1. İSG Eğitimi Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) eğitimi, 6331 Sayılı Kanun'un 17. maddesinde düzenlenen; işverenin, çalışanların iş yerindeki sağlık ve güvenlik risklerini tanımasını sağlamak ve bu risklere karşı nasıl korunacaklarını öğretmek amacıyla organize ettiği programlı süreçtir. Bu eğitimler, işe başlamadan önce (oryantasyon), çalışma süresince periyodik olarak ve yeni teknoloji/yer değişikliği durumlarında yenilenmelidir. Eğitimler; genel konular (hukuki haklar), sağlık konuları (meslek hastalıkları, ilk yardım) ve teknik konular (ekipman kullanımı, yangın) olmak üzere üç ana başlıkta toplanır. Eğitimin amacı sadece bilgi vermek değil, işçide "güvenlik kültürü" oluşturmaktır. İşveren, eğitimin maliyetini işçiye yansıtamaz ve eğitim sürelerini çalışma süresinden saymak zorundadır.
2. Eğitimin Yenilenme Süreleri
- Çok Tehlikeli İşler: Yılda en az bir defa (16 saat).
- Tehlikeli İşler: İki yılda en az bir defa (12 saat).
- Az Tehlikeli İşler: Üç yılda en az bir defa (8 saat).
3. Eğitimsizliğin Hukuki Sonucu
Bir iş kazası meydana geldiğinde, eğer işçi o konuda eğitim almamışsa; işçinin yaptığı hata ne kadar büyük olursa olsun "kusur" aslen işverene verilir. Çünkü eğitimsiz işçiden kurala uyması beklenemez.
4. Dil ve Yöntem Şartı
Eğitimler, işçinin anlayabileceği bir dilde ve görsellerle desteklenerek verilmelidir. Yabancı uyruklu çalışanlara tercüman aracılığıyla eğitim verilmesi zorunludur.
5. Yargıtay and Kağıt Üstündeki Eğitim (Formalite) Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Fiili eğitim ve denetim ilkesi"dir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, işverenin sadece "eğitim katılım belgesi" veya "tebellüğ tutanağı" sunması sorumluluktan kurtulması için yeterli değildir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, eğitimin etkili olup olmadığının, işçinin iş başında denetlenip denetlenmediği ile ölçülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Yargıtay ayrıca, iş kazasından hemen önce verilen 15 dakikalık yüzeysel bilgi aktarımlarını "kanuni bir eğitim" olarak kabul etmemekte ve işverenin kusurunu ağırlaştırmaktadır.
Mahkemeler arası uygulamada, "iş başı eğitimi" (toolbox) tutanakları dahi incelenir. Yargı, eğitimin niteliğinin (teorik mi uygulama mı) kazanın oluş şekliyle örtüşüp örtüşmediğine bakar. Son dönemde Yargıtay, eğitim almamış bir işçinin tehlikeli bir makineyi kullanması durumunda, işçinin rızası olsa dahi tüm kusurun "gözetme borcuna aykırı davranan" işverene ait olduğuna hükmetmektedir. İSG eğitimi verilmemesi, işçi için haklı fesih nedenidir.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
İSG eğitimi, teknik bir zorunluluğun ötesinde, işverenin işçiye karşı duyduğu insani saygının göstergesidir. Doğru eğitim, en büyük kaza sigortasıdır.
Sonuç olarak, eğitim almadan riskli işlere yönlendirilen veya eğitimleri sadece kağıt üzerinde imzalatılan çalışanların; bu durumu tutanakla tespit etmeleri veya İSG uzmanına bildirmeleri hayatidir. Şişman Hukuk Bürosu olarak, İSG eğitimi eksikliği kaynaklı iş kazası davaları; eğitim prosedürlerinin yasal analizi ve işveren kusuruna karşı etkili savunma stratejileri süreçlerinde uzman hukuk hizmeti sunmaktayız.