1. Geçici Personel (4/C) Kavramının Tanımı ve Tarihsel Rolü
Geçici personel, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesinin (C) fıkrasında düzenlenen; bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmetlerde çalıştırılması öngörülen personel türüdür. Bu statü özellikle özelleştirilen Kamu İktisadi Teşebbüslerinde (KİT) çalışan personelin mağdur edilmemesi amacıyla, onların diğer kamu kurumlarına "geçici personel" olarak aktarılmasıyla geniş bir uygulama alanı bulmuştur. Ancak 2018 yılında yapılan yasal düzenleme ile 4/C bendi yürürlükten kaldırılmış ve bu kapsamdaki personelin büyük çoğunluğu 4/B (Sözleşmeli Personel) statüsüne geçirilmiştir. Yine de geçmişe dönük özlük hakları ve halen bazı özel kanunlarda kalan kırıntıları nedeniyle hukuki değerini korumaktadır.
2. 4/C Statüsünün Özellikleri ve Kısıtlamaları
- Süreklilik: Normalde "bir yıldan az" olması gerekmesine rağmen, personelin sözleşmeleri yıllarca vize edilerek süreklilik kazanmıştır.
- Özlük Hakları: Memur veya 4/B personeline göre izin hakları ve ek ödemeleri oldukça kısıtlı bir rejimdi.
- Tazminat: Kıdem tazminatı benzeri ödemeler konusunda uzun süreli yargısal tartışmalara sahne olmuştur.
3. 4/B'ye Geçiş Süreci ve Yeni Durum
2018'deki KHK ile 4/C'liler 4/B statüsüne alınmıştır. Ancak bu geçişte "derece/kademe" ilerlemesi ve geçmişte kalan eksik ödemeler (ek ödeme davaları) hala gündemdedir.
4. Sendikal Haklar ve Yargı Mücadelesi
4/C'liler, kamu görevlileri sendikalarına üye olabilme hakkını Anayasa Mahkemesi kararıyla kazanmışlardır. Bu süreç, kamu hukukunda "emek mücadelesinin" önemli bir sayfasıdır.
5. Danıştay and Anayasa Mahkemesi Yaklaşımları
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Eşit işe eşit ücret" ilkesidir. Anayasa Mahkemesi, 4/C statüsünü "geçici olmayan işlerde sürekli çalıştırma yöntemi" olarak kullandığı gerekçesiyle idareyi eleştiren birçok iptal kararı vermiştir. Danıştay, 4/C personeline aile yardımı, ek ödeme ve döner sermaye ödenmemesini hukuka aykırı bulmuş; personelin "gelir vergisi" iadeleri konusunda binlerce emsal karar tesis etmiştir. Mahkemeler, bu personelin "geçicilik" adıyla sömürülemeyeceğini, yaptıkları işin niteliği "sürekli kamu hizmeti" ise tüm yan haklardan yararlanmaları gerektiğini vurgulamaktadır.
Mahkemeler arası uygulamada, "özelleştirme mağdurları"nın yerleştirme davaları kritiktir. Özelleştirme sonrası başka kuruma 4/C olarak geçen memurların, eski maaşları ile yeni maaşları arasındaki "farkın" korunması (fark tazminatı) konusunda Danıştay titiz bir hesaplama rejimi benimsemiştir. Son dönemde 4/B'ye geçen eski 4/C'lilerin, intibak (derece/kademe) işlemlerinin yapılması yönündeki taleplerine dair idari uyuşmazlıklar Bölge İdare Mahkemelerinde yoğunluk kazanmıştır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
4/C, idarenin "esneklik" adı altında "güvencesiz" çalıştırma arayışının bir simgesiydi. Bugün bu statü, yerini daha adil bir 4/B personeline terk etmiştir.
Sonuç olarak, eski 4/C statüsünden gelen personelin geçmişe dönük eksik ödemelerini (aile yardımı, ek ödeme vb.) alma hakkı, zaman aşımı süreleri geçmedikçe yargı yoluyla aranabilmektedir. Şişman Hukuk Bürosu olarak, eski 4/C'li günlerinden kalma özlük hakkı kayıpları yaşayan ve 4/B'ye geçiş sonrası intibak sorunu olan müvekkillerimizin haklarını İdare Mahkemelerinde emsal Danıştay kararları ışığında savunmaktayız.