1. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG), iş yerlerinde işin yürütülmesi sırasında doğabilecek tehlikelerden ve sağlığa zarar verebilecek koşullardan çalışanları korumak, çalışma ortamını iyileştirmek ve güvenli hale getirmek amacıyla yapılan sistemli çalışmalar bütünüdür. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile düzenlenmiş olup, kamu ve özel sektör ayrımı gözetmeksizin tüm çalışanları kapsar. İSG bir seçenek değil, işverenin "gözetme borcu"nun en somut halidir. Temel felsefesi "önleyicilik"tir; yani kaza olduktan sonra tazminat ödemek değil, kazanın oluşmasını engelleyecek bariyerleri kurmaktır. İşveren, riskleri kaynağında yok etmekle yükümlüdür.
2. İşverenin Temel İSG Yükümlülükleri
- Risk Değerlendirmesi: İş yerindeki tüm tehlikelerin önceden saptanması ve derecelendirilmesi.
- İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi: Çalışan sayısına göre profesyonel destek alma zorunluluğu.
- Eğitim ve Bilgilendirme: İşçiye karşılaştığı riskler ve önlemler konusunda düzenli eğitim verme.
- Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Baret, maske, eldiven gibi ekipmanları ücretsiz sağlamak ve kullanımını denetlemek.
3. Çalışmaktan Kaçınma Hakkı
İş Kanunu m. 13 uyarınca; "ciddi ve yakın tehlike" ile karşı karşıya kalan işçi, gerekli önlemler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınma hakkına sahiptir. Bu sürede ücreti kesilemez ve sözleşmesi feshedilemez.
4. İş Kazası Durumunda İSG'nin Önemi
Bir kaza meydana geldiğinde mahkeme, dosyadaki İSG evraklarını inceler. Eğer eğitim verilmemişse veya denetim formu doldurulmamışsa işverene "tam kusur" yüklenir.
5. Yargıtay and ILO Standartları Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Sıfır Risk Hedefi"dir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, işveren "işçimiz tecrübeliydi, kuralı biliyordu" diyerek sorumluluktan kurtulamaz. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, işverene "kural koyma, araç sağlama ve en önemlisi SIKI DENETİM" yapma borcu yüklemektedir. Yargıtay, iş yerindeki makinelerin periyodik bakımlarının aksatılmasını veya İSG kurulunun pasif kalmasını "ağır kusur" saymaktadır.
Mahkemeler arası uygulamada, "işçinin kusuru" ancak işverenin tüm önlemleri almasına rağmen işçinin kasten kuralı ihlal etmesi durumunda (indirimli de olsa) kabul edilmektedir. Son dönemde Yargıtay, psikolojik İSG'ye (stressiz çalışma ortamı) de vurgu yapmakta ve mobbingin de bir İSG ihlali olduğunu kabul etmektedir. İSG ihlalleri sonucu doğan tazminat davalarında zamanaşımı 10 yıldır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
İş sağlığı ve güvenliği, modern çalışma hayatının etik ve yasal temelidir. İşçinin bedenini iş yerinde bırakmamasının tek yolu, İSG kültürünün yerleşmesidir.
Sonuç olarak, İSG kurallarına uymayan iş yerlerinde çalışanların "Çalışmaktan Kaçınma Hakkı"nı kullanmaları veya Çalışma Bakanlığı'na şikayette bulunmaları yasaldır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, iş kazası sonrası İSG bilirkişi raporlarının teknik denetimi; işverenlerin İSG mevzuatına uyum süreçlerinin yönetimi ve güvenli çalışma ortamı ihlallerinden doğan davalarda uzman hukuki temsil sunmaktayız.