1. İş Kazası Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
İş kazası, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesinde düzenlenen; sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, sigortalının işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi sırasında veya emziren kadının süt izni sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır. İş kazası sadece "fiziksel" yaralanma demek değildir; yaşanan bir travma sonrası oluşan "ruhsal" bozukluklar da iş kazası kapsamındadır. Kazanın iş yerinde olması yeterlidir; işçinin o an fiilen çalışıyor olması şart değildir (Örn: Paydos saatinde yemek yerken başına bir şey gelmesi de iş kazasıdır).
2. İş Kazası Sayılan Haller (5510 m. 13)
- İş Yerindeyken: İşin yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın iş yeri sınırları içindeki her olay.
- Servis Yolunda: İşveren tarafından sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-geliş sırasında.
- Görevlendirmelerde: Asıl işini yapmasa dahi, başka bir yere gönderildiğinde yolda veya orada geçen süre.
- Süt İzninde: Kadın işçinin bebeğini emzirmek için ayrıldığı sürelerde başına gelenler.
3. Hukuki ve Cezai Sorumluluk
İş kazası durumunda işverenin hem maddi/manevi tazminat sorumluluğu (hukuk davası) hem de "taksirle yaralamaya sebebiyet verme" (ceza davası) riski bulunur.
4. Maluliyet ve Aylık Bağlanması
Kaza sonucu %10 ve üzeri iş gücü kaybı yaşayan işçiye SGK tarafından "Sürekli İş Göremezlik Geliri" bağlanır.
5. Yargıtay and İşçi Sağlığı Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Uygun illiyet bağı ve geniş yorum"dur. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, kalp krizi veya beyin kanaması gibi vakalar dahi, eğer iş yerindeki ağır çalışma koşulları veya stresle tetiklenmişse "iş kazası" sayılabilir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi (önceki uygulamalarda), iş kazası tespitinde olayın "dışsal bir etkiyle" (Örn: Bir nesnenin çarpması) olmasının yanında, işçinin iç bünyesindeki bir zayıflığın iş koşullarıyla açığa çıkmasını da yeterli görmektedir. Yargıtay ayrıca, işçinin "kendi kusuru" (Örn: Bareti takmaması) olsa bile, işverenin "denetim yapmaması" durumunda kusurun büyük kısmını işverene vermektedir.
Mahkemeler arası uygulamada, "iş kazası tespit davaları" (SGK'nın kaza saymadığı durumlar) çok kritiktir. Yargı, bu davalarda tanık beyanlarından ziyade "teknik bilirkişi raporlarına" (İSG uzmanı ve hekim raporu) dayanır. Son dönemde Yargıtay, evden çalışma (home-office) sırasında meydana gelen kazaların da "iş yeri tanımının genişliği" gereği iş kazası sayılabileceğine dair emsal yönelimler göstermektedir. İş kazası tazminat davalarında zamanaşımı süresi 10 yıldır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
İş kazası, çalışma hayatının en trajik yüzüdür. Ancak adaletin görevi, bu trajedinin yaralarını maddi ve manevi olarak sarmaktır.
Sonuç olarak, iş yerinde herhangi bir kaza geçiren çalışanların; olayın tutanağa bağlanmasını sağlamaları, SGK bildirimini takip etmeleri ve hak ettikleri tazminatlar için hukuki yola başvurmaları hayatidir. Şişman Hukuk Bürosu olarak, iş kazası tazminat hesaplamaları; kusur oranı itirazları, maluliyet tespiti ve SGK rücu davalarında uzman hukuk vekilliği sunmaktayız.