1. Erişim Engeli Kararı Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Erişim engeli kararı, 5651 Sayılı Kanun'un 8, 8/A, 9 ve 9/A maddeleri uyarınca; internet ortamında paylaşılan bir içeriğin yasalara, kamu düzenine veya bireysel haklara aykırı olduğunun saptanması halinde, o içeriğe erişimin teknik yöntemlerle (IP engelleme, DNS engelleme, URL engelleme) durdurulmasıdır. Bu karar, esasen bir "koruma tedbiri" veya "idari önlem" niteliğindedir. Erişim engeli, içeriğin tamamen silinmesi (içeriğin çıkarılması) işleminden farklı olarak, içeriğin "görünürlük" özelliğini elinden alır. Türkiye'de bu kararları verme yetkisi genel olarak Sulh Ceza Hakimliklerine ait olsa da; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ve ilgili Bakanlıklar da sınırlı idari engelleme yetkisine sahiptir.
2. Erişim Engeline Konu Olabilen Haller
- Katalog Suçlar: Müstehcenlik, çocukların cinsel istismarı, kumar, Atatürk aleyhine işlenen suçlar ve intihara yönlendirme.
- Kişilik Hakkı İhlali: Bir kişinin onur, şeref ve haysiyetine internet yoluyla saldırılması (m. 9).
- Özel Hayatın Gizliliği: Kişisel mahremiyetin ihlal edilmesi (m. 9/A).
- Milli Güvenlik ve Kamu Düzeni: Terör propagandası veya toplumsal kaosu tetikleyici içerikler (m. 8/A).
3. URL (Link) Bazlı Engelleme Zorunluluğu
Anayasa Mahkemesi kararları ışığında, bir ihlal nedeniyle internet sitesinin tamamının kapatılması yerine, sadece "hukuka aykırı içeriğin bulunduğu link" (URL) bazında engelleme yapılması asıldır.
4. Kararın Uygulanması ve ESB (Erişim Sağlayıcıları Birliği)
Mahkemece verilen erişim engeli kararı derhal ESB'ye gönderilir. Erişim sağlayıcılar (İnternet servis sağlayıcıları), kararı en geç **4 saat** içinde uygulamakla yükümlüdür.
5. Anayasa Mahkemesi and Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Yaklaşımları
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Ölçülülük ve ifade özgürlüğü dengesi"dir. Anayasa Mahkemesi (AYM), Sulh Ceza Hakimliklerinin "gerekçesiz" ve "tarafları dinlemeden" verdiği erişim engelleme kararlarını "hak ihlali" olarak görmekte ve basın özgürlüğünü koruyan pilot kararlar vermektedir. AYM'ye göre, bir haberin engellenmesi için "kişilik haklarına saldırının ilk bakışta (prima facie) saptanabilir" düzeyde açık bir ihlal olması gerekir. AİHM ise, tüm bir web portalının (Örn: Wikipedia veya YouTube) kapatılmasını, demokratik toplumda kabul edilemez bir "önleyici sansür" olarak nitelendirmekte ve ihlal kararları vermektedir.
Mahkemeler arası uygulamada, "itiraz" süreci kritiktir. Yargı, erişim engeli kararına karşı 7 gün içinde yapılacak itirazlarda, hakimliklerin dosyayı yeniden incelemesini ve içeriğin "güncel mi yoksa unutulma hakkı kapsamında mı" olduğuna bakmasını şart koşmaktadır. Son dönemde yargı, milli güvenlik gerekçesiyle BTK tarafından verilen engellemeleri; 24 saat içinde hakim onayına sunulma şartı (m. 8/A) üzerinden titizlikle denetlemektedir. Ayrıca, erişim engeli kararlarının "kalıcı" bir sansür aracı olarak kullanılmaması için, ihlal son bulduğunda kararın kendiliğinden veya talep üzerine kaldırılması gerektiği vurgulanmaktadır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Erişim engeli, dijital kaosa karşı hukukun elindeki en hızlı kalkandır. Hak hakikate ulaşmayı engellemek için değil, haksızlığı durdurmak için kullanılmalıdır.
Sonuç olarak, asılsız haberler veya özel hayatın gizliliği ihlalleri karşısında 24 saat gibi kısa bir sürede erişim engeli kararı almak mümkündür. Şişman Hukuk Bürosu olarak, içeriklerin erişime engellenmesi taleplerinin hakimlikler nezdinde takibi; haksız engelleme kararlarına karşı itirazların yapılması ve yüksek mahkemelerde hak ihlali başvurularının yönetilmesi süreçlerinde uzman vekillik sunmaktayız.