1. KKD Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD), çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen veya tutulan her türlü araç ve gereçtir. İSG mevzuatında KKD kullanımı "en son çare" olarak kabul edilir. Yani bir riski kaynağında yok etmek (Örn: Gürültülü makineyi izole etmek) mümkünse, önce o yapılmalıdır. Eğer toplu koruma yöntemleri yetersiz kalıyorsa; baretten çelik burunlu ayakkabıya, emniyet kemerinden solunum maskesine kadar uzanan KKD'ler devreye girer. İşveren, doğru donanımı seçmek, ücretsiz temin etmek ve kullanımını bizzat denetlemekle yükümlüdür. İşçi ise, kendisine tahsis edilen KKD'yi talimatlara uygun şekilde kullanmak ve hasar gördüğünde bildirmek zorundadır.
2. KKD'nin Zorunlu Unsurları
- Uygunluk: İşe ve işçinin ergonomisine uygun (CE belgeli) olması.
- Ücretsiz Olma: Maliyeti kesinlikle çalışandan talep edilemez.
- Eğitim: Donanımın nasıl kullanılacağı işçiye bizzat öğretilmelidir.
- Gözetim: İşçinin donanımı takıp takmadığı çalışma süresince takip edilmelidir.
3. Donanımı Kullanmamanın Cezai Sonucu
Verilen ve eğitimi yapılan KKD'yi ısrarla kullanmayan işçinin iş sözleşmesi, işveren tarafından haklı nedenle feshedilebilir (İş Kanunu m. 25/II-h-i).
4. Bakım ve Hijyen
KKD'lerin bakımı, temizliği ve raf ömrü dolanların yenilenmesi işverenin "gözetme borcu" kapsamındadır.
5. Yargıtay and Denetim Sorumluluğu Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Donanımın tesliminin yetmediği"dir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, işverenin sadece baret verdiğini ispatlaması (teslim tutanağı sunması) kusurdan kurtulması için yeterli değildir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, işverenin donanımın kullanılıp kullanılmadığını bizzat kontrol etmesi, takmayanları uyarması ve gerekirse disiplin cezası uygulaması gerektiğini vurgulamaktadır. Yargıtay ayrıca, işçinin "rahatsız olduğu" veya "terletiyor" dediği için takmadığı donanımların yerine daha modern ve konforlu olanların temin edilmemesini işveren hatası olarak görmektedir.
Mahkemeler arası uygulamada, "KKD Zimmet Tutanağı" davanın ana delilidir. Yargı, bu tutanakta donanımın seri numarası ve eğitim ibaresinin yer almasını bekler. Son dönemde Yargıtay, yüksekte çalışma ekipmanlarının (paraşüt tipi kemer vb.) sadece verilmesini değil, bağlantı noktalarının (Lanyard) güvenliğinin de işverence garanti edilmesi gerektiğini savunmaktadır. KKD kaynaklı iş kazası davalarında 10 yıllık zamanaşımı süresi işler.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
KKD, işçinin can sağlığı ile kaza arasındaki son ince zarfır. Bu zarfın yırtılmaması, hem işçinin dikkati hem işverenin disipliniyle mümkündür.
Sonuç olarak, kaliteli donanım kullanmayan veya donanım almayan iş yerlerinde çalışanların; bu eksikliği İSG kuruluna bildirme ve can güvenliği sağlanana kadar "çalışmaktan kaçınma" hakları vardır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, KKD eksikliği kaynaklı tazminat davaları; donanım zimmet formlarının hukuki denetimi ve iş kazalarında kusur paylaştırması süreçlerinde uzman hukuk desteği sunmaktayız.