1. Memuriyette Kıdem Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Memuriyette kıdem, bir devlet memurunun kamu görevinde fiilen çalışarak veya yasal olarak çalışmış sayılarak geçirdiği sürenin toplamıdır. İş hukukundaki "kıdem tazminatı" kavramından farklı olarak memuriyette kıdem; hem her aya yansıyan bir ödeme kalemi (kıdem aylığı) hem de görevde yükselme, yer değiştirme (tayin) ve emeklilik hakedişinde bir "üstünlük kriteri"dir. Kıdem, memurun zamanla kazandığı mesleki uzmanlığı ve kurumsal hafızayı temsil eder. Devlet, kıdemli personeline daha fazla güven duyar ve bu tecrübeyi mali ve idari ayrıcalıklarla (Örn: daha yüksek ek gösterge) ödüllendirir.
2. Kıdemin Mali Karşılığı: Kıdem Aylığı
- Hesaplama: Her bir hizmet yılı için belirlenen bir gösterge rakamının aylık katsayıyla çarpımıyla bulunur.
- Sınır: Genellikle 25 hizmet yılına kadar artan bir seyir izler; 25 yıldan sonra kıdem aylığı kural olarak sabitlenir.
- Bordro: Memurun her ay aldığı maaşın içinde "Taban Aylığı" ve "Yan Ödeme" gibi kalemlerin yanında yer alır.
3. Kıdemin İdari Etkileri
Tayin veya yer değiştirme taleplerinde, aynı puana sahip iki memur arasında "kıdemi fazla olan" (yani daha eski olan) kural olarak önceliklidir. Ayrıca disiplin soruşturmalarında "geçmişteki başarılı hizmetler ve kıdem", cezada indirim sebebi sayılabilir.
4. Kıdem Tazminatı ile Karıştırmamak Gerekir
Memurlarda işçilerdeki gibi birikmiş bir "kıdem tazminatı" yoktur; bunun yerine emekli olurken ödenen "Emekli İkramiyesi" mevcuttur.
5. Danıştay and Sayıştay Yaklaşımları
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Kıdemin liyakatle desteklenmesi"dir. Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir atama işleminde sadece kıdeme (yaşa) bakılması yeterli değildir; ancak liyakatler eşitse kıdemli olanın tercih edilmesi "idarenin istikrarı" adına bir zorunluluktur. Danıştay, kıdemli memurların uzman kadrolara geçişinde yaşanan engelleri, "tecrübenin zayi edilmesi" olarak niteleyip iptal etmektedir. Sayıştay ise denetimlerinde, memurların kıdem yılı hesaplamalarında yapılan maddi hataları (Örn: askerliğin iki kez sayılması) kamu zararı olarak değerlendirip iadesine hükmetmektedir.
Mahkemeler arası uygulamada, "kıdem aylığının geçmişe dönük tahsili" kritiktir. Yargı, idarenin personele eksik kıdem yılı üzerinden ödeme yaptığının saptanması halinde; son 5 yıllık (zamanaşımı) farkın ve faizinin memura ödenmesi gerektiğine karar vermektedir. Son dönemde yargı, 4/B sözleşmeli personelin kadroya geçmesi durumunda, sözleşmeli geçen sürelerin memuriyet kıdeminde (yıllık izin ve derece hesaplarında) tam olarak sayılması gerektiğini vurgulayan emsal kararlar tesis etmektedir. Ayrıca, görevden uzaklaştırılıp iade edilen memurların açıkta geçen sürelerinin kıdemde (kıdem aylığı hariç) değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Kıdem, memuriyetin yaşayan tarihidir. Tecrübeli personelin mali ve idari olarak korunması, kamu hizmetinin kalitesini yükselten görünmez bir güçtür.
Sonuç olarak, kıdem yılı yanlış hesaplanan, kıdem aylığı eksik ödenen veya atama/terfi süreçlerinde kıdem hakkı görmezden gelinen kamu görevlileri için İdare Mahkemeleri nezdinde hak arama yolları mevcuttur. Şişman Hukuk Bürosu olarak, memur müvekkillerimizin personel intibaklarını ve kıdem hakedişlerini teknik mevzuat ışığında denetlemekte; haksızlığa uğrayan personelin mali haklarını ve öncelik statülerini mahkemeler önünde savunmaktayız.