1. İşçinin Kusuru Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
İşçinin kusuru, bir iş kazasının veya meslek hastalığının meydana gelmesinde işçinin; kendisine verilen eğitimlere, iş güvenliği talimatlarına veya genel hayat tecrübesine aykırı hareket ederek kazaya davetiye çıkarması halidir. Hukukumuzda kusur; kast (bilerek yapma), ağır kusur (büyük bir ihmal) ve hafif kusur (dikkatsizlik) seviyelerinde incelenir. İş kazalarında işçinin kusuru, sadece ahlaki bir tartışma değil, doğrudan ekonomik sonuçları olan bir hukuki veridir. İşçinin kusurlu bulunması, hem SGK'dan alacağı ödeneklerin kesilmesine/azalmasına hem de işverene karşı açacağı tazminat davasında hükmedilecek paranın "kusur indirimi" yoluyla düşülmesine neden olur.
2. Ağır Kusur Sayılan Haller
- Kuralları Kasten İhlal: Makine koruyucusunun bilerek çıkarılması, emniyet kemerinin takılmaması.
- Uyarılara Rağmen Davranış: İşverenin yazılı ve sözlü uyarılarına rağmen tehlikeli bölgeye girilmesi.
- Alkol ve Madde Kullanımı: İşe alkollü veya uyuşturucu madde etkisi altında gelinmesi sonucu kaza yapılması.
3. SGK Ödeneklerinde İndirim (5510 m. 22)
Kastı olan veya ağır kusurlu bulunan işçinin; iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri, kusur derecesine göre SGK tarafından belirli oranlarda (Örn: %25) azaltılarak ödenir.
4. Tazminat Davasına Etkisi
Zarar hesaplandıktan sonra, işçinin kusur oranı (Örn: %30) toplam miktardan düşülür. İşveren sadece kendi kusuruna isabet eden tutarı öder.
5. Yargıtay and İşçi Koruma İlkesi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Denetim eksikliğinin işveren kusuru sayılması"dır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir işçi kuralı ihlal etse bile, eğer işveren bu ihlali denetlememiş veya göz yummuşsa (Örn: "Baretsiz çalışıyorlar ama bir şey demiyorum" demesi), işçinin kusuru minimize edilir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, işçinin "anlık dalgınlık" veya "işi yetiştirme telaşı" ile yaptığı hataları "ağır kusur" saymamakta, bunu beşeri bir faktör olarak kabul etmektedir. Yargıtay ayrıca, işçiye gerekli eğitimin verilmediği veya ekipmanın konforlu olmadığı durumlarda işçiye kusur verilmesini hukuka aykırı bulmaktadır.
Mahkemeler arası uygulamada, "kusur raporları" teknik heyetlerce hazırlanır. Yargı, işçinin kusurunun tespitinde "hayatın olağan akışını" ve "tecrübe kurallarını" esas alır. Son dönemde Yargıtay, işçinin %100 kusurlu bulunduğu hallerde dahi, işverenin organizasyonel hatası (Örn: Yetersiz aydınlatma) varsa mutlaka işverene de pay verilmesi gerektiğini savunmaktadır. Kusur tespiti uyuşmazlıklarında ispat yükü tarafların sunduğu teknik delillerdedir.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
İşçinin kusuru, kişisel bir sorumluluğun ifadesidir. Ancak modern hukuk, işçinin hatasını işverenin denetim yükümlülüğü süzgecinden geçirerek değerlendirir.
Sonuç olarak, iş kazası sonrası "sen suçlusun" suçlamasıyla karşılaşan çalışanların; kazanın sadece kendi hatasından değil, ortamdaki sistem yetersizliklerinden de kaynaklandığını savunma hakları vardır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, iş kazası kusur tespitlerine itiraz; SGK gelir kesintileri davaları ve hakkaniyete uygun kusur paylaşımı savunmaları süreçlerinde uzman hukuk hizmeti sunmaktayız.