtay, "fikir babalığı" yapan kişinin, suçun icrasına fiilen katılmasına gerek olmadığını, kararın odağında olmasının yeterli olduğunu belirtir. Eğer fail suçu işlemekten son anda vazgeçerse, azmettiren kişi de cezalandırılamaz (bağlılık kuralı). Ancak Yargıtay, azmettirilen kişinin "hataya" düşerek yanlış kişiyi öldürmesi durumunda bile azmettirenin sorumluluğunun devam ettiğini kararlarında vurgular. Son kararlarında Yargıtay, özellikle organize suç yapılarında "talimat veren" konumundaki kişilerin azmettiren olarak değil, "örgüt yöneticisi" olarak daha ağır cezalandırılmasını denetlemektedir.
6. Değerlendirme ve Sonuç
Azmettiren, suçun görünmez elidir. Elleri kana bulanmasa da vicdanı ve yasalar önündeki sicili karadır.
Sonuç olarak, azmettirme iddiasıyla karşı karşıya kalmak, haksız yere "asıl fail" gibi cezalandırılma riskini doğurur. Bu tür dosyalarda, irade üzerindeki etkinin derecesi ve talimatın sınırları hukuken çok iyi analiz edilmelidir. Şişman Hukuk Bürosu olarak, azmettirme suçlaması bulunan müvekkillerimizin temsilinde, eylem birliği ve kast unsurlarını bilimsel verilerle çürütmekte ve haksız ağır suçlamalara karşı profesyonel ceza savunması yürütmekteyiz.