1. Yeni İş Arama İzni Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Yeni iş arama izni, 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 27. maddesinde düzenlenen; iş sözleşmesinin ihbar süresi (bildirim süresi) içinde olduğu dönemde, işçinin iş saatleri içerisinde yeni bir iş bulması için ona tanınan yasal bir haktır. Bu iznin amacı, iş sözleşmesi sona erecek olan işçinin işsizlik riskiyle karşı karşıya kalmasını önlemek ve ona mesai saatleri içinde mülakatlara katılma şansı vermektir. İzni kullanan işçinin ücretinde herhangi bir kesinti yapılamaz. İhbar süresi kimin tarafından başlatıldığı (işçinin istifası veya işverenin feshi) fark etmeksizin, her iki durumda da bu izin hakkı doğar. Sadece ihbar tazminatının peşin ödenerek sözleşmenin derhal feshedildiği (ihbar süresinin çalışılmadığı) hallerde bu izin hakkı kalmaz.
2. İzin Süresi ve Kullanım Şekli
- Asgari Süre: İş arama izni günde **en az 2 saat**tir. İşçi isterse bu süreyi artırmak yönünde anlaşma yapılabilir ama 2 saatten az olamaz.
- Zamanlama: İşçi, bu izni hangi saatlerde kullanacağını makul bir süre önce işverene bildirmelidir.
- Toplu Kullanım: İşçi isterse, iş arama izinlerini birleştirerek topluca kullanabilir (Örn: 4 haftalık ihbar süresindeki tüm izinleri birleştirip son birkaç gün hiç işe gelmemek).
3. İznin Kullandırılmamasının Yaptırımı
İşveren işçiye bu izni vermez veya çalıştırırsa; o sürenin ücretini **%100 zamlı** (yani toplamda 2 kat ücret) olarak ödemek zorundadır. Ayrıca izni kullanırken işçiyi çalıştıran işveren, ona izin hakkını kullandırdığını da ispat etmekle yükümlüdür.
4. İşçinin İzin Sırasında Başka İş Bulması
İşçi, izin süresi içinde yeni bir iş bulsa dahi, ihbar süresi bitene kadar eski iş yerindeki iş arama izinlerini kullanmaya devam edebilir (diğer işin resmi başlangıcına kadar).
5. Yargıtay and İşçi Hakları Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "İznin fiilen kullandırılması gerekliliği"dir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, işverenin "gel burada otur, iş arama ama çalışmada" demesi izin sayılmaz. İşçi iş yerinden ayrılabilmelidir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, toplu kullanım talebinin işçi tarafından işten ayrılmadan önce sunulması gerektiğini, eğer işveren bu talebi haklı bir neden (üretimin durması vb.) olmadan reddederse %100 zamlı ücret borcunun doğacağını vurgulamaktadır. Yargıtay ayrıca, iş arama izni alacağının "ücret" niteliğinde olduğunu ve bu nedenle 5 yıllık zamanaşımına tabi olduğunu sabitlemiştir.
Mahkemeler arası uygulamada, "toplu kullanımda ücret kesintisi" yapılamayacağı nettir. Yargı, işçinin hafta tatili günleri için iş arama izni hesaplanamayacağını (zaten tatil olduğu için) kabul eder. Son dönemde Yargıtay, işçinin ihbar süresi içinde "kendi kusuruyla" haklı feshe neden olacak bir eylem yapması halinde, geri kalan günler için izin hakkının düşeceğini teyit etmiştir. İzin süresi içinde işçiye "eşdeğer veya daha düşük iş teklif etmek" iş arama izni borcunu ortadan kaldırmaz.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
İş arama izni, sosyal devlet ilkesinin iş hukukundaki yansımasıdır. İşçinin emeği ile geçindiği gerçeğini unutmayan kanun, ona gelecek hazırlama payı bırakmıştır.
Sonuç olarak, ihbar süresini çalışarak geçirenlerin günde 2 saat erken çıkma veya izinlerini sona ekleme hakları yasaldır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, iş arama izni alacaklarının hesaplanması; toplu kullanım taleplerinin noter marifetiyle bildirimi ve kullandırılmayan izinlerin %100 zamlı tahsili süreçlerinde uzman hukuk desteği sunmaktayız.