1. Evlilik İzni Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Evlilik izni, 4857 Sayılı İş Kanunu'nun Ek 2. maddesinde düzenlenen; işçinin evlenmesi halinde, sosyal yaşamın gerekliliği ve insan hakları prensipleri çerçevesinde kendisine verilmesi zorunlu olan ücretli mazeret iznidir. Bu izin, yıllık izin haklarından bağımsızdır; yani işçi evlendiğinde kullandığı izin süresi yıllık izninden düşülemez. Kanun koyucu, bireyin aile kurma hakkını desteklemek ve bu önemli yaşam olayında işçiye dinlenme ve hazırlık süresi tanımak amacıyla bu düzenlemeyi yapmıştır. İzin süresi boyunca işçinin ücreti tam olarak ödenmeye devam eder. Bu hakkın doğması için işçinin evliliğini (nikah cüzdanı vb. ile) ispat etmesi yeterlidir.
2. İzin Süresi ve Hesaplanması
- Asgari Süre: Kanuna göre evlilik izni süresi **3 gün**dür.
- Artırılabilirlik: Toplu iş sözleşmeleri veya bireysel iş sözleşmeleri ile bu süre 5, 7 veya daha fazla güne çıkarılabilir ancak 3 günden az olamaz.
- Başlangıç Tarihi: İzin kural olarak nikah/düğün gününden itibaren başlar. İşçi ile işveren anlaşırsa daha sonraki bir tarihte de kullanılabilir.
3. Pazar ve Tatil Günlerinin Durumu
Evlilik izni "iş günü" olarak değil, "gün" olarak belirtilmiştir. Ancak Yargıtay uygulamalarında, amaç işçinin mazeretini gidermesi olduğu için, araya giren hafta tatillerinin bu süreyi uzatması gerektiği yönünde hakkaniyetli görüşler mevcuttur.
4. Ücretli mi, Ücretsiz mi?
Evlilik izni mutlaka **ücretli** bir izindir. İşveren, evlilik izni kullanan işçinin maaşından kesinti yapamaz ve bu günleri "devamsızlık" sayamaz.
5. Yargıtay and Sosyal Haklar Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "İznin mazeretin doğumuyla sınırlı olması"dır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, evlilik izni evliliğin gerçekleştiği makul süre içinde kullanılmalıdır; nikahın üzerinden aylar geçtikten sonra "benim 3 günlük iznim vardı" diyerek izin talep edilemez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, evlilik izninin kullandırılmamasının, işçi için iş sözleşmesini haklı nedenle fesih yetkisi verdiğini vurgulamaktadır. Yargıtay ayrıca, evlilik izninin "yıllık izinle birleştirilmesinde" yasal bir engel olmadığını, tarafların rızasının esas olduğunu kabul etmektedir.
Mahkemeler arası uygulamada, "ikinci evlilik" durumu tartışılır. Yargı, işçinin her yeni evliliğinde bu izne tekrar hak kazanacağını, kanunda bir kez kullanılacağına dair bir kısıtlama olmadığını sabitlemiştir. Son dönemde Yargıtay, evlilik izni döneminde işçinin başka bir işte çalışmasını (Örn: Ek iş yapması) hakkın kötüye kullanılması sayarak disiplin cezasına konu edilebileceğini vurgulamaktadır. Evlilik izni alacakları (eğer kullandırılmayıp çalıştırılmışsa) 5 yıllık zamanaşımına tabidir.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Evlilik izni, çalışma hayatının en köklü sosyal dayanışma örneklerinden biridir. Kişisel mutluluğun yasal bir koruma altına alınmasıdır.
Sonuç olarak, evlilik hazırlığında olan veya yeni evlenen çalışanların bu 3 günlük hakkı sarsılmazdır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, mazeret izinlerinin yasal takibi; kullandırılmayan izinlerin tazmini ve evlilik nedeniyle yapılan haksız işten çıkarmaların iptali süreçlerinde uzman hukuk desteği sunmaktayız.