1. Kaçınılmazlık İlkesi Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Kaçınılmazlık ilkesi, iş hukukunda bir iş kazasının veya meslek hastalığının meydana gelmesinde; ne işverenin ne de işçinin herhangi bir kusurunun bulunmadığı, olayın tamamen teknik yetersizlikler veya öngörülemeyen doğa olayları sonucunda gerçekleştiği durumları ifade eder. Bilim ve teknolojinin ulaştığı en üst seviyede dahi, her türlü güvenlik önlemi (İSG kuralları) alınmış olmasına rağmen eğer o olay engellenemiyorsa, burada "kaçınılmazlık" vardır. Hukuk sistemimizde kaçınılmazlık, işverenin sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırabileceği gibi, tazminat miktarlarında bir "indirim" gerekçesi olarak da karşımıza çıkar. Ancak vurgulanmalıdır ki; maliyeti yüksek olduğu için alınmayan bir önlem "kaçınılmazlık" yaratmaz.
2. Kaçınılmazlığın Unsurları
- Öngörülemezlik: Olayın meydana geleceğinin önceden kestirilememesi.
- Önlenemezlik: Mevcut tüm teknik ve bilimsel imkanlarla dahi olayın durdurulamaması.
- Kusursuzluk: Tarafların yasal yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmiş olması.
3. Tazminata Etkisi
Eğer bir kazada %100 kaçınılmazlık varsa, işveren maddi tazminattan sorumlu tutulmayabilir. Ancak genellikle %20, %40 gibi oranlarla "kaçınılmazlık payı" verilir ve bu pay her iki tarafın tazminat hesabından düşülür.
4. Mücbir Sebep ile Farkı
Mücbir sebep (deprem, sel vb.) iş yerinin dışından gelen bir etkidir. Kaçınılmazlık ise daha çok işin kendi içindeki teknik sınırlardan kaynaklanır.
5. Yargıtay and Teknik Bilirkişilik Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Objektif imkansızlık"tır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, "insan hayatı mukaddestir" ilkesi gereği kaçınılmazlık savunması çok dar yorumlanmalıdır. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, eğer bir kazayı önleyecek teknolojik bir cihaz dünyada mevcutsa ve işveren bunu temin etmemişse, kaçınılmazlıktan söz edilemeyeceğine hükmetmektedir. Yargıtay ayrıca, işverenin "göze almadığı riskler" söz konusu olduğunda, kaçınılmazlık oranının işveren aleyhine değerlendirilmesi gerektiğini savunur.
Mahkemeler arası uygulamada, bilirkişi raporlarında "kader" gibi soyut ifadeler yerine "teknik veriler" aranır. Yargı, kaçınılmazlık durumunda dahi Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) işçiye yapacağı ödemelerde bir kısıntıya gitmediğini, ancak rücu davalarında işvereni koruduğunu teyit etmektedir. Son dönemde Yargıtay, "genel hayat tecrübesi" ile beklenebilecek olayları (Örn: İnşaatta rüzgar esmesi) kaçınılmazlık saymamakta, buna göre önlem alınması gerektiğini bildirmektedir. Kaçınılmazlık iddialarının ispatı için bağımsız İSG heyet raporları esastır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Kaçınılmazlık, gelişen teknolojiyle birlikte alanı daralan bir kavramdır. Dünün kaçınılmazı, bugünün ihmali olabilir.
Sonuç olarak, iş kazası davalarında "kaçınılmazlık" savunmasıyla karşılaşan tarafın; teknolojinin imkanlarını ve emsal güvenlik önlemlerini mahkemeye sunarak bu iddiayı çürütmesi mümkündür. Şişman Hukuk Bürosu olarak, iş kazası kusur raporlarına itirazlar; kaçınılmazlık oranlarının teknik analizi ve iş kazasından doğan hak taleplerinde yüksek disiplinli savunma stratejileri sunmaktayız.