1. Grev Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Grev, Anayasa'nın 54. maddesi ve 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile güvence altına alınan; işçilerin, ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını düzeltmek veya sürdürmek amacıyla aralarında anlaşarak işi topluca bırakmalarıdır. Grev, sadece bir "eylem" değil, toplu pazarlık (pazarlık masası) sürecinin bir parçasıdır. Kanuni şartlara uygun yapılan greve "Kanuni Grev" denir. Grev süresince işçilerin iş sözleşmeleri feshedilmez, sadece "askıya" alınır. Yani işçi işi bırakır ama tazminatsız kovulamaz; aynı şekilde işveren de bu süre için işçiye ücret ödemez. Grevin temel amacı, işveren üzerinde ekonomik baskı kurarak taleplerin kabul edilmesini sağlamaktır.
2. Kanuni Grev Şartları
- Toplu Görüşme: Öncelikle bir toplu iş sözleşmesi görüşmesi başlamış ve anlaşmazlıkla sonuçlanmış olmalıdır.
- Arabuluculuk Raporu: Resmi arabulucudan uyuşmazlık raporu gelmiş olmalıdır.
- Karar ve Bildirim: Yetkili sendika grev kararı almalı ve bunu işverene en az **6 iş günü** önce tebliğ etmelidir.
- Grev Oylaması: İşçilerin belli bir oranı talep ederse iş yerinde grev oylaması yapılır; oylamada "hayır" çıkarsa grev yapılamaz.
3. Grevin Sonuçları
Grev süresince iş yerinde üretim durur. İşveren grev kırıcılığı yapamaz (yerlerine yeni işçi alamaz). İşçiler ise iş yerinde nöbetçi kalacaklar dışında iş yerini terk ederler (iş yeri işgali yasaktır).
4. Grev Yasakları ve Erteleme
Can ve mal güvenliğinin riskli olduğu bazı iş kollarında (Eczaneler, itfaiye, su dağıtımı vb.) grev yasaktır. Ayrıca milli güvenlik veya genel sağlığı bozan grevler Cumhurbaşkanı kararnamesiyle 60 gün ertelenebilir.
5. Yargıtay and Kollektif İş Hukuku Doktrini
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Grevin ölçülülüğü"dür. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, "hak grevi" ile "çıkar grevi" ayrımı kritiktir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yasal prosedürlere uyulmadan yapılan (Örn: Sırf dayanışma grevi veya siyasi amaçlı grev) eylemleri "Kanun Dışı Grev" saymakta ve bu durumda işverene işçileri tazminatsız kovma hakkı tanımaktadır. Yargıtay ayrıca, grev süresince işverenine ait makine ve parçalara zarar veren işçilerin eylemini "sadakat borcu ihlali" olarak görmekte ve ağır yaptırımlar öngörmektedir.
Mahkemeler arası uygulamada, "lokavt" ile olan denge gözetilir. Yargı, grev hakkının ancak toplu pazarlık yetkisi olan sendika eliyle kullanılabileceğini vurgular. Son dönemde Yargıtay, dijital platformlarda örgütlenen ve fiilen işi yavaşlatan (grev demeden yapılan) eylemleri de "örtülü grev" kapsamında değerlendirip yasal sonuçlarını irdelemektedir. Grev süresince SGK primleri yatırılmaz ancak sağlık hizmetlerinden yararlanma devam eder.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Grev, demokrasinin çalışma hayatındaki sınavıdır. Tarafların birbirini yok etmesi için değil, yeni bir mutabakatta buluşması için bir zorlamadır.
Sonuç olarak, sendikalı işçilerin grev kararına uymaları yasal bir haktır ve bu nedenle işten atılmaları imkansızdır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, grev oylaması süreçlerinin yönetimi; kanun dışı grev iddialarının savunması ve grev sonrası toplu iş sözleşmelerinin hukuki metne dökülmesi süreçlerinde uzman danışmanlık sunmaktayız.