1. Kadro Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
İdare hukukunda kadro, bir kamu kurumunda yürütülen hizmetlerin sürdürülebilmesi için ihdas edilen (yaratılan), personelin unvanını, sınıfını, derecesini ve sayısını belirleyen hukuki kalıptır. Kamu kurumları, kafalarına göre personel alamazlar; öncelikle bir "kadro cetveli"ne sahip olmaları gerekir. Kadro, personelden bağımsız bir varlıktır; memur ölse veya istifa etse dahi kadro orada "boş" olarak kalmaya devam eder. Kadro sisteminin temel amacı; kamu harcamalarını kontrol altında tutmak, liyakat esaslı atamayı sağlamak ve bürokratik yapının iskeletini yasal zemin üzerine oturtmaktır.
2. Kadro Türleri
- Dolu Kadro: İçinde asaleten veya vekaleten bir kamu görevlisinin bulunduğu kadro.
- Boş Kadro: Atama bekleyen veya bütçe imkanları dahilinde dondurulmuş kadro.
- Norm Kadro: Bir birimin iş yüküne göre ideali sayılan personel sayısını ifade eden standart düzenleme.
- Şahsa Bağlı Kadro: Kurumun yapısı değişse de, belirli bir personelin haklarının korunması için ona özel olarak devam ettirilen kadro.
3. Kadro İhdası ve İptali
Kadrolar kural olarak Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Eski sistemde kanun) ile ihdas edilir veya iptal edilir. İdarenin kendi başına kadro oluşturma yetkisi sınırlıdır.
4. Kadro ve Memur Güvencesi
Memurun iş güvencesi aslında kadrosuna olan bağıdır. Kadrosu iptal edilen bir memurun açıkta kalmaması için "başka kurumlara nakil" veya "havuz" sistemleri işletilir.
5. Danıştay and Anayasa Mahkemesi Yaklaşımları
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Kadro-Unvan Uyumu"dur. Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir memurun kendi kadro unvanı dışında (Örn: Veri Hazırlama kadrosundaki birinin sürekli olarak temizlik işinde çalıştırılması) çalıştırılması "kadro yasallığı" ilkesine aykırıdır. Danıştay, idarenin "geçici görevlendirme" adı altında memuru kadrosunun dışındaki işlerde süresiz çalıştırmasını yetki sapması olarak görmektedir. Anayasa Mahkemesi ise, kadro ihdas ve iptal yetkisinin "yasama organı" veya Anayasa'nın çizdiği sınırlar içinde "yürütme" tarafından kullanılmasını yasal belirlilik açısından zorunlu bulmaktadır.
Mahkemeler arası uygulamada, "norm kadro fazlası" tayinleri en çok dava konusu olan alandır. Danıştay, bir memurun norm kadro fazlası ilan edilerek tayin edilmesinde, o birimdeki puanlama kriterlerinin (hizmet puanı vb.) adil işletilip işletilmediğini denetler. Son dönemde yargı, kadroya geçen taşeron işçiler veya sözleşmeliler için açılan "geçmişe dönük kadro intibak" davalarında, personelin yaptığı işin niteliği ile sahip olduğu kadronun derecesi arasındaki uyumsuzlukları gideren kararlar vermektedir.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Kadro, kamu hizmetinin ölçeklenebilir ve denetlenebilir olmasını sağlar. Devletin mali gücü ile hizmet ihtiyacı arasındaki dengeleme noktasıdır.
Sonuç olarak, memuriyet hayatında kadrosuna uygun iş yapmayan veya kadro iptali nedeniyle mağdur olan kamu görevlileri için İdare Mahkemeleri nezdinde hak arama yolları mevcuttur. Şişman Hukuk Bürosu olarak, kamu görevlisi müvekkillerimizin kadro intibaklarının doğru yapılması, unvan değişikliği sınavları sonrası hak kazandıkları kadrolara atamalarının sağlanması ve haksız "norm kadro fazlası" işlemlerine karşı iptal davaları yürütülmesinde profesyonel destek sunmaktayız.