1. Becayiş Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Becayiş (Karşılıklı Yer Değiştirme - 657 Sayılı Kanun m. 73), aynı kurumda ayrı yerlerde (şehirlerde veya birimlerde) çalışan aynı sınıftaki (Örn: Sağlık Hizmetleri, Genel İdari Hizmetler) ve aynı unvandaki (Örn: Veri Hazırlama, Hemşire, Polis) iki memurun, yerlerini karşılıklı olarak değiştirmek istemeleridir. Kanunen becayiş, memurların talebine ve atamaya yetkili amirin uygun bulmasına bağlıdır. Bu işlem, kadro boşalmasına neden olmadığı ve personel sayısını değiştirmediği için idarenin işleyişine zarar vermez; bu nedenle kural olarak idarelerce kolaylıkla kabul edilmesi beklenen bir "sosyal hak" görünümündedir.
2. Becayişin Temel Şartları
- Aynı Kurum: Memurlar aynı Bakanlık veya Genel Müdürlük çatısı altında olmalıdır.
- Aynı Unvan: Bir öğretmenle bir memur becayiş yapamaz; her ikisi de öğretmen (aynı branşta) olmalıdır.
- Dilekçe Birliği: İki memur da karşılıklı olarak onay verdiklerini yazılı beyan etmelidir.
- Makam Onayı: İdare, hizmetin gereğini gözeterek işlemi onaylamalıdır.
3. İdarenin Takdir Yetkisi ve Sınırları
Becayişte mazeret şartı (eş durumu, sağlık vb.) aranmaz; ancak idare "keyfi olarak" reddederse, işlemin iptali istenebilir. İdarenin reddi için "kamu yararı" ve "hizmet gerekleri"ne dair somut bir gerekçesi olmalıdır.
4. Sözleşmeli Personel ve İşçilerde Becayiş
Sözleşmeli personelde (4/B) becayiş hakkı daha sınırlı ve belirli dönemlerdedir. Sürekli işçilerde ise toplu iş sözleşmesi hükümlerine tabidir.
5. Danıştay and Bölge İdare Mahkemesi Yaklaşımları
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Bireysel huzurun hizmet verimliliğine etkisi"dir. Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre, iki memurun da kendi rızasıyla yer değiştirmek istemesi ve bu durumun idarenin işleyişini (kadro açığı oluşturmama vb.) bozmadığı hallerde, idarenin "takdir yetkimi kullanıyorum, yapmıyorum" demesi hukuka aykırıdır. Danıştay, becayiş taleplerinin reddini "nedensiz kısıtlama" sayarak iptal etmektedir. Bir kurumun sadece "teamülümüz yok" veya "uygulamıyoruz" demesi hukuki bir gerekçe olarak kabul edilmez.
Mahkemeler arası uygulamada, "aday memurların becayişi" tartışmalıdır. Genelde asalet onayı almadan becayiş yapılmasına idarelerce izin verilmez; ancak yargı, aday memurun da aynı şartları taşıyan bir diğer aday memurla yer değiştirmesinin önünde yasal bir engel olmadığını bir çok kararında saptamıştır. Son dönemde yargı, eş durumu mazereti olanların öncelikli olduğunu ancak hiçbir mazereti olmayanların bile becayiş yoluyla hayatlarını düzenleme haklarının (sosyal devlet ilkesi gereği) korunması gerektiğini vurgulamaktadır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Becayiş, bürokrasi çarkında insani bir subaptır. Personelin mutluluğunun devletin verimliliğini artıracağı gerçeğinin yasal zeminidir.
Sonuç olarak, karşılıklı rıza ve liyakat şartlarını taşımanıza rağmen becayiş talebi reddedilen kamu görevlileri için yargı yolu her zaman açıktır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, haksız becayiş reddi kararlarına karşı İdare Mahkemelerinde iptal davaları açmakta; müvekkillerimizin kurumsal huzur ve aile birliklerini sağlamak için teknolojik ve hukuki verilerle davalarını savunmaktayız.